II GZ 632/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 25 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Go 469/15 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W. postanowieniem z dnia [...] marca 2016 r. oddalił wniosek skarżącego S. J. w przedmiocie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry. Sąd I instancji przedstawił następujący stan faktyczny: Sebastian Janasik wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R.. W odpowiedzi na wezwanie Przewodniczącego Wydziału do uiszczenia wpisu sądowego od przedmiotowej skargi w kwocie 720 zł, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia [...] stycznia 2016 r. wezwano skarżącego o uzupełnienie wszystkich rubryk formularza PPF w tym jego podpisanie oraz przesłanie dokumentacji m.in. wyciągów bankowych, zaświadczenia o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej, przedłożenie dokumentu potwierdzającego prowadzenie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego i wysokość jego zadłużenia. W wyznaczonym terminie skarżący złożył jedynie podpisany formularz PPF. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2016 r. Referendarz WSA w G. W. oddalił wniosek skarżącego. Skarżący złożył sprzeciw na powyższe postanowienie, argumentując, że jego sytuacja jednoznacznie wskazuje na brak możliwości uiszczenia wpisu, co powinno skutkować zwolnieniem go z kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny na postawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) oddalił wniosek. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że skarżący nie udzielając pełnych, możliwych do weryfikacji wyjaśnień, co do stanu majątkowego i sytuacji życiowej uniemożliwił sądowi pozytywne rozpoznanie złożonego wniosku. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jego sytuacji materialnej i finansowej. Skarżący złożył zażalenie, w którym podał, że jego zdaniem sytuacja jednoznacznie wskazuje na brak możliwości uiszczenia wpisu co powinno skutkować zwolnieniem skarżącego od kosztów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podnieść, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zasadą jest zaś ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu przez każdą ze stron (art. 199 p.p.s.a.). Prawo pomocy, zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a., może być przyznane stronie wyłącznie na jej wniosek, zaś przesłanką uwzględnienia wniosku jest wykazanie przez wnioskodawcę, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (w sytuacji, gdy ubiega się o pomoc w zakresie całkowitym - art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (gdy ubiega się o prawo pomocy w zakresie częściowym - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, LEX nr 302281). Oceniając zaś zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między tymi interesami (na konieczność zachowania proporcji między interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997r. w sprawie Brualla Gómez de la Torre przeciwko Hiszpanii). Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym musi wykazać, iż mimo poczynienia wszelkich możliwych oszczędności i ograniczenia wydatków do niezbędnych, nie może zgromadzić środków na poniesienie kosztów postępowania lub ich części. Z akt sprawy wynika, że skarżący nie wykonał wezwania sądu i nie przedłożył dokumentów do których został przez Sąd I instancji wezwany, tym samym uniemożliwił temu Sądowi dokonania oceny jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Naczelny Sąd Administracyjny oceniając złożone przez skarżącego oświadczenie – formularz PPF, podziela stanowisko WSA w G. W., iż Sąd ten nie mógł dokonać prawidłowej i pełnej oceny, czy wniosek skarżącego zasługuje na pozytywne rozstrzygnięcie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu spoczywa obowiązek wykazania okoliczności o których mowa w pkt 1 i 2 tegoż przepisu prawa. Zawarty w treści tego artykułu zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w trudnej sytuacji, która umożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji trafnie ocenił, że nie jest możliwym zbadanie i tym samym ewentualne przyznanie skarżącemu wnioskowanego prawa pomocy. Złożony przez skarżącego formularz PPF nie zawiera danych dot. rodziny, majątku i sytuacji majątkowej (finansowej) skarżącego. Skarżący wypełniając formularz ograniczył się tylko do podania w formularzu danych tj. imię i nazwisko, sygn. akt, rodzaj sprawy, zaś z informacji dodatkowych, podał że komornik prowadzi wobec skarżącego egzekucję i złożył podpis – podpisał wniosek. Trzeba pamiętać, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem. Sąd zaś rozpoznając wniosek nie może przeprowadzać postępowania wyjaśniającego z urzędu w poszukiwaniu przyczyn ubiegania się strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowym ani tym bardziej domniemywać okoliczności, które przemawiałyby za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku strony. Z uwagi na powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.