II GZ 490/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 października 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 2156/20 w przedmiocie odmowy sprostowania sentencji wyroku i sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 2156/20 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia postanawia: 1. uchylić punkt 2. zaskarżonego postanowienia; 2. oddalić zażalenie w pozostałym zakresie.

Wyrokiem z 21 stycznia 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 2156/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi [...] (dalej: skarżący) uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej: organ, SKO) z [...] sierpnia 2020 r. utrzymującą w mocy decyzję tego organu z [...] czerwca 2018 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji SKO z [...] kwietnia 2016 r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z [...] października 2015 r. w sprawie nałożenia kary pieniężnej za zajęcie bez zezwolenia pasa drogi powiatowej. Skarżący pismem z 30 sierpnia 2021 r. zwrócił się do WSA na podstawie art. 156 § 1 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 232 ze zm., dalej: p.p.s.a.) o sprostowanie z urzędu wyroku z 21 stycznia 2021 r., poprzez zastąpienie słów: "uchyla zaskarżoną decyzję", które znajdują się w punkcie pierwszym sentencji wyroku, słowami: "uchyla zaskarżone decyzje", ewentualnie na podstawie art. 58 p.p.s.a. o wyjaśnienie wątpliwości co do treści wyroku w zakresie w jakim sposób redakcji punktu pierwszego sentencji wyroku nie współgra z wnioskiem skarżącego i rozstrzygnięciem znajdującym się w uzasadnieniu wyroku i potwierdzenie, że zgodnie z wyrokiem uchylone zostały zaskarżone decyzje wydane przez SKO, tj. decyzja SKO z [...] czerwca 2018 roku, i decyzja z [...] sierpnia 2020 r., a sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że zachodzi sprzeczność pomiędzy sentencją wyroku, w której mowa jest o uchyleniu zaskarżonej decyzji a uzasadnieniem, gdzie wskazuje się na uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji. Postanowieniem z 4 października 2021 r. WSA w Warszawie odmówił sprostowania sentencji wyroku z 21 stycznia 2021 r. (pkt 1 postanowienia) oraz sprostował oczywistą omyłkę pisarską zawartą w uzasadnieniu wyroku na stronie siedemnastej ostatni akapit, w ten sposób, że wyrażenie "uznał uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji", zastąpił wyrażeniem "uznał uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi" oraz na stronie osiemnastej pierwszy akapit w ten sposób, że wyrażenie "organy uwzględnią" zastąpił wyrażeniem "organ uwzględni" (pkt 2 postanowienia). W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że sprostowanie sentencji wyroku w żądanym przez skarżącego zakresie spowodowałoby niedopuszczalną w świetle treści art. 156 § 1 p.p.s.a. zmianę rozstrzygnięcia zawartego w wyroku. Jednocześnie WSA zgodził się z zawartym we wniosku skarżącego argumentem co do niejasności, wynikającej z zestawienia sentencji wyroku z fragmentami uzasadnienia, w których mowa jest o uchyleniu zaskarżonych decyzji i przekazaniu sprawy organowi pierwszej instancji. Sąd ocenił te stwierdzenia jako oczywiste omyłki i dokonał ich sprostowania, bowiem nie korespondują one z treścią rozstrzygnięcia zawartego w sentencji wyroku. Ponadto wskazał, że za oczywistością tych omyłek przemawia także to, że w sprawie nie było podstaw do przekazania sprawy organowi pierwszej instancji, ponieważ dotyczyła ona decyzji wydanych przez SKO w trybie nadzwyczajnym – postępowaniu nieważnościowym. [...] w zażaleniu od postanowienia WSA w Warszawie z 4 października 2021 r. zaskarżył to postanowienie w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy: 1. art. 156 § 1 p.p.s.a. polegające na: ocenie użytego w sentencji wyroku wyrażenia: "uchyla zaskarżoną decyzję" pod względem "oczywistej omyłki pisarskiej", które to pojęcie nie zostało zawarte w tym przepisie oraz zaniechaniu oceny tego wyrażenia pod względem możliwej kwalifikacji jako: "niedokładności" lub "innej oczywistej omyłki", o których mowa w tym przepisie; przyjęciu, że zastąpienie w punkcie pierwszym wyroku słów: "uchyla zaskarżoną decyzję" słowami: "uchyla zaskarżone decyzje" stanowiłoby niedopuszczalną zmianę rozstrzygnięcia zawartego w wyroku, podczas gdy prawidłowa wykładnia i zastosowanie tego przepisu powinno prowadzić do wniosku, iż zastąpienie tych słów nie doprowadzi do zmiany rozstrzygnięcia zawartego w wyroku, bowiem zamysłem Sądu było uchylenie dwóch decyzji SKO z [...] sierpnia 2020 r. oraz z [...] czerwca 2018 r., co znajduje wyraz w wielokrotnym użyciu następujących słów w liczbie mnogiej w kilku odrębnych fragmentach uzasadnienia wyroku; "rozstrzygnięcia są", "organy nie ustaliły", "organy dopuściły się", "sporządzenie uzasadnień", "zaskarżone decyzje", "organy uwzględnią", które nawiązują do dwóch wyżej wskazanych decyzji SKO oraz pozostaje w zgodzie z wnioskiem skarżącego zawartym w skardze złożonej w przedmiotowej sprawie; 2. art. 158 p.p.s.a. polegające na uznaniu, że sprostowanie omyłek jedynie na stronie 17 i stronie 18 uzasadnienia wyroku uchyli niejasność pomiędzy sentencją a uzasadnieniem wyroku i pozwoli uznać, że wyrok (sentencja i uzasadnienie) dotyczy wyłącznie decyzji SKO z [...] sierpnia 2020 r., podczas gdy po sprostowaniu tych omyłek wyżej wskazana niejasność nadal zachodzi, bowiem na stronie 16 uzasadnienia wyroku pozostały wyrażenia użyte w liczbie mnogiej tj.: "rozstrzygnięcia są", "organy nie ustaliły", "organy dopuściły się", "sporządzenie uzasadnień", które wskazują na to, że wyrok odnosi się do dwóch decyzji SKO z [...] sierpnia 2020 r. oraz z [...] czerwca 2018 r. W zażaleniu na podstawie art. 194 § 3 w zw. z art. 197 § 2 i art. 188 p.p.s.a. wniesiono o: 1. uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i rozpoznanie wniosku skarżącego o sprostowanie/dokonanie wykładni "wyroku z dnia 30 sierpnia 2021 r." poprzez a) sprostowanie z urzędu wyroku poprzez zastąpienie słów: "uchyla zaskarżoną decyzję", które znajdują się w punkcie pierwszym sentencji tego wyroku, słowami: "uchyla zaskarżone decyzje"; ewentualnie: b) wyjaśnienie wątpliwości co do treści wyroku w zakresie w jakim sposób redakcji punktu pierwszego tego wyroku nie współgra z wnioskiem skarżącego zawartym w skardze oraz rozstrzygnięciem znajdującym się w uzasadnieniu tego wyroku poprzez potwierdzenie, że zgodnie z tym wyrokiem uchylone zostały decyzje SKO z [...] sierpnia 2020 r. oraz z [...] czerwca 2018 r., a sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji; ewentualnie: 2. na podstawie art. 194 § 3 w zw. z art. 197 § 2 i art. 185 § 1 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu wytycznych dotyczących zastosowania do wyroku trybu z art. 156 § 1 lub 158 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie częściowo zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 156 § 1 p.p.s.a. sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. Na tle powołanego przepisu w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że przedmiotem sprostowania mogą być wyłącznie ujawnione w orzeczeniu niedokładności, błędy pisarskie lub rachunkowe albo inne oczywiste omyłki, przy czym chodzi tu jedynie o omyłki sądu, nie zaś pomyłki popełnione przez strony postępowania. Niedokładność lub omyłka może dotyczyć np. oznaczenia stron czy innych uczestników postępowania, oznaczenia zaskarżonego aktu lub czynności (daty, znaku, sygnatury) lub nazwy organu, który wydał zaskarżony akt albo podjął zaskarżoną czynność, przy czym nieprawidłowości te muszą mieć charakter oczywisty (por. postanowienie NSA z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt II GZ 633/14, treść tego i kolejnych cytowanych orzeczeń dostępna jest na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazuje się również, że sprostowanie nie jest środkiem prawnym, które może prowadzić do istotnej zmiany treści rozstrzygnięcia i powinno dotyczyć omyłek o charakterze oczywistym, które nie wpływają w żaden sposób na treść rozstrzygnięcia (por. postanowienia NSA z 16 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 1120/14 i z 3 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 1401/14). Uwzględniając powyższe zasady należy zatem zgodzić się z wyrażonym w objętym zażaleniem postanowieniu stanowiskiem, zgodnie z którym sprostowanie sentencji wyroku w żądanym przez skarżącego zakresie tj. poprzez zastąpienie słów "uchyla zaskarżoną decyzję" słowami "uchyla zaskarżone decyzje", stanowiłoby istotną zmianę treści rozstrzygnięcia Sądu, wykraczającą poza dopuszczalny zakres sprostowania przewidziany w art. 156 § 1 p.p.s.a. Ponadto zastąpienie słów "uchyla zaskarżoną decyzję" słowami "uchyla zaskarżone decyzje" doprowadziłoby do niejasności w rozstrzygnięciu Sądu, ponieważ z sentencji wyroku nie wynikałoby jakie decyzje (oprócz wskazanej jako przedmiot zaskarżenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z [...] sierpnia 2020r., nr [...]) podlegałyby uchyleniu. Trzeba podkreślić, że w przypadkach, gdy sądy administracyjne uchylają oprócz zaskarżonej jeszcze inne decyzje, posługują się sformułowaniem "uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję", ze wskazaniem organu, który ją wydał oraz daty wydania i numeru/znaku decyzji. A zatem precyzują akt, który podlega uchyleniu, a nie poprzestają jedynie na proponowanym przez skarżącego ogólnym sformułowaniu "uchyla zaskarżone decyzje". Na częściowe uwzględnienie zasługują natomiast zarzuty zażalenia dotyczące dokonanego zaskarżonym postanowieniem sprostowania w uzasadnieniu wyroku. Zdaniem NSA należy uznać, że w spornym uzasadnieniu wyroku zawarto treść wskazującą na to, że przeprowadzona przez Sąd kontrola odnosiła się do naruszeń prawa w więcej niż jednym orzeczeniu. Z treści uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd dokonał kontroli legalności zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Kolegium w sprawie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji SKO z [...] kwietnia 2016 r. W kilku miejscach uzasadnienia wyraźnie bowiem zawarł ocenę odnoszącą się do obu decyzji odmawiających stwierdzenia nieważności, a nie tylko do decyzji zaskarżonej. Taka treść znalazła się nie tylko w końcowym fragmencie uzasadnienia, co do którego Sąd podjął próbę sprostowania (gdzie stwierdzono, że "za niezbędne sąd uznał uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji", s. 17 uzasadnienia, a także, że "organy uwzględnią", s. 18 uzasadnienia), ale również w innych miejscach tego uzasadnienia (s. 16, akapit drugi uzasadnienia spornego wyroku: "W ocenie sądu stwierdzić należy, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia są przedwczesne, albowiem organy nie ustaliły wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Zdaniem sądu organy dopuściły się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz art. 107 § 3 kpa poprzez (...)". Zasadnie wskazuje skarżący, że pomimo podjętej próby sprostowania, treść uzasadnienia wyroku nadal pozostawia wątpliwości wynikające z porównania sentencji wyroku z jego uzasadnieniem, gdyż pozostały w uzasadnieniu fragmenty (s. 16, akapit drugi uzasadnienia wyroku) wskazujące na to, że przeprowadzona przez Sąd kontrola odnosiła się do naruszeń prawa przez kilka organów oraz w kilku orzeczeniach. Mając powyższe na uwadze należy uznać dokonane przez WSA sprostowanie uzasadnienia wyroku za niemieszczące się w granicach dopuszczalnego sprostowania wyznaczonych treścią art. 156 § 1 p.p.s.a. Nie stanowi ono bowiem jedynie sprostowania błędu pisarskiego poprzez zastąpienie formą prawidłową (liczbą pojedynczą) omyłkowej - w kontekście sentencji wyroku Sądu - formy gramatycznej (liczby mnogiej), lecz prowadzi do merytorycznej zmiany treści uzasadnienia. To zaś jest niedopuszczalne w drodze przewidzianej w art. 156 § 1 p.p.s.a. rektyfikacji. Wykładnia celowościowa art. 156 § 1 p.p.s.a. uzasadnia wprawdzie pogląd, że sprostowaniu mogą ulegać niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki popełnione nie tylko w sentencji wyroku, ale też w uzasadnieniu wyroku (por. postanowienie SN z 15.04.1982 r., I PZ 7/82, OSNC 1982/10, poz. 155), jednakże o sprostowaniu uzasadnienia sąd postanawia na takiej samej zasadzie jak o sprostowaniu wyroku (por. B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 156, pkt 6). Przedmiotem sprostowania uzasadnienia wyroku mogą więc być niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. W doktrynie podkreśla się, że nie ma charakteru oczywistego omyłka, której stwierdzenie wymaga głębszej analizy akt postępowania. Oczywistość wadliwości ma bowiem wynikać z samej natury niedokładności, błędu lub omyłki, jak również z porównania ich z innymi niebudzącymi wątpliwości okolicznościami (por. B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 156, pkt 8). Wykładnia gramatyczna art. 156 § 1 p.p.s.a. wskazuje bowiem, że "wszystkie opisane w nim nieprawidłowości muszą mieć charakter oczywisty, tzn. niebudzący wątpliwości, bezsporny, pewny (por. Słownik języka polskiego, red. M. Szymczak, Warszawa 1978, t. 1, s. 440). W rozpoznawanej sprawie, jak to wykazano powyżej, dokonując sprostowania części uzasadnienia wyroku, Sąd nie wykazał oczywistości prostowanych omyłek. Sąd nie wykazał bowiem, że to sprostowanie nie prowadzi do merytorycznej modyfikacji uzasadnienia. Wobec wymienionych powyżej licznych fragmentów uzasadnienia wyroku wskazujących na dokonywanie przez sąd kontroli więcej niż jednej decyzji, nie może być uznany za prawidłowy i wystarczająco uzasadniający dopuszczalność sprostowania podany przez Sąd argument, że "Fragment uzasadnienia wskazujący na uchylenie dwóch decyzji" jest oczywistą omyłką, gdyż "nie koresponduje (...) z sentencją wyroku" (druga strona uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, s. 70 akt sądowych). Nie jest też wystarczający argument, że nie było podstaw do przekazania sprawy organowi pierwszej instancji, skoro w sprawie orzekało SKO. Wprawdzie SKO nie było w ścisłym tego słowa znaczeniu organem I instancji SKO, ale jednak w sprawie nieważności orzekało dwukrotnie, poprzedzając zaskarżoną decyzję poprzednią decyzją w sprawie nieważności - a zatem zapadły dwie decyzje SKO odnoszące się do kwestii nieważności (na skutek ponownego rozpoznania sprawy przez SKO). Także zatem użycie przez Sąd sformułowania o przekazaniu sprawy "organowi I instancji", w kontekście wcześniej przytoczonych fragmentów uzasadnienia świadczących o tym, że Sąd kontrolował i oceniał obydwie te decyzje, nie jest wystarczające do przyjęcia, że użycie sformułowania o przekazaniu sprawy "organowi I instancji" jest jedynie "oczywistą omyłką". Wbrew twierdzeniu Sądu (ostatnia strona uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, s. 71 akt sądowych), analiza treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku "budzi (...) wątpliwości, że wyrokiem (...) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił wyłącznie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2020r. nr[...]". Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zatem poglądu Sądu, że niejasność uzasadnienia wyroku, na którą zwrócił uwagę skarżący, podlegała sprostowaniu na podstawie art. 156 § 1 i § 2 p.p.s.a. Zaistniała "niejasność" stanowi rozbieżność pomiędzy treścią sentencji wyroku a jego uzasadnieniem, która nie może zostać konwalidowana poprzez sprostowanie na podstawie art. 156 § 1 p.p.s.a., gdyż nie stanowi ona "niedokładności, błędu pisarskiego albo rachunkowego lub innej oczywistej omyłki" w rozumieniu tego przepisu. Zdaniem NSA dokonane w zaskarżonym postanowieniu sprostowanie uzasadnienia wyroku jest niezgodne z prawem, gdyż wykracza poza dopuszczalne granice rektyfikacji przewidziane w art. 156 § 1 p.p.s.a. Z tego powodu dokonane w zaskarżonym postanowieniu sprostowanie podlegało uchyleniu. Mając powyższe na uwadze, wobec częściowej zasadności zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej punktu 2, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz oddalił zażalenie w pozostałym zakresie, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.