II GZ 335/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 13 maja 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 43/14 o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: oddalić zażalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 13 maja 2014 r. o sygn. akt V SA/Wa 43/14 odmówił J. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] października 2013 r., nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania. Sąd wskazał, że z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że J. S. otrzymuje emeryturę w kwocie 1607,90 zł miesięcznie, a jego żona i córka, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, jako osoby bezrobotne, pozostają na jego utrzymaniu. Posiada dom o pow. 123 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 1,98 ha. Ponadto spłaca kredyt bankowy w miesięcznych ratach w wysokości 798 zł. W odpowiedzi na wezwanie Sądu J. S. wyjaśnił, że z posiadanych gruntów rolnych nie uzyskuje żadnych dochodów, nie otrzymuje dopłat, a miesięczne wydatki rodziny na wyżywienie wynoszą 980 zł, zaś pozostałe koszty utrzymania 300 zł. W tych okolicznościach Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Po pierwsze z tej przyczyny, że posiada on stałe źródło dochodu w postaci emerytury w wysokości 1607,90 zł. Po drugie dlatego, że porównanie osiąganych dochodów (1607,90 zł) z wydatkami (1280 zł) jednoznacznie świadczy, że skarżący może uiścić koszty sądowe, które obecnie wynoszą 100 zł tytułem wpisu od skargi. Po trzecie również dlatego, że skoro spłaca kredyt bankowy, to tym bardziej powinien wygospodarować środki na koszty sądowe. Oświadczenia złożone przez wnioskodawcę Sąd ocenił jako nierzetelne. Wątpliwości WSA wzbudziło przede wszystkim oświadczenie wnioskodawcy o braku posiadania rachunku bankowego, mimo że spłaca kredyt. W tym stanie rzeczy WSA w W. odmówił J. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) J. S. opisał swoją trudną sytuację życiową i liczne dolegliwości zdrowotne, domagając się uchylenia postanowienia WSA w W. z dnia 13 maja 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Regułą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie – tak stanowi art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od tej zasady. Instytucja ta znana również pod nazwą "prawo ubogich" zapewnia osobie znajdującej się w trudnych warunkach materialnych możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem mimo braku środków finansowych koniecznych do poniesienia kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z przepisem art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści art. 255 p.p.s.a. wynika, że w przypadku gdy oświadczenie strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy okaże się wątpliwe lub niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, strona, na wezwanie Sądu, jest zobowiązana do złożenia dodatkowego oświadczenia lub dokumentów źródłowych obrazujących jej sytuację majątkową, dochody lub stan rodzinny, w zakreślonym przez Sąd terminie. Ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia kosztów spoczywa na wnioskodawcy. NSA podziela ocenę Sądu I instancji co do sytuacji majątkowej skarżącego i nie wykazania, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać należy, że analiza sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie pozwala na przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ bezsprzecznie osiąga on stałe miesięczne dochody z tytułu emerytury w wysokości 1607,90 zł, natomiast jego wydatki – 1280 zł w skali miesiąca pozwalają na wygospodarowanie kwoty 100 zł tytułem kosztów sądowych (obecnie wpis od skargi). Oświadczenia składane przez wnioskodawcę do akt sprawy nie pozwoliły na przyjęcie odmiennego wniosku, gdyż – trafnie ocenione przez WSA w W. jako nierzetelne – nie przyczyniły się do przejrzystego zobrazowania faktycznej sytuacji majątkowej skarżącego. Podkreślenia wymaga, że skarżący pismem z dnia [...] lutego 2014 r. został wezwany przez Sąd w trybie art. 255 p.p.s.a. do sprecyzowania własnej sytuacji majątkowej oraz rodziny, z którą prowadzi gospodarstwo domowe. Wezwanie to wykonał wybiórczo, bowiem do pisma z dnia [...] marca 2014 r. załączył zaświadczenie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w M. z dnia [...].02.2014 r., że nie jest zarejestrowanym producentem rolnym i nie otrzymywał płatności od Agencji, a także zaświadczenie z Ośrodka Pomocy Społecznej w P. N. z dnia [...].02.2014 r., że rodzina H. S. i J. S. od lat nie figuruje w rejestrach osób korzystających z pomocy społecznej i świadczeń rodzinnych. Mimo przedłożenia tych dokumentów, skarżący nie zastosował się do pozostałych elementów wezwania, w szczególności nie wykazał dochodów uzyskiwanych przez rodzinę ani jej majątku, jak też własnego rachunku bankowego. Zaznaczyć przy tym trzeba, że oświadczenie wnioskodawcy o nieposiadaniu rachunku bankowego skonfrontowane z oświadczeniem o spłacaniu kredytu, WSA w W. zasadnie uznał za wątpliwe. Już tylko stwierdzenie przez Sąd tego faktu było wystarczające dla odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, bo oznaczało, że J. S. uchylił się od rzetelnego i przejrzystego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej. W ocenie NSA skoro skarżący w zażaleniu opisał stan własnego zdrowia i wyraził ogólną dezaprobatę dla działania organów państwa, to taką argumentacją nie mógł zakwestionować skutecznie kontrolowanego postanowienia WSA w W. z dnia 13 maja 2014 r. Dlatego też zażalenie musiało zostać oddalone. Z wymienionych powodów oraz w oparciu o treść art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.