II GZ 452/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 15 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 5 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 59/24 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Warmińsko-Mazurskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 12 grudnia 2023 r. nr HP.906.3.5.2023 w przedmiocie choroby zawodowej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

I. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z 28 lutego 2028 r. II SA/Ol 59/24 odrzucił skargę B. B. na decyzję Warmińsko-Mazurskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z 12 grudnia 2023 r., wydaną w przedmiocie choroby zawodowej. Sąd stwierdził bowiem że w zakreślonym terminie skarżąca nie uzupełniła braków formalnych (wskazanie numeru PESEL i nadesłanie 2 egzemplarzy odpisów skargi) mimo pouczenia, że spowoduje to odrzucenie wniesionej skargi. W złożonym zażaleniu na ww. postanowienie skarżąca zawarła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi. Wyjaśniła, że nie uzupełniła braków skargi w wyznaczonym przez Sąd terminie ze względu na chorobę COVID i jej ciężki przebieg. Jednocześnie skarżąca podała nr PESEL i załączyła 2 odpisy skargi. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 19 czerwca 2024 r. II GZ 174/24, oddalił zażalenie. II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z 5 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 59/24 odmówił skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Warmińsko-Mazurskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 12 grudnia 2023 r. nr HP.906.3.5.2023. W podstawie prawnej Sąd wskazał art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.). Sąd pierwszej instancji odmawiając przywrócenia skarżącej terminu do wniesienia skargi wskazał, że termin do uzupełnienia braków skargi upłynął 6 lutego 2024 r. (z potwierdzenia odbioru wynika, że 30 stycznia 2024 r. skarżąca osobiście odebrała wezwanie w placówce pocztowej). Postanowienie o odrzuceniu skargi doręczono skarżącej 6 marca 2024 r., zaś 7 marca 2024 r. skarżąca złożyła osobiście do Sądu zażalenie zawierające przedmiotowy wniosek z odpisami skargi. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała przesłanki braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi, bowiem nie przedłożyła jakiegokolwiek dokumentu (np. zaświadczenia lekarskiego lub informacji, że przebywała na kwarantannie), z którego wynikałoby, że stan jej zdrowia pogorszył się w stopniu, który uniemożliwiał jej podjęcie czynności procesowych w okresie biegu ustawowego terminu do uzupełnienia braków skargi. Sąd zauważył również, że skarżąca nie podała okresu, w którym choroba u niej występowała oraz nie uprawdopodobniła, że w czasie choroby nie mogła wyręczyć się inną osobą ani np. przesłać dokumentów drogą elektroniczną. III. Skarżąca złożyła zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji. W zażaleniu wniosła o ponowne rozpoznanie prośby o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Skarżąca wskazała, że w czasie choroby covid nie mogła się wyręczyć inną osobą, bo mieszka sama, a tylko pomoc w zakupach czyniła jej koleżanka i siostra, bowiem w czasie choroby skarżąca była w złym stanie emocjonalnym i nie była w stanie pamiętać o terminie, jednakże jak już czuła się lepiej to udała się do Sądu w Olsztynie. IV. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż w nim wskazane. W świetle art. 86 § 1 p.p.s.a. postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej ma charakter wnioskowy. Sąd administracyjny nie jest władny podjąć żadnych działań w tym zakresie z urzędu. Ponadto (co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 lipca 2011 r., sygn. akt II FZ 320/11; CBOSA), rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, sąd jest zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. Tym samym to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie umotywowanie wniosku, ewentualnie dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby w sposób możliwie wyczerpujący i przekonujący dla sądu administracyjnego uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. Podkreślenia wymaga przy tym, że z uwagi na charakter działania (zakres kognicji) sądu kasacyjnego, który sprowadza się jedynie do badania prawidłowości działania sądu I instancji, a nie do powtórnego merytorycznego rozpoznania danej sprawy, wspomniane okoliczności muszą zostać wykazane na etapie rozpatrywania wniosku o przywrócenie terminu przez sąd I instancji. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, po zbadaniu zaskarżonego postanowienia pod kątem jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa oraz w granicach okoliczności faktycznych, w jakich orzekał WSA, stwierdza, że orzeczenie to jest nieprawidłowe. Jak wynika z akt postępowania, skarżąca na podstawie zarządzenia z dnia 24 stycznia 2024 r. została wezwana przez WSA w Olsztynie pismem z dnia 26 stycznia 2024 r. do uzupełnienia braków formalnych skargi z 22 grudnia 2023 r. przez: - wskazanie numeru PESEL; - nadesłanie 2 egzemplarzy odpisów skargi. W związku z niewykonaniem ww. obowiązku wydane zostało postanowienie z 28 lutego 2028 r. II SA/Ol 59/24, którym odrzucono skargę B. B. z powodu nieuzupełnienia braków formalnych skargi. W złożonym zażaleniu na ww. postanowienie skarżąca zawarła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 19 czerwca 2024 r. II GZ 174/24, oddalił zażalenie. Przyczyną odrzucenia ww. skargi było jednak nieuzupełnienie jej braków formalnych, a nie wniesienie jej z przekroczeniem terminu do tego przewidzianego. Jak wynika z treści sentencji zaskarżonego w niniejszej sprawie postanowienia, WSA w Warszawie rozstrzygnął sprawę w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Sentencja rozstrzygnięcia dokonanego przez Sąd pierwszej instancji jest zatem sprzeczna z treścią wniosku skarżącej oraz uzasadnieniem do wydanego postanowienia. Skarżąca wnosiła bowiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, a nie do przywrócenia terminu do jej wniesienia. Przyczyna odrzucenia skargi była w niniejszym postępowaniu bezsporna i została prawomocnie rozstrzygnięta przez Naczelny Sąd Administracyjny. W związku z tym, rozpatrując wniosek Skarżącej z dnia 7 marca 2024 r. Sąd pierwszej instancji powinien był rozpatrzyć wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi, a nie o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W konsekwencji, w zaskarżonym postanowieniu występuje sprzeczność w zakresie przedmiotu podlegającego rozstrzygnięciu w sprawie, a uzasadnieniem do tego postanowienia. Uzasadnienie bowiem odnosi się do zagadnienia związanego z przywróceniem terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, a nie przywrócenia terminu do jej wniesienia. W związku z powyższym zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, a sprawa powinna zostać ponownie rozpatrzona w prawidłowym zakresie. Rozpoznając sprawę ponownie Sąd pierwszej instancji powinien wziąć pod uwagę to, że zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Normatywna treść przesłanek braku winy i ujemnych dla strony skutków w zakresie postępowania sądowego nie może zatem nie uwzględniać istoty prawa do sądu. Prawo to, jak również i jego realizacja, nie może bowiem doznawać uszczerbku w sytuacji, gdy strona nie ponosi winy w zakresie stwierdzonych uchybień w toku postępowania (uchybień terminu), które skutkują równocześnie ujemnymi skutkami dla niej w zakresie postępowania sądowego. W tym kontekście podkreślić należy, iż w zakresie odnoszącym się do przesłanki braku winy, najistotniejszej z analizowanego punktu widzenia, ustalanie jej istnienia nie następuje poprzez dowód ścisły. Rozwiązanie takie, gdyby zostało przyjęte i obowiązywało, niweczyłoby z całą pewnością ochronną funkcję procedury sądowej, przyznając nieproporcjonalną wagę i znaczenie funkcji porządkowej. Tym samym doszłoby do podważenia samej istoty wniosku o przywrócenie terminu i istoty postępowania prowadzonego w przedmiocie oceny jego zasadności. Stąd też, zarówno doktryna prawa, jak i orzecznictwo sądowe zgodnie uznają, że w zakresie odnoszącym się do przesłanki braku winy wystarczające jest uprawdopodobnienie (uwiarygodnienie) jej istnienia, co stanowi oczywiście przedmiot oceny sądu przy zastosowaniu kryterium obiektywnego miernika staranności wymaganej od każdego, należycie dbającego o swoje interesy. Ocena ta, dokonywana indywidualnie w kontekście stanu faktycznego sprawy, z uwzględnieniem wszystkich jego okoliczności, zarówno tych prezentowanych przez wnioskodawcę (stronę zabiegającą o przywrócenie terminu), jak i ewentualnie powziętych w toku postępowania sądowego, musi równocześnie uwzględniać cel i funkcje instytucji przywrócenia terminu identyfikowane z perspektywy realizacji prawa do sądu. Zasadne wydaje się przy tym, iż powinna ona wyrażać się w przyjmowaniu wstępnego założenia o braku winy strony, co zdaje się uzasadniać również sam sposób redakcji art. 86 § 1, a w konsekwencji w przyjęciu zasady, że niedające się usunąć wątpliwości rozstrzygane powinny być z korzyścią dla strony i ochrony jej indywidualnego interesu, tym bardziej, że przesłanka braku winy ma zostać jedynie uprawdopodobniona, z zastrzeżeniem jednakże niezbędnego respektowania w tym względzie funkcji porządkowej, zwłaszcza zaś funkcji instrumentalnej realizowanej przez przepisy postępowania. Ich praktyczna doniosłość wyraża się tym samym w nakierowaniu na efektywny dostęp do sądu, którego autorytet, jako instytucji, nie doznaje z tego powodu żadnego uszczerbku, a wręcz przeciwnie ulega wzmocnieniu poprzez akcentowanie w ten sposób jego roli, jako gwaranta realizacji konstytucyjnych praw, w tym przypadku prawa do sądu. Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uprawdopodobnienie stanowi ułatwione postępowanie dowodowe, postępowanie zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, surogat, namiastkę dowodu bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2011 r., sygn. akt II FZ 585/11). Okoliczności faktyczne uzasadniające przyjęcie braku winy w uchybieniu terminu, albo przeciwnie jej istnienie, a to wobec nieuprawdopodobnienia jej braku stanowiły przedmiot rozlicznych refleksji orzecznictwa sądowego, dając w rezultacie podstawę do szczegółowego i precyzyjnego ich określenia. Nie jest to oczywiście, w odniesieniu do żadnej z kategorii tych okoliczności, katalog zamknięty. Wielość, zwłaszcza zaś niepowtarzalność i wyjątkowość stanów faktycznych, w których rozpatrywane są wnioski o przywrócenie terminu powodują, że w ramach każdej z tych kategorii dochodzi do uzupełniania ich o nowe okoliczności. W niniejszej sprawie postanowienie o odrzuceniu skargi doręczono skarżącej 6 marca 2024 r., zaś 7 marca 2024 r. skarżąca złożyła osobiście do Sądu zażalenie zawierające przedmiotowy wniosek z odpisami skargi oraz wskazała nr PESEL. Zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak i w zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji skarżąca wskazała na okoliczności, które powinny podlegać ponownej ocenie przez sąd rozpatrujący sprawę pod kątem tego czy wystarczająco uprawdopodabniają brak winy strony w uchybieniu terminu. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.