II GZ 514/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 października 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 364/22 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uiszczenie wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] ldz. [...] w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobywanie kruszywa naturalnego bez wymaganej koncesji postanawia: oddalić zażalenie.

I Zastępca Przewodniczącego Wydziału III zarządzeniem z dnia 12 sierpnia 2022 r. wezwał pełnomocnika skarżącego M. D. (dalej jako: "skarżący") do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] lutego 2022 r. w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobywanie kruszywa naturalnego bez wymaganej koncesji w kwocie 1.522 zł. Dla dokonania tej czynności wyznaczony został siedmiodniowy termin liczony od dnia doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłka zawierająca odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego została skutecznie doręczona ww. pełnomocnikowi w dniu 8 września 2022 r. W dniu 19 września 2022 r. wymagany wpis sądowy został uiszczony. W tej samej dacie skarżący skierował do Sądu wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia tej opłaty wskazując, że w dniu 15 września 2022 r. wykonał przelew, który nie został jednak wysłany na numer konta bankowego Sądu, co skarżący zauważył dopiero 17 września 2022 r. Dlatego też w dniu 19 września 2022 r. opłatę uiścił za pośrednictwem Poczty Polskiej. Postanowieniem z dnia 10 października 2022 r., sygn. III SA/Gl 364/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że we wniosku skarżący podniósł, że wykonywany przez niego przelew nie został wysłany na numer konta bankowego Sądu. Sam skarżący wskazywał, że to on wykonywał ów przelew co oznacza, że to on wprowadzał dane odbiorcy przelewanych środków pieniężnych w tym przede wszystkim numer konta bankowego. Z kolei jak wynika z akt sprawy w przesłanym do pełnomocnika odpisie zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sposób wyraźny wskazany został rachunek bankowy Sądu, na który należało uiścić przedmiotową opłatę sądową. Przy dochowaniu należytej staranności skarżący miał zatem możliwość w terminie siedmiodniowym dokonać uiszczenia wymaganego wpisu sądowego od skargi. Wskazana przez niego okoliczność dokonania przelewu na inny numer konta bankowego niż wynikający z ww. zarządzenia świadczy natomiast o niedbalstwie nie zaś o braku winy po stronie skarżącego. II Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: - art. 86 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej jako: "p.p.s.a.") poprzez przyjęcie, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi sytuacja uzasadniająca przywrócenie terminy podczas gdy skarżący z przyczyn niezależnych od siebie (oczywistej omyłki pisarskiej przy wpisywaniu rachunku bankowego) nie dokonał czynności procesowej w terminie w postaci uiszczenia wpisu od skargi, co w konsekwencji doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych i niezasadną odmową przywrócenia terminu. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.) należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego instytucja przywrócenia terminu ma zastosowanie w tych wszystkich sytuacjach, gdy strona nie dokonała w terminie czynności. Wówczas, nie kwestionując faktu upływu terminu, strona uprawdopodobnia brak zawinienia w nieterminowym dokonaniu czynności (zob. np. postanowienie NSA z 28 grudnia 2018 r., sygn. akt II GZ 452/18; to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powołanego przepisu wynika ponadto, że równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie, co – jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym – jest podstawowym warunkiem umożliwiającym rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu. Podkreślić też należy, że instytucję przywrócenia terminu uregulowaną w art. 86 i art. 87 p.p.s.a. stosuje się wtedy, gdy strona nie neguje uchybienia terminowi i wskazuje przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie. Wniosku o przywrócenie terminu nie można bowiem opierać na twierdzeniu, że termin ten został zachowany, gdyż istotą tej instytucji, jak wskazano wyżej, jest właśnie twierdzenie przeciwne, że termin ten nie został zachowany bez winy strony (np. postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2020 r., sygn. akt II FZ 893/19). Brak winy w uchybieniu terminu w kontekście badania zasadności jego przywrócenia winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o własne interesy, biorąc przy tym pod uwagę także uchybienia spowodowane nawet lekkim niedbalstwem. Powyższe wynika z faktu, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i winno być traktowane w sposób ścisły – może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy niedochowanie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych okolicznościach wysiłku (zob. np. postanowienia NSA z dnia: 15 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 832/14; 9 września 2014 r., sygn. akt I GZ 499/14; 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1011/14; 28 lutego 2018 r., sygn. akt II FZ 96/18). Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny - wymagający od strony staranności (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2000 r. I CKN 1261/99). Dopuszczenie się przez stronę choćby lekkiego niedbalstwa wyłącza możliwość zastosowania art. 86 § 1 p.p.s.a. Jak wynika z art. 87 § 2 p.p.s.a., na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie istnienia braku winy nie daje pewności, lecz wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Pojęcie uprawdopodobnienia sprowadza się do postępowania zmierzającego do stwierdzenia istnienia lub nieistnienia określonego zdarzenia, czynności podjętej w ramach postępowania, w wyniku tego postępowania bądź do zastępczego środka dowodowego. Strona zobowiązana jest sprostać złagodzonemu reżimowi procedowania dowodowego, niemniej – co należy w tym miejscu wyraźnie zaznaczyć – ocena, czy w realiach konkretnej sprawy rzeczone uprawdopodobnienie braku winy w istocie nastąpiło, pozostawione jest ocenie sądu. Sąd nie jest związany twierdzeniami wniosku, gdyż istota uprawdopodobnienia sprowadza się do jego przekonania przynajmniej o prawdopodobieństwie zaistnienia okoliczności mających wpływ na ocenę niezawinienia w uchybieniu terminu. Podstawą tej oceny powinien być obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Nie jest to więc ocena dowolna, a stanowiąca wypadkową okoliczności powoływanych w sprawie oraz dyrektyw oceny dowodów - dokonywanej przy uwzględnieniu zasad logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, przez pryzmat specyfiki uprawdopodobnienia (postanowienie NSA z dnia 21 grudnia 2021 r., sygn. akt III FZ 652/21). Zdaniem NSA, kontrolowane postanowienie jest zgodne z prawem, a wniesione zażalenie należy uznać za nieuzasadnione. Za trafną bowiem należy uznać ocenę dokonaną przez sąd pierwszej instancji, że skarżący nie sprostał obowiązkowi uprawdopodobnienia przesłanki braku winy, o którym mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a. Nie można zgodzić się z twierdzeniami strony, jakoby okoliczność wykonania przelewu nie na numer konta bakowego Sądu mogła być podstawą przywrócenia terminu. Po pierwsze strona działała przez profesjonalnego pełnomocnika, a po drugie z akt sprawy wynika, że w przesłanym do pełnomocnika odpisie zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sposób wyraźny wskazany został rachunek bankowy Sądu, na który należało uiścić przedmiotową opłatę sądową. Do przeszkód uniemożliwiających terminowe dokonanie czynności zalicza się m.in. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę strony lub pełnomocnika, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar i inne zjawiska niemożliwe do przewidzenia. Chodzi zatem o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. Natomiast niewątpliwie nie jest nią wyręczanie się inną osobą albowiem to pełnomocnik w pełni ponosi za nią odpowiedzialność. Mając na uwadze powyższe, za prawidłową uznać należy ocenę wniosku skarżącego o przywrócenie uchybionego terminu, jakiej dokonał sąd pierwszej instancji stwierdzając, że przedstawione przez stronę okoliczności nie mogą usprawiedliwić braku jej winy w uchybieniu terminu. Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu, o którym mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a. Oceny tej nie zmienia argumentacja podniesiona w zażaleniu. Nie wskazano bowiem żadnych okoliczności, które mogłyby uzasadniać przywrócenie terminu i zakwestionować zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia sądu pierwszej instancji. Sformalizowanie postępowania nakłada na strony obowiązek dokonywania określonych czynności w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym w określonej formie i terminach. Uporządkowana procedura gwarantuje pewność prawa i jego przewidywalność dla uczestników postępowania. Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania. Pełnią funkcję ochronną dla uczestników postępowania, zapewniając bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu. Przepisy normujące instytucję przywrócenia terminu jednoznacznie wskazują, jakie przesłanki warunkują możliwość skorzystania z tej instytucji, a nadto precyzują, jakie okoliczności winny być uprawdopodobnione, aby wniosek mógł zostać merytorycznie rozpoznany. Rzeczone przesłanki muszą zostać spełnione kumulatywnie i żadne przepisy szczególne w omawianym zakresie nie przewidują odstępstwa (zob. np. postanowienie NSA z 19 lutego 2020 r., sygn. akt II FZ 28/20). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.