II GZ 500/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2020 r., sygn. akt VI SPP/Wa 191/20 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. P. na bezczynność Ministra Sprawiedliwości w sprawie wniosku o wznowienie postępowania w sprawie uchwały w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego postanawia: oddalić zażalenie. NSA/post.1 – postanowienie "ogólne"

Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2020 r., sygn. akt VI SPP/Wa 191/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), po rozpoznaniu wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych, odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że R. P. złożył w trakcie postępowania w sprawie ze skargi na bezczynność Ministra Sprawiedliwości wniosek o przyznanie prawa pomocy w ww. zakresie. Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na stwierdzoną oczywistą bezzasadność skargi, o której mowa w art. 247 p.p.s.a. WSA zwrócił uwagę, że jest to jedna z dwóch przesłanek negatywnych (obok art. 246 § 3 p.p.s.a.) uzasadniających odmowę przyznania prawa pomocy. W przypadku ziszczenia się przynajmniej jednej przesłanki negatywnej sąd odmawia przyznania prawa pomocy. W takiej sytuacji nie ma znaczenia, czy spełnione są przesłanki pozytywne z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. WSA w Warszawie stwierdził, że o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Brak szans na uwzględnienie skargi powinien wynikać ze stanu faktycznego i prawnego sprawy. Sąd I instancji zauważył, że potrzeba zastosowania art. 247 p.p.s.a. zachodzi przede wszystkim w sytuacjach, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a. Sąd I instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi przesłanka oczywistej bezzasadności skargi, bowiem skarżący przed wniesieniem skargi do Sądu nie wyczerpał środków zaskarżenia. Ponadto WSA podniósł, że wezwał skarżącego do uzupełnienia braku formalnego przez nadesłanie kopii ponaglenia wniesionego do właściwego organu, którego to obowiązku skarżący nie wypełnił. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2020 r. WSA odrzucił skargę jako niedopuszczalną, stwierdzając niedopuszczalność skargi z uwagi na art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 53 § 2b p.p.s.a. W ocenie Sądu I instancji powyższe oznaczało oczywistą bezzasadność skargi, o której mowa w art. 247 p.p.s.a., zaś w takiej sytuacji prawo pomocy nie przysługuje. Sąd wskazał przy tym, że nie badał sytuacji finansowej skarżącego i jego możliwości płatniczych. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł zażalenie, wnosząc m.in. o jego uchylenie w całości jako niezgodnego z prawem i stanem faktycznym oraz budzącego jego niezadowolenie i oburzenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i z tych przyczyn podlega oddaleniu. Stosownie do treści art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Przed dokonaniem oceny, czy sytuacja życiowa skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy, Sąd I instancji musiał zatem zbadać, czy w sprawie nie zachodzi przesłanka oczywistej bezzasadności skargi. Stwierdzenie takiej okoliczności prowadzi bowiem do wydania odmowy przyznania prawa pomocy bez względu na sytuację życiową skarżącego. Skarga jest oczywiście bezzasadna m.in. wtedy, gdy podlega odrzuceniu, a zatem gdy sąd stwierdza, że z przyczyn formalnych lub fiskalnych w ogóle nie może odnieść się do jej treści. Istotna jest w tym kontekście treść dwóch przepisów prawa. Po pierwsze, zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Powyższy przepis dotyczy sytuacji, gdy sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi, a skarżący nie wywiązał się z nałożonego na niego obowiązku. Taki przypadek wystąpił w niniejszej sprawie. Jak wskazał Sąd I instancji, zarządzeniem doręczonym 2 listopada 2020 r. (vide: zwrotne potwierdzenie odbioru - k. 19 akt sądowych) skarżący został wezwany do uzupełnienia – w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi – braku formalnego skargi przez nadesłanie kopii ponaglenia wniesionego do właściwego organu. Upływ terminu na uzupełnienie żądanego braku formalnego skargi nastąpił w dniu 9 listopada 2020 r. i do tego terminu WSA w Warszawie nie otrzymał wymaganej kopii ponaglenia. W związku z powyższym chociażby na tej podstawie Sąd I instancji musiał odrzucić skargę zgodnie z dyspozycją przepisu art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Skoro wystąpiła przesłanka do odrzucenia skargi, to skarga była oczywiście bezzasadna w rozumieniu art. 247 p.p.s.a. Podzielić w tym miejscu należy pogląd wyrażony przez NSA w treści postanowienia z dnia 18 czerwca 2088 r., sygn. akt II OZ 608/08, w którym sąd kasacyjny stwierdził, że prawo pomocy nie przysługuje w sytuacji, gdy strona nie uzupełniła braków skargi w terminie (vide: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck Wydanie 6, str. 1142). Po drugie, stosownie do treści art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Powyższy przepis nakłada na stronę obowiązek wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania dopiero po wniesieniu do organu ponaglenia, o którym mowa w art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.). Regulacja ta kształtuje prawną ścieżkę egzekwowania od administracji przestrzegania zasady szybkości postępowania. Oznacza to jednocześnie, że chcąc zaskarżyć powolne działanie organu administracji do sądu, skarżący nie może pominąć etapu ponaglenia. Sąd I instancji musiał zatem zbadać, czy skarżący wniósł wcześniej do organu administracyjnego ponaglenie. Właśnie temu służyło wezwanie go do uzupełnienia braku formalnego skargi przez nadesłanie kopii ponaglenia. Jako że skarżący nie wypełnił ciążącego na nim obowiązku, Sąd I instancji musiał przyjąć, że w sprawie nie wniesiono ponaglenia. W związku z tym wystąpiła przeszkoda, o której mowa w art. 53 § 2b p.p.s.a. i Sąd I instancji zasadnie uznał, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wyczerpał środków zaskarżenia. Niewyczerpanie środków zaskarżenia stanowi zaś inny przypadek odrzucenia skargi, o którym mowa w art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, również należało stwierdzić, że skoro skarga podlegała odrzuceniu, to wystąpiła przesłanka oczywistej bezzasadności skargi z art. 247 p.p.s.a., bowiem brak wyczerpania środków zaskarżenia przed wniesieniem skargi do sądu jest równoznaczny z jej oczywistą bezzasadnością. W niniejszej sprawie wystąpiły zatem aż dwie przesłanki odrzucenia skargi skutkujące oczywistą bezzasadnością skargi. Podkreślenia wymaga, że na tym etapie ani WSA w Warszawie, ani Naczelny Sąd Administracyjny nie oceniali sytuacji życiowej skarżącego. Wniosek skarżącego nie został uwzględniony dlatego, że wniesiona przez niego skarga nie dawała mu najmniejszych szans na uzyskanie korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, ponieważ z powodu wskazanych braków nie podlegała w ogóle merytorycznej ocenie. W świetle powyższego, zaskarżone postanowienie WSA należało uznać za prawidłowe, a wniesione zażalenie podlegało oddaleniu. Z podanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.