II GZ 7/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Spółdzielni Mleczarskiej M. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 września 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 4326/23 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi Spółdzielni Mleczarskiej M. w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 10 maja 2023 r., nr BP.502.294.2021.1186.OL14.388501 w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 11 września 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 4326/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę Spółdzielni Mleczarskiej M. w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z 10 maja 2023 r. w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca wezwana została do uzupełnienia braków skargi poprzez: - złożenie oryginału lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii pełnomocnictwa upoważniającego do działania w imieniu strony skarżącej przed sądami administracyjnymi, - złożenie oryginału lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii odpisu z KRS (ewentualnie pobranego w oparciu o art. 4 ust. 4aa ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym wydruku komputerowego) celem wykazania sposobu reprezentacji skarżącej spółki obejmującego swym zakresem dzień udzielenia pełnomocnictwa, - uiszczenia wpisu od skargi. Wezwanie zawierało pouczenie, że skarżąca w terminie 7 dni od doręczenia wezwań winna uzupełnić braki pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwania te skierowano do pełnomocnika skarżącej i zostały mu doręczone 8 sierpnia 2023 r., jednakże w zakreślonym przez sąd terminie braki formalne nie zostały usunięte oraz nie został uiszczony wpis, co stanowiło podstawę odrzucenia skargi. Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, zaskarżając je w całości. Zarzuciła naruszenie przez Sąd przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 49 § 1 oraz art. 220 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") poprzez bezpodstawne przyjęcie, że: 1) pełnomocnik nie był umocowany do działania, co skutkowało błędnym wezwaniem do przedłożenia pełnomocnictwa oraz zobowiązania do przedłożenia odpisu z KRS aktualnego na dzień udzielenia pełnomocnictwa, w sytuacji gdy takiego odpisu na dzień udzielenia pełnomocnictwa pełnomocnik nie mógł przedłożyć z uwagi na datę udzielenia tego pełnomocnictwa przez skarżącą, 2) doszło do rozpoczęcia biegu terminu do uiszczenia opłaty od skargi pomimo skierowania wezwania do uiszczenia opłaty w stosunku do pełnomocnika, a nie bezpośrednio strony postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Jak wynika z akt sprawy, Przewodniczący Wydziału VI WSA w Warszawie wezwał stronę do uzupełnienia braków formalnych skargi, to jest do: - złożenia oryginału lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii pełnomocnictwa upoważniającego do działania w imieniu strony skarżącej przed sądami administracyjnymi, - złożenia oryginału lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii odpisu z KRS (ewentualnie pobranego w oparciu o art. 4 ust. 4aa ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym wydruku komputerowego) celem wykazania sposobu reprezentacji skarżącej spółki obejmującego swym zakresem dzień udzielenia pełnomocnictwa, w terminie 7 dni od doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. WSA prawidłowo zauważył, że merytoryczne rozpoznanie zasadności skargi musi zostać poprzedzone badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Jak wynika z art. 28 § 1 oraz art. 29 p.p.s.a., pełnomocnik skarżącej miał obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Pełnomocnictwo winno zostać udzielone w sposób należyty i przejrzysty. Zgodnie z art. 37 § 1 w zw. z art. 1 p.p.s.a., obowiązkiem pełnomocnika jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Strona skarżącą twierdziła, iż w aktach sprawy znajdowało się pełnomocnictwo udzielone pełnomocnikowi, które uprawniało go do działania przed sądami administracyjnymi. NSA stwierdził, że w aktach sądowych nie znajdowało się pełnomocnictwo upoważniające r.pr. M.M. do działania w imieniu skarżącej. Podkreślenia przy tym wymaga, że postępowanie sądowoadministracyjne jest odrębne od postępowania administracyjnego. Z tego powodu przez "pierwszą czynność w sprawie", o której mowa w art. 37 § 1 p.p.s.a., należy rozumieć czynność polegającą na wszczęciu postępowania przez wniesienie skargi (por. J. Drachal, J.Jagielski, M. Cherka, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2019 r., str. 256). Z tego powodu NSA podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że pełnomocnictwo do działania w imieniu skarżącej powinno zostać złożone wraz z wniesieniem skargi do Sądu, ewentualnie powinno zostać dosłane na wezwanie Sądu, czego prawidłowo wezwany do uzupełnienia braku formalnego skargi pełnomocnik skarżącej nie uczynił. Odpis z Krajowego Rejestru Sądowego pozwala natomiast zweryfikować, czy pełnomocnictwo zostało udzielone przez osobę uprawnioną do działania w imieniu spółki. Niezbędnym jest wykazanie, czy osoba reprezentująca spółkę, udzielając pełnomocnictwa, była uprawniona do takiego działania. Osoby prawne dokonują bowiem czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu (art. 28 § 1 p.p.s.a.). Aby więc Sąd mógł ocenić, czy ewentualne pełnomocnictwo zostało udzielone przez osobę upoważnioną, powinien był ocenić tę okoliczność na podstawie odpisu z KRS obejmującego swoją datą dane z dnia udzielenia pełnomocnictwa. Takie dokumenty, pomimo prawidłowego wezwania, nie zostały jednak nadesłane. Z uwagi na nienadesłanie pełnomocnictwa do działania w imieniu skarżącej oraz odpisu z KRS pozwalającego na ustalenie osoby upoważnionej do reprezentacji spółki, zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, że zaszły przesłanki do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Kolejną przyczyną odrzucenia skargi było nieuiszczenie wpisu sądowego. Stosownie do art. 220 § 3 p.p.s.a., skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. Z powyższego przepisu wynika, że zasadą jest obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od wnoszonego przez stronę pisma (skargi). Pomimo wezwania strona skarżąca nie uiściła wpisu od skargi, co prawidłowo stwierdził Sąd pierwszej instancji. W odniesieniu do zarzutu podniesionego w zażaleniu, że wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi powinno być skierowane do samej skarżącej, a nie do jej pełnomocnika, ponieważ jego umocowanie nie zostało wykazane, NSA stwierdził, że w orzecznictwie ukształtowały się dwa stanowiska. Przedstawiciele pierwszego z nich wskazują, że jeżeli brak formalny skargi nie został uzupełniony przez pełnomocnika strony, to sąd pierwszej instancji powinien był skierować wezwanie o uzupełnienie braku formalnego skargi bezpośrednio do skarżącej (por. np. postanowienie NSA z 4 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1895/15). W postanowieniu z 8 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 597/11, NSA uznał, że wykładnia art. 49 § 1 p.p.s.a. dokonana przez pryzmat konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej) prowadzi do konstatacji, iż skuteczność wniesienia skargi do sądu administracyjnego dokonanego przez osobę, która nie spełnia warunku uznania jej pełnomocnikiem procesowym, zależy od zatwierdzenia tej czynności (złożenie skargi) przez stronę. Przeciwny pogląd oparty jest na dwóch podstawach. Po pierwsze podkreśla się, że skutki podejmowanych przez pełnomocnika działań i zaniechań obciążają mocodawcę (postanowienie NSA z 6 września 2004 r., FZ 142/04), tym bardziej, że wybór pełnomocnika należy do strony (postanowienia NSA z: 10 lutego 2006 r., II OZ 101/06; 23 czerwca 2008 r., I OZ 402/08, LEX nr 493818). Wobec tego skoro strona działa przez pełnomocnika, to działania lub zaniechania pełnomocnika wywołują bezpośredni skutek dla mocodawcy. Jakkolwiek wezwanie do usunięcia braku formalnego jest adresowane do pełnomocnika, to z prawnego punktu widzenia wezwana do usunięcia braku jest strona i strona ponosi konsekwencje braku reakcji pełnomocnika na wezwanie do usunięcia braku (postanowienia z: 11 lipca 2023 r., sygn. akt II GZ 236/23, 25 stycznia 2023 r., sygn. akt I OZ 14/23). Po drugie, wskazuje się dwukrotne wzywanie do uzupełnienia braków formalnych skargi: najpierw pełnomocnika, a następnie strony prowadziłoby do uprzywilejowania stron korzystających z usług profesjonalnych pełnomocników względem stron, które z takiej możliwości z różnych przyczyn nie korzystają. Prowadziłoby to do sytuacji, w której w sprawie miałoby dojść do niejako "dwuetapowej" procedury uzupełniania braków formalnych skargi – w przypadku nieuzupełnienia braków przez profesjonalnego pełnomocnika strona powinna dostać swoistą "drugą szansę", mogąc uzupełnić samodzielnie braki formalne. Zwolennicy tego poglądu wskazują, że przyjęcie stanowiłoby to naruszenie art. 32 Konstytucji RP, a więc zasady równości wobec prawa – w przypadku stron, które występują przed sądem administracyjnym bez pełnomocnika profesjonalnego, skarga, której brak formalny nie zostanie uzupełniony w wyznaczonym terminie, zostanie odrzucona w oparciu o art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., bez ponownego wezwania. Strona korzystająca z usług profesjonalnego pełnomocnika nie powinna z tego tytułu korzystać z dodatkowych przywilejów, którym to przywilejem byłoby nieodrzucenie skargi mimo zajścia ustawowych przesłanek i wzywanie bezpośrednio strony do uzupełnienia braków, mimo że zdecydowała się ona na działanie za pomocą pełnomocnika. Posiadanie profesjonalnego pełnomocnika ma być dla strony korzyścią ze względu na posiadaną przez niego wiedzę i doświadczenie zawodowe, nie zaś dlatego, że stwarza dla sądu dodatkowe obowiązki w porównaniu z obowiązkami wobec stron, które takiego pełnomocnika nie ustanowiły (por. m.in. postanowienia NSA z: 21 grudnia 2023 r., I FZ 310/23, 29 listopada 2023 r., I FZ 248/23; 5 lipca 2022 r., II OZ 403/22; 23 maja 2017 r., II GZ 367/17; 28 lipca 2021 r., II OZ 422/21; 11 czerwca 2015 r., I FSK 637/15; 11 lipca 2023 r., II GZ 236/23). NSA w składzie niniejszym podziela drugi z przywołanych powyżej poglądów. Zdaniem NSA, skoro spółka reprezentowana była w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez pełnomocnika, to nawet jeśli jego umocowanie nie zostało wykazane odpowiednim dokumentem, to do pełnomocnika powinny być skierowane wszystkie pisma z Sądu, w tym również wezwanie do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi. Poza argumentami wskazanymi powyżej, przyjęcie odmiennej koncepcji stałoby w sprzeczności z art. 67 § 5 p.p.s.a. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w z w. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.