II GZ 37/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. G., A. G., P. G., A. K., K. K., Dariusza B. i L. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 października 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 2242/18 w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi M. G., A. G., P. G., A. K., K. K., D. B. i L. W. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] lipca 2018 r., znak: [...] w przedmiocie naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 16 października 2019 r. uchylił postanowienie zawarte w pkt II wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 maja 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 2242/18 oraz zasądził od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz skarżących M. G., A. G., P. G., A. K., K. K., D. B. i L. W. po 200 złotych tytułem zwrotu uiszczonych wpisów sądowych oraz tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego: na rzecz M. G. 70 złotych, na rzecz A. G. 70 złotych, na rzecz P. G. 70 złotych, na rzecz A. K. 70 złotych, K. K. 70 złotych, na rzecz D. B. 70 złotych, na rzecz L. W. 70 złotych. Sąd I instancji podał, że powołanym wyrokiem z dnia 24 maja 2019 r. uchylono decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] lipca 2018 r., w przedmiocie naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia. W przedmiocie kosztów postanowiono zasądzić od organu na rzecz skarżących M. G. kwotę 200 zł, A. G. kwotę 200 zł, P. G. kwotę 200 zł, A. K. kwotę 200 zł, K. K. kwotę 200 zł, D. B. kwotę 200 zł i L. W. kwotę 200 zł tytułem zwrotu uiszczonych wpisów sądowych oraz kwotę 480 zł solidarnie na rzecz wymienionych skarżących tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Uznając zasadność zażalenia na orzeczenie odnośnie zwrotu kosztów postępowania Sąd I instancji stwierdził, że skarżący byli współuczestnikami formalnymi sporu, a zatem do zwrotu kosztów, w tym do miarkowania kosztów zastępstwa procesowego, na ich rzecz znajdował zastosowanie art. 202 § 2 w zw. z art. 206 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.), nakazujący zwrot kosztów odpowiednio do udziału w sprawie. W zakresie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego Sąd I instancji doszedł do przekonania, że zarówno nakład pracy pełnomocnika (opracowanie jednej skargi w imieniu wszystkich skarżących), jak i jej początkowa niekompletność (brak podpisu pełnomocnika na skardze, niezałączenie pełnomocnictwa procesowego do skargi), uniemożliwiały ocenę, kto sporządził skargę i czy pełnomocnik rzeczywiście został upoważniony do działania procesowego i przez kogo. Błędnie również wskazano w skardze datę zaskarżonej decyzji. Powyższe uzasadniało, zdaniem Sądu, miarkowanie wynagrodzenia pełnomocnika (art. 206 p.p.s.a.), przy czym Sąd brał również pod uwagę, że pełnomocnik skarżących wielokrotnie występował przed tut. Sądem w imieniu różnych skarżących w przedmiocie naruszenia przez przewoźników lotniczych przepisów rozporządzenia WE nr 261/2001 z 11 lutego 2004 r. Powinien więc w sposób staranny i zgodny z wymogami p.p.s.a. opracować skargę tak, aby była ona podpisana i zawierała wszelkie elementy, pozwalające Sądowi na jej merytoryczne rozpoznanie. W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji podał art. 195 § 2 w zw. z art. 206 p.p.s.a. i § 16 w zw. z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Zażaleniem M. G., A. G., P. G., A. K., K. K., D. B. i L. W. zaskarżyli postanowienie Sądu I instancji w części, w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu – pkt 2 sentencji postanowienia, na mocy którego w ocenie stron, Sąd zaniżył przysługujące im koszty procesu. Postanowieniu zarzucono: 1. naruszenie prawa procesowego, to jest art. 202 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, poprzez wydanie postanowienia w przedmiocie rozliczenia kosztów procesu, na mocy, którego zasądzono na rzecz skarżących koszty procesu z uwzględnieniem 15% wartości stawki kosztów zastępstwa adwokackiego (po 70 złotych brutto), określonych treścią powołanego rozporządzenia, w sytuacji gdy każdemu ze skarżących winien przysługiwać oddzielny zwrot tychże koszów, w kwocie po 480 złotych; 2. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 202 § 1 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przy rozliczeniu kosztów procesu poniesionej i udokumentowanej opłaty od uwzględnionego zażalenia z dnia 12 lipca 2019 r. w łącznej kwocie 100 złotych: 3. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 206 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że: a) ww. przepis daje podstawę do obniżenia kosztów zastępstwa procesowego poniżej stawki minimalnej wynagrodzenia pełnomocnika profesjonalnego określonego w rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie; b) nakład pracy pełnomocnika procesowego jest przesłanką uzasadniającą obniżenie stawki zastępstwa adwokackiego poza stawkę minimalną, określoną przepisami szczegółowymi, co w konsekwencji ogranicza prawo skarżących do sądu; c) złożenie pisma procesowego, obarczonego brakiem formalnym daje podstawę do obniżenia zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego o 85%; d) błędne uznanie, że art. 206 p.p.s.a. ma zastosowanie dla innych sytuacji, niż związanych z nadużyciem prawa podmiotowego strony (co w niniejszej sytuacji nie mogło mieć miejsca). Podnosząc te zarzuty skarżący wnieśli o zasądzenie od organu na ich rzecz kwoty 694,29 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym po: 480 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego; 200 zł tytułem kosztu opłaty od skargi; 14,29 zł tytułem 1/7 wartości uiszczonej opłaty od zażalenia, uwzględnionego jako oczywiście uzasadnionego. Autor zażalenia wniósł również o: 1) przedstawienie następujących pytań prawnych powiększonemu składowi orzekającemu NSA, tj. zgodnie z art. 187 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.: a) Czy współuczestnikom formalnym, o jakich mowa w art 202 § 1 p.p.s.a. w zw. z treścią art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a., reprezentowanym przez tego samego pełnomocnika procesowego, będącego adwokatem przysługuje zwrot kosztów w wysokości odpowiadającej pojedynczej stawce kosztów zastępstwa adwokackiego, określonej przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie czy też w wysokości odpowiadającej iloczynowi stawki zastępstwa procesowego, o której wyżej mowa oraz ilości współuczestników formalnych?; b) Czy na gruncie przepisów Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w tym w szczególności art. 206 p.p.s.a., możliwe jest w przypadkach współuczestnictwa formalnego rozliczenie kosztów należnych współuczestnikowi przez obniżenie wynagrodzenia pełnomocnika procesowego – poniżej stawki minimalnej przewidzianej w przepisach wykonawczych?. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw, w związku z czym nie mogło zostać uwzględnione. W świetle postawionych w zażaleniu zarzutów oraz motywów postanowienia Sądu I instancji objętego tymże zażaleniem, kluczową kwestią jest ocena prawidłowości wykładni, a w konsekwencji zastosowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przepisu art. 206 p.p.s.a., w zakresie, w jakim wobec zmiany postanowienia w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania w wyroku WSA w Warszawie z dnia 24 maja 2019 r., doszło do miarkowania kosztów związanych z zastępstwem procesorowym skarżących. Powołany art. 206 p.p.s.a. wyraża zasadę miarkowania (stosunkowego rozdzielania) kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z jego treścią, sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Ustalenie czy w sprawie zachodzi "uzasadniony przypadek", zostało pozostawione do uznania sądu. Sąd dokonuje analizy wszelkich mających znaczenie dla tej kwestii okoliczności sprawy i ocenia, czy występuje w niej "uzasadniony przypadek". W razie miarkowania kosztów obowiązkiem sądu jest precyzyjne uzasadnienie rozstrzygnięcia (por. postanowienia NSA: z 21 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 8/11; z 9 lutego 2021 r., sygn. akt II GZ 1/21). Ponieważ art. 206 p.p.s.a. dotyczy kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, o których mowa w art. 205 tej ustawy, to obejmuje swoim zakresem także miarkowanie wysokości wynagrodzenia fachowego pełnomocnika (M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz; art. 206, LEX/el). W orzecznictwie zarysowała się również pogląd, który NSA orzekający w tej sprawie podziela, że wywiedzenie skarg i reprezentowanie strony w sprawach o tożsamym stanie faktycznym oraz objętych jednolitą regulacją prawną uzasadnia miarkowanie wynagrodzenia pełnomocnika, czyli dostosowanie tego wynagrodzenia do stopnia zindywidualizowania sprawy i koniecznego nakładu pracy (por. wyrok NSA z dnia 9 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2822/19). Przenosząc powyższe rozważania na grunt tej sprawy, zgodzić się należy w świetle analizy akt przedmiotowej sprawy, z oceną wkładu pracy i zaangażowania pełnomocnika skarżących w związku ze skargą na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] lipca 2018 r. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, pełnomocnik sporządził jedną skargę w imieniu wszystkich skarżących. Fakt wielokrotnego występowania pełnomocnika przed sądem administracyjny w podobnych sprawach -naruszenia przez przewoźników lotniczych przepisów rozporządzenia WE nr 261/2001 z 11 lutego 2004 r., nie przemawiał za uznaniem, że pełnomocnik wniósł szczególny wkład w związku z przygotowaniem skargi w niniejszej sprawie. Również ta okoliczność w powiązaniu ze słusznie stwierdzoną niekompletnością i mankamentami skargi, powodującymi wydłużenie czasu jej rozpoznania, uzasadniały miarkowanie wynagrodzenia pełnomocnika stron, jakiej dokonał Sąd I instancji. Brak jest wobec tego podstaw do uwzględnienia zarzutu pomieszczonego w punkcie 3 petitum zażalenia. Przytoczone wyżej stanowisko judykatury oraz piśmiennictwa odnośnie zastosowania art. 206 p.p.s.a. w aspekcie art. 205 p.p.s.a. – zwrotu niezbędnych kosztów do celowego dochodzenia praw, czynią niezasadnym zarzut wywiedziony w punkcie 1 oraz punkcie 3 lit. a) petitum zażalenia. Wskazać bowiem należy, że określone w rozporządzeniu opłaty za czynności adwokackie oraz stawki minimalne mają charakter względnie obowiązujący. Wysokość kosztów procesu zasądzanych na rzecz strony wygrywającej proces (strony, której racje zostały uwzględnione) jest limitowana wysokością rzeczywiście poniesionych kosztów, przy czym zgodnie z § 15 ust. 3 rozporządzenia w sprawach wymagających przeprowadzenia rozprawy nie może przekroczyć sześciokrotności stawki minimalnej, a nadto sąd, ustalając wysokość żądanych kosztów, bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy obrońcy lub pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy zastępcy prawnego w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia (por. postanowienie 7 sędziów SN z dnia 23 marca 2011 r., I KZP 1/11, OSNKW 2011, nr 5, poz. 38). Odnosząc się zaś do zarzutu pomieszczonego w punkcie 2 petitum zażalenia, dotyczącego nieuwzględnienia przez Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu kosztów związanych z uwzględnionym zażaleniem wskazać należy na uchwałę z dnia 4 lutego 2018 r., sygn. akt I OPS 4/07 i ukształtowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że brak jest podstaw do zamieszczania orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania w innych orzeczeniach, kończących postępowanie w danej instancji, niż wymienione w art. 209 p.p.s.a., w szczególności w orzeczeniach wydawanych w postępowaniu zażaleniowym (por. postanowienie NSA z 21 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GZ 13/11). Końcowo, odnosząc się do wniosku o przedstawienie powiększonemu składowi orzekającemu Naczelnego Sądu Administracyjnego pytań prawnych sformułowanych w zażaleniu, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia. Nie budzi bowiem wątpliwości współuczestnictwo formalne skarżących w niniejszej sprawie i konieczność zastosowania regulacji zawartej w art. 202 § 1 p.p.s.a. Nie budzi również wątpliwości NSA rozpoznającego niniejsze zażalenie możliwość zastosowania w okolicznościach tej sprawy art. 206 p.p.s.a. dotyczącego miarkowania kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.