II GZ 505/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Sieńczyło - Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 23 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Gminy M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2014 r. o sygn. akt V SA/Wa 2281/13 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi Gminy M. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie uzyskanej części oświatowej subwencji ogólnej postanawia: oddalić zażalenie. NSA/post.1 – postanowienie "ogólne"

Pismem z dnia [...] maja 2014 r. Gmina [...] - dalej: skarżąca - wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2014 r. W jego uzasadnieniu wskazała, że opóźnienie w złożeniu ww. środka zaskarżenia było zaniedbaniem pracownika kancelarii pełnomocnika skarżącej, który nadał przesyłkę zawierającą skargę kasacyjną za pośrednictwem operatora pocztowego [...]. Przy tym o powyższym o czym pełnomocnik przed i w chwili dokonania wysyłki nie miał wiedzy. Nie wydał on bowiem polecenia wysyłki za pośrednictwem kuriera ani w żadnej innej formie niż standardowo wykonywana wysyłka, tj. za pośrednictwem Poczty Polskiej S.A. Wobec pracownika, jak i kierownika sekretariatu wyciągnięto konsekwencje służbowe, udzielając im pisemnej kary nagany. W Kancelarii każdego dnia dokonywana jest wysyłka kilkudziesięciu sztuk korespondencji i to za pośrednictwem Poczty Polskiej S.A., co jest formą podstawową. Odstępstwo od wysyłki korespondencji tym sposobem następuje tylko i wyłącznie na polecenie osoby merytorycznie odpowiedzialnej za dane pismo. Co do wysyłki przedmiotowej skargi kasacyjnej, takie polecenie nie zostało wydane. Wobec powyższego nie można przypisać winy pełnomocnikowi skarżącej i zarzucić uchybienia w podejmowanych przez niego czynnościach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 2281/13 - odmówił uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Uznał, że zaniedbanie osoby zatrudnionej w kancelarii, nie uprawdopodabnia braku winy pełnomocnika w przekroczeniu terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Sąd I instancji wskazał, że podnoszona przez skarżącą, iż winę ponosi pracownik dokonujący wysyłki nie zaś profesjonalny pełnomocnik skarżącej wskazuje jedynie, iż nie dochowano należytej staranności w prowadzeniu sprawy. Błąd popełniony przez pracownika poprzez wysłanie korespondencji za pośrednictwem operatora pocztowego [...] a nie Poczty Polskiej S.A. - nie może spełnić przesłanki uprawdopodobnienia braku winy. Powyższego nie zmienia także wyciągnięcie konsekwencji służbowych wobec pracowników. To profesjonalny pełnomocnik reprezentujący skarżącą ma obowiązek dochowania należytej staranności w prowadzeniu sprawy i korzystając z pomocy innych osób winien szczególnie mieć to na uwadze. Sąd podkreślił, że zaistnienie wyjątkowych, nieprzewidywalnych i niezależnych od strony okoliczności, których nie mogła usunąć w terminie do dokonania danej czynności, może uzasadniać jego przywrócenie. Do takich niedających się przezwyciężyć i przewidzieć przeszkód, niezależnych od strony, nie można jednakże zaliczyć błędu pracownika. Niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw nie może bowiem stanowić podstawy do przywrócenia terminu. Niezachowanie należytej staranności przez pracownika strony bądź osobę, której powierzyła ona stosowne obowiązki pociąga również konsekwencje dla niej samej i nie uzasadnia przywrócenia uchybionego terminu. Skarżąca nie wykazała także, że nie było możliwości, aby zapobiec naruszeniu tych obowiązków. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego zmianę i przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) poprzez niezasadne przyjęcie, że nie stanowi okoliczności wyłączającej winę skarżącej w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej dalece nieprawidłowe działanie pracownika podmiotu świadczącego na rzecz pełnomocnika skarżącej czynności w zakresie obsługi korespondencji, pomimo że pełnomocnik skarżącej dopełnił wszelkich możliwych działań zmierzających do zapewnienia terminowego nadania przesyłki. Jednakże nie był on w stanie zapobiec rażąco sprzecznym z obowiązkami pracowniczymi działaniom osoby trzeciej. W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że ocena działania pełnomocnika skarżącej winna być dokonywana z uwzględnieniem całokształtu okoliczności sprawy. Zasadnicze znaczenia ma bowiem to, czy pełnomocnik skarżącej miał realną możliwość zapobiec wadliwemu działaniu osoby, którą posługiwał się przy wykonywanych przez siebie czynnościach wysyłki korespondencji. Sąd I instancji powyższe okoliczności pominął. Tymczasem powodem niewniesienia skargi kasacyjnej w terminie było zaniedbanie pracownika pełnomocnika skarżącej, na które pełnomocnik skarżącej nie miał żadnego wpływu. W ocenie autora zażalenia przy ocenie przesłanek do przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, Sąd I instancji winien dokonać weryfikacji działań samego pełnomocnika, a nie wiązać swoje rozstrzygnięcie bezpośrednio z oceną działań osób trzech, którymi pełnomocnik się posługiwał. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, iż regułą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Zasada ta nie ma jednakże charakteru bezwzględnego. Przepisy art. 86 § 1 zd. 1 oraz art. 87 § 2 p.p.s.a. przewidują bowiem możliwość przywrócenia terminu przez sąd na wniosek strony pod warunkiem, iż uprawdopodobni ona brak winy w przekroczeniu terminu. Podstawowy problem w sprawie sprowadza się do oceny: czy okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu należy zaliczyć do tych, o których mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a. W zażaleniu skarżąca podkreśliła, że z uwagi na uchybienie pracownika, nie zaś pełnomocnika uchybiła terminowi do złożenia skargi kasacyjnej. Powołany przez Sąd I instancji art. 86 § 1 p.p.s.a. uzależnia przywrócenie terminu od kryterium braku winy. Chodzi o to, że strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym musi wykazać dołożenie szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Zajęcie stanowiska odmiennego uwzględniającego subiektywny miernik staranności wprowadziłoby do stosunków procesowych element niepewności. Literatura i orzecznictwo do przeszkód uniemożliwiających terminowe dokonanie czynności z uwagi na różnorodność zjawisk życiowych zalicza: przerwę w komunikacji, nagłą chorobę strony lub pełnomocnika, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar, itp. Przywrócenie nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. przez nią czynność pozostanie bezskuteczna, ponieważ przywrócenie terminu nie będzie w tej sytuacji dopuszczalne (por. postanowienie SN z dnia 29 października 1999 r., sygn. akt I CKN 556/98, LEX nr 50702; postanowienie NSA z dnia 22 listopada 1999 r., sygn. akt III SA 7804/98, nie publ.). Trafnie Sąd I instancji przyjął, że podane we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności, tj. uchybienie pracownika kancelarii w wysłaniu przesyłki zawierająca skargę kasacyjną - nie można zaliczyć do tych, które warunkują przywrócenie terminu. Nie są to okoliczności obiektywne, lecz uzależnione od strony, a więc subiektywne. Należy przy tym podkreślić, że subiektywność wynika także zarówno z zaniedbań personelu administracyjnego strony względnie jej pełnomocnika procesowego, bądź też posłużenia się przez tego pełnomocnika inną osobą. Zachowania takie nie uzasadniają przywrócenia uchybionego terminu, skoro w świetle powyższych rozważań nie podlegają wartościowaniu. Chodzi wówczas o zachowanie świadome lub nieświadome, staranność zawinioną lub niezawinioną. pełnomocnik posługuje się inną osobą, to są to okoliczności od niego uzależnione. Oznacza, że zleca wykonanie czynności. Stanowi to wówczas ryzyko obciążającego pełnomocnika. Podobnie jak dobór personelu administracyjnego obsługującego podmiot będący stroną postępowania. Poglądy powyższy zostały zaaprobowane zarówno przez orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przykładem jest postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 1970 r. (II CR 184/70, Biul. Inf. SN 1970 r., nr 11, poz. 201), wyrok NSA z 7 lutego 1996 r., SA/Rz 771/95, niepublikowany oraz postanowienie NSA z dnia 16 maja 2005 r., II GZ 37/05). podziela ugruntowane w judykaturze stanowisko, zgodnie z którym zaniedbania osób, którymi posłużył się pełnomocnik obciążają jego samego, a tym samym nie uwalniają one strony od winy w niezachowaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2000 r., sygn. akt II CKN 554/00, LEX nr 51986; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 1999, sygn. akt I PKN 76/99, publ. OSNP 2000/11/431; postanowienie sądu apelacyjnego w Lublinie z dnia 25 lutego 1999 r., sygn. akt I ACa 17/99, publ. Apel.-Lub. 1999/2/5). Pełnomocnik nie może ekskulpować się tym, że winę ponosi jego pracownik, skoro jest odpowiedzialny za działania osób, które zatrudnia (por. postanowienie sądu apelacyjnego w Poznaniu z dnia 19 kwietnia 1994 r., sygn. akt I ACr 796/94, publ. Wokanda 1995/2/45). Adwokat reprezentujący stronę ponosi zatem ryzyko zaniedbań personelu kancelaryjnego oraz nieprawidłowości w funkcjonowaniu kancelarii w tym nadania przesyłki zawierającej skargę kasacyjną. W świetle powołanych okoliczności podniesiony w zażaleniu zarzut naruszenia art. 86 § 1 p.p.s.a. należało uznać za nieuzasadniony. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.