II GZ 623/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w dniu 23 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J.R. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2025 r. sygn. akt VI SA/Wa 1920/24 w zakresie odmowy przywrócenia terminu w sprawie ze skargi J.R. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 26 marca 2024 r. nr BP.502.495.2023.2408.ML6.548558 w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia postanawia: umorzyć postępowanie zażaleniowe.

1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 21 stycznia 2025 r., sygn. akt VI SA/Wa 1920/24 odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2024 r. sygn. akt VI SA/Wa 1920/24 w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 26 marca 2024 r. nr BP.502.495.2023.2408.ML6.548558 w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. 2. Skarżący J. R. w dniu 13 listopada 2024 r. odebrał odpis wyroku wraz z uzasadnieniem, w związku z czym termin na wniesienie skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie z 19 września 2024 r. VI SA/Wa 1920/24 upłynął 13 grudnia 2024 r. 3. Skarżący pismem, które wpłynęło na biuro podawcze Sądu 30 grudnia 2024 r., wniósł wniosek o przywrócenie terminu na wniesienie skargi kasacyjnej, wskazując, że ciężki przebieg choroby oraz pobyt w szpitalu spowodował, że nie był w stanie w ww. okresie złożyć środka zaskarżenia. Do wniosku Skarżący załączył kopie wypisów z pobytu w szpitalu, z których wynika, że przebywał na Oddziale Neurologicznym między 11-13 grudnia 2024 r. oraz na Oddziale Radioterapii i Onkologii między 18-24 grudnia 2024 r., a także skargę kasacyjną sporządzoną przez adw. D. Ł. z 12 grudnia 2024 r. wraz pełnomocnictwem. 4. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczął swój bieg od 13 listopada 2024 r., a Skarżący przebywał w szpitalu od 11 do 24 grudnia 2024 r., zatem w zasadzie już po upływie 30-dniowego terminu na jej wywiedzenie. Skarżący miał zatem niemal miesiąc na to, żeby ustanowić adwokata albo radcę prawnego celem sporządzenia skargi kasacyjnej w sprawie. Jednocześnie Skarżący nie przedłożył jakiegokolwiek dokumentu, z którego wynikałoby, że jego stan zdrowia pogorszył się w stopniu, który uniemożliwiał mu podjęcie czynności procesowych w okresie właśnie biegu ustawowego terminu do złożenia skargi kasacyjnej, tj. ustanowienia pełnomocnika przed pobytem w szpitalu. W opinii Sądu I instancji będąc uprzednio pouczonym o zasadach dotyczących zaskarżania wyroku, Skarżący miał zaś świadomość, że czynność ta obwarowana jest tzw. przymusem adwokacko-radcowskim. Sąd I instancji uznał, że Skarżący nie uprawdopodobnił przy tym, że w czasie biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie mógł także wyręczyć się inną osobą (np. T. R., która dotychczas odbierała korespondencję sądową skierowaną do niego – vide np. k. 14, 27 akt sądowych), ani np. przesłać dokumentu pełnomocnictwa drogą elektroniczną celem zlecenia sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, zwłaszcza że, jak wynika z egzemplarza skargi kasacyjnej doręczonego przez Skarżącego, została ona sporządzona "2024/12/12", a więc w terminie otwartym na jej wniesienie. W tym stanie rzeczy Sąd I instancji uznał, że wskazane we wniosku okoliczności nie uprawdopodabniają braku winy w uchybieniu terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Sąd I instancji podkreślił, że sporządzenie skargi kasacyjnej w terminie jest doniosłą czynnością procesową, gdzie uchybienie niesie ze sobą poważne skutki procesowe, w tym zamknięcie drogi sądowej dla strony w postepowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Zatem pozostawianie tej czynności na ostatnią chwilę, czyli na ostatnie dni terminu na jej wniesienie, w sytuacji gdy skarżący miał świadomość, że winien skorzystać przy jej wniesieniu z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, jest co najmniej niedbalstwem. Wykluczenie winy wymaga zaś wykazania przez stronę, że mimo dołożenia wszelkich możliwych w określonych warunkach starań, nie mogła przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym. 5. Skarżący wniósł zażalenie na ww. postanowienie, domagając się jego zmiany i przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ewentualnie uchylenia ww. postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W zażaleniu podniesiono zarzuty naruszenia przepisów postępowania mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.: art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), poprzez uznanie, że skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, podczas gdy termin ten upływał w dniu 13 grudnia 2024 r., natomiast Skarżący był hospitalizowany w okresie 11-24 grudnia 2024 r. z powodu nagłego pogorszenia stanu zdrowia, przy czym w trakcie hospitalizacji dowiedział się o przerzucie choroby nowotworowej do mózgu, co spowodowało zrozumiałe z punktu widzenia pacjenta całkowite skupienie uwagi na własnym stanie zdrowia, a także znaczne pogorszenie stanu psychicznego spowodowane negatywną diagnozą onkologiczną, wobec czego również najbliższe otoczenie rodzinne Skarżącego było skupione w całości na stanie zdrowia Skarżącego; art. 177 § 1 p.p.s.a., poprzez uznanie, że Skarżący zaczął być hospitalizowany już po upływie 30-dniowego terminu na wniesienie skargi kasacyjnej, podczas gdy termin ten upływał w dniu 13 grudnia 2024 r. a Skarżący był hospitalizowany w terminie 11-24 grudnia 2024 r., a ponadto twierdzenie, że z uwagi na, zdaniem sądu, długi termin na wniesienie skargi kasacyjnej Skarżący winien wywieść w/w skargę odpowiednio wcześniej, podczas gdy zgodnie z naruszonym przepisem termin na wniesienie skargi kasacyjnej wynosi 30 dni i w takim też czasie Skarżący mógł wykonać tę czynność. 6. Pismem z dnia 21 marca 2025 r. pełnomocnik Skarżącego poinformował Naczelny Sąd Administracyjny o śmierci Skarżącego oraz zgłosił wstąpienie do niniejszego postępowania T. R. do niniejszego postępowania jako następcy prawnego Skarżącego. 7. Ze skróconego odpisu aktu zgony wynika, że Skarżący zmarł 2 marca 2025 r. (k. 104 akt sądowych) 8. W odpowiedzi na wezwanie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2025 r., Główny Inspektor Transportu Drogowego pismem z dnia 19 września 2025 r. (k. 123) wskazał, że nałożona na Skarżącego kara pieniężna nie została uiszczona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 9. W razie śmierci strony w toku postępowania sądowoadmnistracyjnego ustawodawca określił dwa możliwe kierunki procedowania przez sąd, określone w art. 124 § 1 pkt 1 i art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W obu przypadkach działanie sądu następuje z urzędu. Uregulowanie to ma także zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (zob. art. 193 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego. Wyjątek od tej zasady określa art. 124 § 3 p.p.s.a. wskazujący, że nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. W sytuacji takiej nie dochodzi do następstwa procesowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, będącego skutkiem następstwa prawnego wynikłego ze śmierci strony. W przypadku tym zastosowanie znajduje art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. Z powyższego wynika, że kierunek procedowania przez sąd administracyjny po powzięciu informacji o śmierci strony zależy od oceny, czy przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, czy też nie. Sukcesja procesowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym może mieć bowiem miejsce wyjątkowo, gdy przedmiotem postępowania są prawa i obowiązki, które mogą przechodzić i przeszły na inne osoby w związku ze śmiercią strony. Zasadą na gruncie prawa administracyjnego jest zaś brak klasycznej sukcesji pod tytułem ogólnym, charakterystycznej dla prawa cywilnego. Przejście praw i obowiązków publicznoprawnych jest możliwie wyłącznie albo gdy prawo materialne wprost wskazuje podmioty, na które przechodzą prawa i obowiązki będące przedmiotem konkretnej sprawy administracyjnej, albo gdy podmioty te uda się ustalić na podstawie charakteru konkretnej sprawy, tj. gdy sprawa nie dotyczy praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. 10. Przedmiotem postępowania sądowego jest decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Kara pieniężna nie jest należnością cywilnoprawną. Kara pieniężna jako instrument władztwa administracyjnego jest skutkiem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem. Tego rodzaju odpowiedzialność administracyjna konkretyzuje się w przypadku naruszenia prawa lub obowiązków nałożonych na określony podmiot. Kara administracyjna stanowi środek przymusu służący zapewnieniu realizacji wykonawczo-zarządzających zadań administracji (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 stycznia 2007 r., sygn. P 19/06). Obowiązek uiszczenia kary pieniężnej w związku z naruszeniem przepisów ustawy o transporcie drogowym i innych ustaw ma więc bez wątpienia charakter publicznoprawny. Powstanie tego obowiązku jest konsekwencją stwierdzenia naruszenia prawa. W przypadku stwierdzenia naruszenia prawa przez dany podmiot, organ jest zobligowany nałożyć przewidzianą przepisami prawa karę pieniężną. W takiej sytuacji między organami administracji publicznej a podmiotem, wobec którego stwierdzono naruszenie przepisów prawa, nawiązuje się stosunek administracyjnoprawny. Treść tego obowiązku ściśle regulują przepisy prawa materialnego administracyjnego. W prawie administracyjnym nie występuje generalna zasada następstwa prawnego w odniesieniu do praw i obowiązków regulowanych normami tego prawa. Innymi słowy, prawa i obowiązki o charakterze administracyjnoprawnym nie podlegają dziedziczeniu na zasadach określonych w kodeksie cywilnym. Przejście tych praw i obowiązków na następców prawnych, którzy są jednocześnie spadkobiercami w rozumieniu prawa cywilnego mogą przewidywać wyłącznie przepisy szczególne z zakresu szeroko rozumianego prawa administracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 11 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GSK 1438/14). 11. Przenosząc powyższe rozważania na grunt tej sprawy stwierdzić należy, że śmierć Strony, która nastąpiła po wniesieniu zażalenia na zaskarżone postanowienie, postępowanie to podlega umorzeniu na zasadzie art. 161 §1 pkt 2 p.p.s.a., ponieważ przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. Nieuiszczone należności z tytułu kar pieniężnych za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym nie są należnościami o charakterze cywilnoprawnym, które wchodzą w skład masy spadku. Nie obowiązuje w tym zakresie zasada następstwa prawnego. 12. W związku z powyższym, mając na uwadze, odpowiedź Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 19 września 2025 r., że kara pieniężna nie została uiszczona, postępowanie zażaleniowe w niniejszej sprawie należało umorzyć. 13. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 161 § 1 pakt 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.