II GZ 387/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 18 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 1076/15 w zakresie oddalenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi J. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przywrócić J. W. termin do wniesienia skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] marca 2015 r., nr [...]

Postanowieniem z dnia 18 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił wniosek J. W. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia 27 maja 2015 r., przesłanym zgodnie z właściwością Sądowi przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., skarżący wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na opisane postanowienie organu. Dokonując oceny zasadności żądania strony o przywrócenie terminu, Sąd wskazał, że w dniu 12 marca 2015 r. (data nadania przesyłki) skarżący złożył pismo do organu informujące, że od 18 marca 2015 r. do 14 kwietnia 2015 r. wyjeżdża za granicę i prosi o nie przesyłanie mu pism na adres do korespondencji, natomiast gdy nie wróci po tym czasie, to wskaże aktualny adres pobytu. Sąd zwrócił uwagę, że w tym samym dniu, [...] marca 2015 r., SKO w K. wydało w sprawie postanowienie kierując je do ekspedycji przed wpływem pisma skarżącego informującego o wyjeździe. Zostało ono wysłane w dniu 19 marca 2015 r. i jak wynikało z informacji udzielonych przez organ, czynności ta miała miejsce przed nadejściem pisma skarżącego. Przesyłka ta wpłynęła do organu w dniu 17 marca 2015 r., co wynikało z informacji zawartych w Dzienniku Podawczym SKO w K.. Sąd I instancji nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącego, który twierdził, że z dużym prawdopodobieństwem należało przyjąć, iż jego list, nadany w dniu 12 marca 2015 r. dotarł do SKO w K. w dniu następnym. Wskazał w tym zakresie na ujawnioną na piśmie prezentatę Dziennika Podawczego SKO datowaną na 17 marca 2015 r., co oznaczało, że dopiero w tym dniu pismo znalazło się na Dzienniku Podawczym organu, a dopiero w dalszej kolejności referent sprawy powziął informację o pobycie skarżącego za granicą zaś postanowienie wydane zostało pięć dni wcześniej. Nie było wobec tego zasadne, zdaniem Sądu, twierdzenie skarżącego, że jego prośba znalazła się w aktach sprawy na wiele dni przed wysłaniem do niego postanowienia. Sąd opierając się o treść dokumentów dołączonych do akt sprawy, uznał, że zaistniały przesłanki przyjęcia fikcji doręczenia, o której mowa w art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), co oznaczało przyjęcie, iż skarżący miał możliwość zapoznania się ze skierowaną do niego korespondencją. Zdaniem Sądu I instancji brak było podstaw do kwestionowania prawidłowość doręczenia przesyłki (kwestionowanego postanowienia) skarżącemu. Zostało ono bowiem wysłane skarżącemu na adres miejsca zamieszkania i zostało dwukrotnie awizowane, a skarżący nie wskazał innego adresu, pod który należałoby doręczać mu pisma w toczącej się sprawie. Sąd zauważył również, że pobyt skarżącego za granicą nie był długotrwały, a tym samym nie spowodował zmiany miejsca zamieszkania, w konsekwencji doręczenie dokonane na wskazany przez skarżącego adres, wywoływało skutki prawne, tym bardziej, że postanowienie SKO w K. w sprawie skarżącego, zostało skierowane przez skład orzekający Kolegium do ekspedycji przed wpływem pisma J. W. o wyjeździe za granicę. W takim stanie prawy Sąd I instancji uznał, że nie zaszły okoliczności warunkujące przywrócenie uchybionego terminu, w szczególności nie można było przyjąć aby nie ponosił on winy w uchybieniu temu terminowi, skoro nie podał innego, zastępczego adresu, pod który należało doręczać mu przesyłki w toczącym się w jego sprawie postępowaniu. J. W. zażaleniem zaskarżył postanowienie Sądu I instancji wskazując, że w sprawie istotnymi były dwie kwestie: czy wniosek skarżącego zawarty w piśmie nadanym w dniu 12 marca 2015 r. do organu o powstrzymanie się od czynności, które wymusiłyby na stronie pilne działanie przez okres niewiele dłuższy niż trzy tygodnie był dopuszczalny oraz która data decyduje o skuteczności takiego wniosku. Skarżący w motywach zażalenia podniósł, że bezprzedmiotowym było rozważanie terminów wewnętrznego obiegu dokumentów w organie. Wskazał, że kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera pojęć "ekspedycja", do której "zostało skierowane przez skład orzekający Kolegium" postanowienie "przed wpływem pisma skarżącego o wyjeździe za granicę". Podkreślił, że k.p.a. w art. 57 § 5 pkt 2 definiuje jak rozumiany jest termin złożenia pisma, wobec czego nie można rozstrzygać na niekorzyść strony w oparciu o niedochowanie przez nią terminów, na które nie miała ona żadnego wpływu. Skarżący w tym zakresie podniósł, że ostatnim terminem na jaki miał wpływ było nadanie pisma w polskiej placówce pocztowej w dnia 12 marca 2015 r. i ta właśnie data miała kluczowe znaczenie dla sprawy. Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Sądu I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze regulacje zawarte w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dotyczące uchybienia i przywrócenia terminu, w szczególności art. 86 § 1 i 87 § 2 tej ustawy, które warunkują przywrócenie uchybionego terminu do dokonania określonej czynności w sprawie, od uprawdopodobnienia przez stronę, która terminowi uchybiła, że uchybienie to nastąpiło bez jej winy, za kluczową należy uznać, słusznie podniesioną przez skarżącego w zażaleniu, kwestię daty która decydowała o skuteczności jego wniosku skierowanego do organu, zawierającego prośbę o niepodejmowanie przez organ czynności w sprawie w związku z jego czasowym wyjazdem za granicę. Miała ona istotny wpływ na skuteczność realizacji prawa strony do wniesienia skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta K. o uznaniu wniesionego w toku postępowania egzekucyjnego zarzutu za nieuzasadniony oraz zasadności zastosowanego przez organ trybu domniemania doręczenia, o którym mowa w art. 44 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazać w tym zakresie należy na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 24 października 1997 r., o sygnaturze I SA/Gd 1462/96, które Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający tą sprawę w pełni podziela, że organy administracji państwowej wiedząc o czasowej nieobecności strony skarżącej (strony postępowania administracyjnego) w jej miejscu stałego zamieszkania powinny, kierując się zasadami słuszności i uwzględnienia słusznego interesu strony, doręczyć decyzję lub rozstrzygnięcie administracyjne w sprawie, wówczas, kiedy wiadomym było, że strona może ją odebrać. W tej sprawie skarżący podjął czynności zmierzające do poinformowania organu rozpatrującego jego sprawę o swojej czasowej nieobecności w miejscu zamieszkania – pobytu, które stanowiło adres do korespondencji, kierując do SKO w K. odpowiednie pismo w dniu 12 marca 2015 r. (data pisma i jego nadania w placówce pocztowej). W tym samym dniu organ – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wydało zakwestionowane postanowienie. Wymienione okoliczności faktyczne nie budzą jakichkolwiek wątpliwości. Nie jest również sporna data faktycznego nadejścia wymienionego pisma skarżącego do organu, którą był dzień 17 marca 2015 r. Mając natomiast na uwadze uwidocznione tak na postanowieniu organu jaki i wierzchniej stronie koperty zawierającej to rozstrzygnięcie, adresowanej do skarżącego, odciski datowników, przyjąć należy, co również uczynił Sąd I instancji, że faktyczne "ekspediowanie", nadanie przesyłki do strony skarżącej nastąpiło w dniu 19 marca 2015 r. Organ wszedł, zatem w posiadanie wniosku skarżącego informującego o jego czasowej nieobecności w kraju i pod adresem do korespondencji, jeszcze przed wysłaniem do niego spornego postanowienia. Przywołane daty korespondencji organu i skarżącego, wskazują, że organ, w tym referent sprawy, miał co najmniej jeden dzień – 18 marca 2015 r. na zaznajomienie się z treścią pisma strony z dnia 12 marca 2015 r. i podjęcia odpowiednich działań zmierzających do uwzględnienia słusznego interesu strony kierując się przy tym zasadą słuszności. Sąd I instancji, mając na uwadze przywołane okoliczności, na które wskazał w merytorycznej części motywów swojego postanowienia, nie zauważył oczywistego faktu posiadania przez organ pisma (informacji) skarżącego jeszcze przed wysłaniem do niego wydanego w sprawie postanowienia. Nie wziął w konsekwencji pod uwagę również tego, że okres czasu dzielący moment faktycznego nadejście wniosku strony do organu i moment podjętych przez organ działań kancelaryjnych zmierzających do doręczenia jej postanowienia, był wystarczający do zaznajomienia się przez referenta sprawy lub innego władnego do podejmowania w sprawie decyzji procesowych członka Kolegium, z wnioskiem/informacją skarżącego zawartą w piśmie z dnia 12 marca 2015 r. W tej kwestii Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zdaje się powielać stanowisko organu wyrażone w piśmie skierowanym do skarżącego z dnia 21 maja 2015 r., w którym wskazano, że "Postanowienie to zostało nadane na poczcie przed otrzymaniem przez referenta sprawy Pana pisma z dnia 12 marca 2015 r.". Sąd stwierdził, bowiem, że "(...) na piśmie widnieje potwierdzenie prezentaty Dziennika Podawczego SKO datowane na 17 marca 2015 r. i dopiero wówczas pismo znalazło się na Dzienniku Podawczym SKO, a dopiero w dalszej kolejności referent sprawy powziął informację o pobycie skarżącego za granicą, a postanowienie wydane zostało pięć dni wcześniej.". Podkreślenia wymaga, że tak organ jak i Sąd nie wskazały choćby przybliżonej daty "zapoznania się przez referenta sprawy" z pismem skarżącego. Przyjęcie zaś twierdzeń organu, że otrzymanie przez referenta sprawy rzeczonego pisma strony nastąpiło po nadaniu postanowienia do skarżącego, prowadziłoby w powołanych okolicznościach umożliwiających wcześniejsze zapoznanie się z jego wnioskiem, do zanegowania słusznego interesu strony i zasady słuszności jak również pozbawienia go możliwości poddania rozstrzygnięcia administracyjnego kontroli sądu, przy jednoczesnym podjęciu przez stronę wszelkich działań zmierzających do utrzymania czy nienaruszenia tego uprawnienia. Błędna jest wobec tego ocena działań skarżącego, dla której jako ramy Sąd I instancji przyjął obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego podmiotu należycie dbającego o własne interesy, prowadzącą do stwierdzenia jego winy w uchybieniu terminu. Skarżący podjął, bowiem możliwe w zaistniałej dla niego sytuacji osobistej (wyjazd za granice w poszukiwaniu pracy) starania mające umożliwić mu ewentualne wniesienie skargi do sądu administracyjnego od rozstrzygnięcia, którego treści w dniu sporządzenia wniosku i jego nadania za pośrednictwem operatora pocztowego nie znał a nawet nie miał wiedzy o jego wydaniu. Równie niezasadne jest w tej sprawie wytknięcie skarżącemu, jako przesłanki zawinienia w uchybieniu terminu i odmowy jego przywrócenia, okoliczność niepodania organowi innego zastępczego adresu, pod który należało doręczać przesyłki w toczącym się postępowaniu. Jakkolwiek obowiązek taki wynika wprost z treści art. 41 § 1 k.p.a. jednakże dotyczy on zmiany adresu strony, który należy rozumieć jako miejsce stałego pobytu. Czasowa nieobecność w miejscu stałego pobytu nie może być utożsamiana ze zmianą adresu w rozumieniu powołanego przepisu. Tym bardziej nie można bezwzględnie wymagać podania zastępczego adresu do doręczeń w sytuacji gdy wyjazd, wiążący się z oczywistym czasowym nieprzebywaniem w miejscu stałego pobytu, został określony przez stronę czasowo – z podaniem konkretnych dat jego rozpoczęcia i zakończenia, a więc nie miał on charakteru permanentnego, o czym organ został powiadomiony. W tym aspekcie, dopiero niepodjęcie przez adresata korespondencji skierowanej do niego przez organ po znanym mu terminie nieobecności strony może skutkować zastosowaniem domniemania doręczenia korespondencji zgodnie z art. 44 § 4 k.p.a. przy uprzednim wypełnieniu warunków określonych w § 1 – 3 tego przepisu. Mając na uwadze niewadliwe ustalenia Sądu I instancji odnośnie spełnienia przez skarżącego, w związku z wniesionym wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, warunków określonych w art. 87 § 1, 3 i 4 p.p.s.a. oraz omówioną okoliczność uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, o czym mowa w § 2 art. 87 ustawy, Naczelny Sąd Administracyjny uznając, w stanie faktycznym sprawy, że skarżący uprawdopodobnił, a wręcz wykazała podjęcie niezbędnych środków mających umożliwić mu poddanie rozstrzygnięcia organu kontroli sądowoadministracyjnej, postanowił uchylić zaskarżone postanowienie oraz przywrócić stronie uchybiony termin w oparciu o art. 188 w zw. z 197 § 1 i 2 oraz art. 86 § 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a.