II GZ 47/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2025 r., sygn. akt VI SA/Wa 3249/25 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie skargi E. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 12 sierpnia 2025 r., nr 249/2005/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 5 listopada 2025 r., odmówił E. K. wstrzymania wykonania objętej jej skargą decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 12 sierpnia 2025 r., w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Sąd I instancji wskazując na przesłanki z art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.) oraz powołując się na stanowisko judykatury wskazał, że decyzje stwierdzające podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego nie posiadają waloru wykonalności. Tego rodzaju decyzje nie nakładają na stronę żadnego obowiązku, ani nie też nie przyznają jej żadnych praw. Podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego wynika z ustawy, a nie z decyzji, która może jedynie potwierdzić podleganie przez daną osobę obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z określonego tytułu. Odnosząc się do wniosku skarżącej o wstrzymanie wykonania wymienionej decyzji, Sąd zwrócił uwagę, że zaskarżona decyzja nie określała wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne, a jedynie potwierdzała, że strona podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. E. K., zażaleniem zaskarżyła w całości postanowienie Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie art. 61 § 2 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki ustawowe do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Podnosząc ten zarzut strona wniosła o zmianę postanowienia poprzez wstrzymanie wykonalności zaskarżonej decyzji Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie albowiem nie podważa skutecznie prawidłowości postanowienia Sądu I instancji. Wskazania wymaga, wobec postawionego zaskarżonemu postanowieniu zarzutu, że w sprawie nie została zastosowany przez WSA w Warszawie art. 61 § 2 pkt 1 p.p.s.a. lecz regulacja określona w § 3 art. 61 p.p.s.a. Nie mniej wadliwość ta, w świetle treści uzasadnienia zażalenia, nie czyni niemożliwym dokonania oceny i kontroli zaskarżonego postanowienia. Przyznanie stronie skarżącej na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od ogólnej reguły wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. Z tego względu sąd przy rozstrzyganiu wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności powinien kierować się jedynie przesłankami wyczerpująco określonymi w art. 61 § 3 p.p.s.a., który przewiduje, że sąd może na wniosek strony wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, przy czym zaznaczyć należy, że szkoda nie musi mieć charakteru materialnego, natomiast trudne do odwrócenia skutki to skutki faktyczne lub prawne, które raz zaistniałe spowodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, a powrót do stanu poprzedniego może nastąpić po długim czasie, przy znacząco dużym nakładzie sił i środków lub będzie niemożliwy (zob. np. postanowienia NSA: z 30 listopada 2017 r., sygn. akt II FZ 695/17; LEX nr 2405804; z 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 182/10, niepubl.; z 20 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 138/04, LEX nr 281811). Mając na uwadze przedmiot objętej skargą decyzji wskazać należy, że przedmiotem wstrzymania mogą być jedynie takie akty lub czynności, które nadają się do wykonania i wymagają wykonania (por. T. Woś, Postępowanie..., s. 146; Z. Kmieciak, Glosa do postanowienia NSA z 23.01.1997 r., SA/Rz 1382/96, OSP 1998/3, poz. 54, teza 1). Innymi słowy, problem wykonania aktu administracyjnego dotyczy aktów zobowiązujących, ustalających dla ich adresatów nakazy właściwego zachowania lub zakazy określonego zachowania, aktów, na podstawie których określony podmiot uzyskuje równocześnie uprawnienie i na mocy których zostają na niego nałożone określone obowiązki, oraz aktów, na podstawie których jeden podmiot jest do czegoś zobowiązany, a drugi wyłącznie uprawniony (por. postanowienie NSA z 10.05.2012 r., II FZ 358/12, LEX nr 1166138). Co do zasady przymiotu wykonalności nie będą więc miały decyzje odmawiające stwierdzenia lub przyznania określonych praw lub obowiązków albo decyzje, które nie wywołują określonych skutków materialnoprawnych, np. postanowienie o zawieszeniu postępowania (por. postanowienie NSA z 15.12.2004 r., OZ 805/04, LEX nr 837880). Nie można domagać się wstrzymania wykonania decyzji administracyjnych o przyznaniu stronie dochodzonego uprawnienia, np. licencji na wykonywanie transportu drogowego taksówką (por. postanowienie NSA z 4.01.2005 r., OZ 956/04, niepubl). Słusznie, wobec przywołanego stanowiska judykatury i piśmiennictwa w przedmiocie zastosowania przez sądy administracyjnej instytucji ochrony tymczasowej przewidzianej w art. 61 § 3 p.p.s.a., Sąd I instancji uznał, że wniosek skarżącej o wstrzymanie wykonania decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 12 sierpnia 2025 r., w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, nie mógł wywołać oczekiwanego przez stronę skutku. Jak również zasadnie Sąd I instancji wskazał, opierając się na ugruntowanym stanowisku Naczelnego Sądu Administracyjnego, decyzje stwierdzające podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego nie posiadają waloru wykonalności. Tego rodzaju decyzje nie nakładają na stronę żadnego obowiązku, ani też nie przyznają jej żadnych praw. Podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego wynika z ustawy, a nie z decyzji, która może jedynie potwierdzić podleganie przez daną osobę obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z określonego tytułu. Konkludując, zaskarżona w tej sprawie decyzja Prezesa NFZ nie wywołuje wobec skarżącej bezpośrednich i realnych skutków, które wiązałyby się z nakazanym zachowaniem skarżącej, w przypadku niniejszej sprawy, z powstaniem zobowiązania finansowego wynikającego z ustalenia wysokości składek z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego, które strona zobowiązana byłaby uiścić. Zaskarżona decyzja wyłącznie dotyczyła ustalenia podlegania przez skarżącą obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, a więc istnienia w określonym w decyzji przedziale czasu wskazanego obowiązku. Nie ustalała ona zobowiązania związanego ze składakami na ubezpieczenie zdrowotne jak również nie określała jakiegokolwiek zobowiązania finansowego związanego z koniecznością uiszczenia tychże składek. Jak już zauważono, decyzja ta nie miała waloru wykonalności w konsekwencji, czego nie podlegała normie określonej w art. 61 § 3 p.p.s.a., co niewadliwie stwierdził Sąd I instancji. Mając powyższe na uwadze, uznając zażalenie za niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.