II GZ 507/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 17 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Przedsiębiorstwa G. spółki z o.o. z/s w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 23 czerwca 2014 r.; sygn. akt I SA/Bd 443/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa G. spółki z o.o. z/s w K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] lutego 2014 r.; nr [...] w przedmiocie obciążenie kosztami badania sprawdzającego postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 23 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Bd 443/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. odmówił Przedsiębiorstwu G. sp. z o.o. w K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłankę do przyznania prawa pomocy określoną w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa). Podkreślił, że zwolnienie od kosztów sądowych dopuszczalne jest wówczas, gdy z porównania sytuacji majątkowej strony z wysokością obciążających ją kosztów wynikałoby, iż pokrycie kosztów sądowych z majątku strony jest niemożliwe, a jednocześnie strona nie posiada możliwości zgromadzenia środków niezbędnych na sfinansowanie kosztów sądowych. Tymczasem, mimo wskazywanych trudności, wnioskodawczyni wykazała zysk, nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Spółka posiada kapitał zakładowy w kwocie 1000000 zł oraz aktywa trwałe o wartości 300155,92 zł, a także za poprzedni rok obrotowy osiągnęła zysk w wysokości 713731,90 zł. Zatem nie sposób przyjąć jej argumentacji, iż najważniejszym majątkiem w spółce są automaty do gier, które obecnie zalegają w magazynach, bowiem nie ma na nie jakiegokolwiek popytu. Brak również podstaw, aby uznać, że jej zobowiązania mają pierwszeństwo przed kosztami sądowymi. Sąd wziął pod uwagę także koszty sądowe, jakie strona jest obowiązana ponieść uwzględniając wszystkie toczące się lub oczekujące na rozpoznanie sprawy, zawisłe przed tutejszym sądem, oraz konieczność poniesienia kosztów sądowych w sprawach zawisłych przed innymi wojewódzkimi sądami administracyjnymi. Biorąc jednak pod uwagę również fakt, że wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 100 zł, Sąd uznał, że sytuacja finansowa Spółki nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego zmianę poprzez uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ppsa, poprzez jego błędne zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przy ocenie sytuacji majątkowej skarżącej takich okoliczności jak: wielość prowadzonych w całym kraju postępowań, brak możliwości zbycia aktywów Spółki, czy konieczność zachowania środków na realizację bieżących zobowiązań, co skutkowało bezpodstawną odmową przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 199 ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ppsa (por. postanowienia NSA z 5 grudnia 2013 r., II FZ 1102/13 - dotyczące tożsamej sprawy Spółki; z 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ppsa, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ppsa. Prawidłowo w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji zbadał zatem zasadność przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, analizując sytuację majątkową Spółki zobrazowaną jej oświadczeniami oraz przedłożonymi do akt sprawy dokumentami źródłowymi. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu I instancji, że w świetle tak znacznych przychodów, jakie uzyskuje Spółka, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności - przedłożone oświadczenie świadczy bowiem o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. Według oświadczenia o majątku i dochodach wysokość kapitału zakładowego skarżącej wynosi 1000000 zł, wartość środków trwałych 300155,92 zł, wysokość zysku za ostatni rok obrotowy 713731,90 zł a stan rachunku bankowego opiewa na kwotę 180334,29 zł. Koszty postępowania na obecnym etapie wynoszą zaś 100 zł. Bezzasadny jest podnoszony przez Spółkę w zażaleniu argument o niemożności spieniężenia automatów do gry, bowiem nie stanowią one jedynego majątku skarżącej. Spółka może dysponować środkami zebranymi na rachunku bankowym. Nie przedstawiła bowiem dokumentów, które wskazywałyby na ewentualne zajęcie prowadzonego rachunku bankowego, uniemożliwiające swobodne korzystanie ze środków na nim zgromadzonych. Na możliwość poniesienia kosztów postępowań sądowych wskazuje ponadto stan kasy i rachunku bankowego Spółki wynoszący 180334,29 zł. Spółka nie wykazała też, aby konieczność poniesienia przez nią kosztów sądowych odbiegała od innych ciężarów finansowych, jakie ponosi w związku z prowadzoną działalnością. Ubieganie się o przyznanie prawa pomocy nie może prowadzić do uregulowania wszelkich innych należności, kosztem opłat sądowych należnych względem Skarbu Państwa. W kontekście powyższych okoliczności należy uwzględnić, że w przypadku wnioskowania o prawo pomocy osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). W rozpoznawanej sprawie trudno przyjąć, uwzględniwszy zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, że Spółka, która dysponuje środkami trwałymi o tak wysokiej wartości, a ponadto dysponuje znacznymi środkami pieniężnymi na rachunku bieżącym, nie jest w stanie partycypować w kosztach zainicjowanego przez siebie postępowania. Podkreślenia wymaga, że z treści zażalenia nie wynikają żadne konkretne informacje o aktualnej sytuacji finansowej Spółki, a ponadto w zasadzie nie nawiązano w nim do ww. argumentacji Sądu pierwszej instancji, która stanęła u podstaw oddalenia wniosku. Spółka nie wskazała w ilu postępowaniach sądowoadministracyjnych w skali kraju jest stroną i z jakimi kosztami związane jest zainicjowanie tych postępowań. Zażalenie sprowadza się zatem do polemiki z Sądem I instancji co do braku możliwości wyzbycia się składników majątku oraz luźnych stwierdzeń o konieczności rozważenia przez Sąd bliżej nieskonkretyzowanych "kosztów funkcjonowania" i "agresywnej polityki państwa". Nie można także zaaprobować stanowiska Spółki, że o zasadności przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie przemawia konieczność ponoszenia przez nią wydatków na bieżące zobowiązania (np. z tytułu najmu lokali) i wypłaty dywidendy wspólnikom. Odmienna ocena naruszyłaby zasadę sprawiedliwości, która jako ogólna zasada ustrojowa i zasada orzekania sądowego wyrażona została w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Uwzględniając tę zasadę, nie można zaakceptować próby ochrony pokaźnego majątku własnego kosztem ogółu społeczeństwa w sytuacji, w której przepis prawa (art. 199 ppsa) wyraźnie wskazuje podmiot, który powinien ponieść wskazane tam koszty postępowania sądowego. Działanie w celu uniknięcia obowiązku partycypowania w ww. kosztach dla zabezpieczenia własnego interesu gospodarczego godzi w sprawiedliwość społeczną. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.