II GZ 631/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 28 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 23 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Gd 1284/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: oddalić zażalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 23 lutego 2015 r. odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca 2013 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. I Sąd I instancji podniósł, że wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu [...] listopada 2014 r. M. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym od opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem w kwocie 100 zł oraz o ustanowienie radcy prawnego celem sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w G. z dnia 23 września 2014 r. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z trojgiem dzieci. Na jego majątek składają się: mieszkanie o powierzchni 90 m2, nieruchomość rolna, zakład usługowy, lokale użytkowe, samochód osobowy i dostawczy oraz maszyny i narzędzia wykorzystywane w prowadzonym zakładzie usługowym. Wnioskodawca osiąga dochód z działalności usługowej w wysokości niezbędnej do utrzymania rodziny. Postanowieniem z dnia 23 lutego 2015 r. WSA w G. odmówił M. K. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia [...] listopada 2014 r. zobowiązano wnioskodawcę do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych, mających zobrazować jego rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. Oświadczenie o stanie majątkowym i osiąganych przychodach zawarte w formularzu PPF, zdaniem Sądu, nie obrazuje sytuacji finansowej wnioskodawcy. Wynika z niego jedynie, że skarżący dysponuje majątkiem nieruchomym i ruchomym oraz osiąga przychody z prowadzonej działalności. Na podstawie złożonego oświadczenia nie sposób jednak ustalić wysokości tych przychodów, wysokości wydatków oraz wartości posiadanego przez skarżącego mienia. W odpowiedzi na powyższe wezwanie M. K. nie przedłożył żadnego z żądanych dokumentów czy oświadczeń. Sąd I instancji stwierdził, że dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia wnioskodawca został zobowiązany, jest niezbędne do dokonania prawidłowej oceny jego sytuacji majątkowej, dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na uchybienie się wnioskodawcy od obowiązku złożenia kompletnej dokumentacji Sąd uznał, że nie dokonał on wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie WSA, postępowanie wnioskodawcy polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów i stosownych oświadczeń skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, stanowiło przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W związku z istniejącymi brakami w dokumentacji oraz ogólnikowym charakterem informacji zawartych w złożonym oświadczeniu majątkowym Sąd I instancji uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd stwierdził, że nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, bowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W świetle powyższego, zdaniem WSA, w rozpoznawanej sprawie nie zachodziły podstawy do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego z obowiązku uiszczania kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika celem sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Sąd podkreślił, że zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości daniny publicznej i możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że jej uiszczenie odbyłoby się z uszczupleniem majątku wnioskodawcy i prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. II Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M. K., domagając się jego uchylenia. W uzasadnieniu podniósł, że jego sytuacja jest trudna, na co wskazuje również prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne, o czym Sąd wiedział z urzędu. Skarżący stwierdził, że nie jest w stanie uiścić kosztów ani prowadzić sprawy ze względu na brak środków na utrzymanie siebie i rodziny (brak środków na opał, żywności). III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym Sąd I instancji dokonał trafnej jego oceny. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. To zatem na stronie domagające się przyznania jej prawa pomocy spoczywa obowiązek przedstawienia swojej aktualnej sytuacji materialnej, która pozwalałaby na dokonanie oceny czy istotnie przedstawiona przez nią sytuacja finansowa i stan majątkowy uniemożliwiają jej poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Obowiązek ten sprowadza się nie tylko do przywołania poprzez złożenie odpowiednich oświadczeń swojej sytuacji, ale również do przedstawienia dowodów potwierdzających podniesione we wniosku okoliczności mające przemawiać za jego zasadnością. Sąd I instancji trafnie stwierdził, że wniosek skarżącego w istocie sprowadzał się do bardzo ogólnych oświadczeń skarżącego odnośnie jego sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej. Wnioskodawca wskazał bowiem wyłącznie na posiadane nieruchomości, maszyny i narzędzia wykorzystywane do prowadzenia zakładu usługowego oraz środki transportu w postaci samochodu osobowego i dostawczego. Nadto wskazał, że z prowadzonej działalności usługowej osiąga dochód w wysokości niezbędnej do utrzymania rodziny. W zakresie rodzinnym wskazał na posiadanie na utrzymaniu trójki dzieci i osoby prowadzącej gospodarstwo domowe. Nie określił przy tym wysokości środków niezbędnych na pokrycie bieżących wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Okoliczność powyższa ma nadto szczególne znaczenie, bowiem wnioskodawca oświadczył, że posiada niezbędne środki do utrzymania siebie i rodziny. Podnosząc okoliczność prowadzenia postępowania egzekucyjnego skarżący nie wskazał, jak kształtują się w stosunku do niego obciążenia z tego tytułu. Istotnym jest w tym zakresie, że skarżący nie przedłożył jakiegokolwiek dokumentu mogącego potwierdzić którąkolwiek z wymienionych przez niego okoliczności. Od powyższego obowiązku uchylił się pomimo wezwania go zarządzeniem z dnia [...] listopada 2014 r. do przedłożenia dokumentów w postaci odpisów zeznań podatkowych, wyciągów i wykazów posiadanych przez niego oraz jego konkubinę rachunków bankowych, odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (straty) z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz szeregu innych oświadczeń obrazujących jego rzeczywistą sytuację majątkową oraz zdolność płatniczą. Oświadczenia i dokumenty, do nadesłania których Sąd I instancji wezwał wnioskodawcę miały na celu przedstawienie w sposób szczegółowy możliwości partycypowania strony w kosztach toczącego się postępowania sądowego. Swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie uzupełnił o istotne dla sprawy okoliczności również na etapie wniesionego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego rozpoznającego jego wniosek. Z uwagi na brak istotnych informacji, w oparciu o które możliwa byłaby ocena zasadności złożonego wniosku, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż okoliczności niniejszej sprawy nie pozwalały na pozytywne rozpoznanie wniosku strony. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 255 p.p.s.a., sąd ma możliwość wezwania wnioskodawcy do przedłożenia dodatkowych oświadczeń bądź przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, w sytuacji gdy podczas rozpoznawania wniosku okaże się, że oświadczenia w nim złożone są niewystarczające do ceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Wobec wymienionych braków wniosku skarżącego, wezwania go do jego uzupełnienia poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów i uchylenia się przez skarżącego od doprecyzowania swoich realnych zdolności płatniczych, nie można zarzucić Sądowi I instancji wydania w rozpoznawanej sprawie wadliwego rozstrzygnięcia. W oparciu o niepełne i nieuzupełnione na wezwanie Sądu informacje, WSA zgodnie z prawem uznał złożony wniosek za niezasadny i odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Niewykonanie przez stronę zarządzenia Sądu przyczyniło się do tego, iż pozytywna ocena jej wniosku nie mogła mieć miejsca, wobec ogólnikowości oświadczeń zawartych we wniosku. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.