II GZ 424/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 4 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 17 czerwca 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 43/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] października 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z [...] czerwca 2015 r. oddalił wniosek J. S. w zakresie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] października 2013 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego. Skarżący J. S. w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach wykazał, że gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, która nie pracuje i pozostaje na jego utrzymaniu, a jedynym źródłem dochodów skarżącego jest renta inwalidzka w wysokości 1 382 zł miesięcznie z czego ok. 410 zł skarżący wydaje na leki oraz spłatę pożyczki 576 zł miesięcznie. Posiada dom oraz nieruchomość rolną o pow. 1,68 ha, samochód marki FIAT 126p z 1979 roku. W odpowiedzi na zarządzenie Sądu o przedstawienie dodatkowych dokumentów do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego i jego rodziny, skarżący wyjaśnił, że zeznania podatkowe prowadzi ZUS, nie osiąga dochodów z gospodarstwa rolnego, nie korzysta z pomocy socjalnej a składki na ubezpieczenie pojazdu i budynków gospodarczych reguluje w ratach. Skarżący nie przedstawił decyzji przyznającej świadczenie rentowe wskazując, że znajduje się ono w aktach, nie przedstawił również dowodów potwierdzających wypłatę świadczenia rentowego w deklarowanej wysokości, gdyż w tym zakresie wystarczające winno być tylko jego oświadczenie. Nadto nie przedstawił również umowy pożyczki, gdyż ta stanowi jego tajemnicę, jednakże przedstawił dowody wpłaty na poczet spłaty pożyczki w wysokości 33 zł i 300 zł. Wypowiadając się co do posiadanych nieruchomości rolnych wskazał, że w połowie jest ona zalesiona, a na pozostałej części są uprawiane ziemniaki, zboża i warzywa na własne potrzeby. Do wyjaśnień skarżący dołączył dokumentację medyczną oraz kserokopie opakowań leków. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] maja 2015 r. odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. J. S. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. w uzasadnieniu postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, podał, że skarżący w sposób wiarygodny nie udokumentował wysokości swoich dochodów, gdyż nie przesłał ani "odcinka renty", ani decyzji przyznającej świadczenie. Wbrew twierdzeniom skarżącego do akt sądowych nie załączono decyzji w tej sprawie. Skarżący nie wykazał również wydatków składających się na wysokość wydatków na bieżące utrzymanie rodziny. Wbrew zarządzeniu Sądu skarżący nie przedstawił również rachunków czy też paragonów potwierdzający wydatki na leki, gdyż jak wskazał skarżący takich dokumentów nie przechowuje. W powyższej sytuacji Sąd I instancji uznał, iż oświadczenie majątkowe należało uznać za nierzetelne, budzące poważne wątpliwości a zatem niewiarygodne i na jego podstawie Sąd I instancji nie może dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się skarżący. J. S. nie zgadzając się z powyższym orzeczeniem Sądu I instancji złożył zażalenie, w którym wniósł o zmianę tego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych jej udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy - jest ono przyznawane osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i we wskazanych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek taki powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uznał, że wskazane przez skarżącego okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wystarczające, gdyż skarżący nie przedstawił wszystkich informacji dotyczących utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę dokonaną przez Sąd I instancji. Przedstawione przez skarżącego informacje należy uznać za niewystarczające do odtworzenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżący był wzywany do przedstawienia wyciągu bankowego, zaświadczenia o dochodach, rachunków obrazujących utrzymanie gospodarstwa domowego oraz siebie, jednakże pomimo wezwań Sądu I instancji nie przysłał odpowiednich dokumentów, które obrazowałyby jak twierdzi skarżący jego trudną sytuację materialną. Samo oświadczenie skarżącego, że pozostaje w sytuacji, która nie pozwala mu na uiszczenie wpisu sądowego od skargi, nie daje podstaw ku temu aby przyznać prawo pomocy w jakimkolwiek zakresie. W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.