II GZ 361/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 664/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia zażalenia na postanowienie dotyczące włączenia dowodu w sprawie wniosku o przyznanie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 8 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił R. P. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia zażalenia na postanowienie dotyczące włączenia dowodu w sprawie wniosku o przyznanie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia [...] stycznia 2014 r. skarżący złożył kolejny w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie do kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. We wniosku tym nie wskazano źródła przychodu, jego wysokości, kosztów uzyskania przychodu jak również kosztów koniecznego utrzymania. W zakresie wykazania stanu rodzinnego oraz dochodów skarżący wskazał, że jest osobą samotną i bezdomną oraz wyjaśnił, że korzysta z noclegowni dla bezdomnych i jadłodajni Caritasu. Sąd I instancji wskazał, że skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku poprzez udokumentowanie swojej sytuacji majątkowej w szczególności okoliczności: ubiegania się o dopłaty do produkcji rolnej i związanej z tym konieczności prowadzenia działalności rolniczej; zbycia udziałów w [...] sp. z o.o., założenia [...] sp. z o.o. w organizacji; wykazania tytułów prawnych do zajmowania, sposobu gospodarowania i kosztów utrzymania nieruchomości obu wskazanych spółek oraz innych nieruchomości, których adresy znane były Sądowi I instancji w związku z toczącymi się przez WSA w Poznaniu sprawami, w których skarżący jest stroną; sytuacji rodzinnej; średnich miesięcznych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego; wysokości średniomiesięcznych należności oraz wysokości kwot wyegzekwowanych lub przekazanych organom egzekucyjnym oraz okoliczności ujawnienia skarżącego w Krajowym Rejestrze Dłużników. W odpowiedzi skarżący podniósł, że nie ma żadnych dochodów, jest bezdomny i zadłużony. Nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej ani rolniczej zaś spółki zostały przejęte za długi i nie przynoszą żadnych dochodów. Sąd I instancji wskazując na przesłanki przyznania prawa pomocy określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.), stwierdził, że skarżący nie wykazują wysokości przychodów i kosztów koniecznego utrzymania, wskazując ogólnikowo na okoliczność swojej bezdomności, w istocie odmówił przedstawienia dokładnych informacji o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. W ocenie Sądu wyjaśnienia skarżącego w żaden sposób nie identyfikowały źródeł jego dochodów oraz ich wysokości i świadczyły o ukrywaniu rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego. Jego wyjaśnienia budziły, w świetle informacji znanych Sądowi z urzędu, wątpliwości co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Uznając wniosek i wynikające z niego oświadczenie majątkowe wnioskodawcy za niepełne i niewystarczające do przeprowadzenia właściwej oceny zdolności płatniczych strony, Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. R. P. w zażaleniu na postanowienie Sądu I instancji wniósł o jego uchylenie w całości i przyznanie prawa pomocy oraz o "wyłącznie autora zaskarżonego postanowienia (...), ponieważ zachodzą uzasadnione wątpliwości co do jej bezstronności". W uzasadnieniu podniesiono, że treść postanowienia jest niezgodna z prawdą. W ocenie skarżącego, ustawowy wpis do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, bezdomność oraz korzystanie z jadłodajni Caritasu świadczą o jego biedzie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przepis ten, co wynika z jego treści, a co jest potwierdzone i akceptowane tak przez orzecznictwo sądów administracyjnych, jak i literaturę przedmiotu, nakłada na wnioskującego o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej, finansowej i rodzinnej, pozwalającej na obiektywną ocenę, czy jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowego, czy też jakiekolwiek poniesienie tych kosztów jest niemożliwe. Ciężar dowodowy w tym zakresie spoczywa zatem przede wszystkim na stronie, domagającej się udzielenia jej prawa pomocy. Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy podzielić należy ocenę wniosku skarżącego, jakiej dokonał Sąd I instancji, stwierdzając, że przedstawione we wniosku okoliczności mające ten wniosek uzasadniać, nie dawały podstaw do przeprowadzenia oceny zdolności skarżącego do poniesienia kosztów sądowych oraz oceny wystąpienia przesłanek określonych w powołanym art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, iż w toku rozpoznawania wniosku skarżącego miał on możliwość jego uzupełnienia poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń odnośnie swojej sytuacji rodzinnej i materialnej oraz złożenia dokumentów na poparcie okoliczności wskazanych we wniosku. Skarżący był bowiem wzywany, zarządzeniem z dnia 31 stycznia 2014 r., do uzupełnienia wniosku poprzez przedstawienie konkretnych, wymienionych w tym wezwaniu, informacji. Pismo skarżącego z dnia [...] lutego 2014 r. w istocie nie zawierało jakichkolwiek rzetelnych informacji dotyczących jego sytuacji materialnej, rodzinnej oraz jego możliwości płatniczych. Przedstawione w nim okoliczności ograniczały się w zasadzie do ogólnikowych i nie popartych jakimikolwiek dowodami czy dokumentami źródłowymi twierdzeń o niekorzystnej sytuacji finansowej i osobistej skarżącego. Zestawienie informacji zawartych w wymienionym piśmie oraz we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozwalały, co trafnie stwierdził Sąd I instancji, na dokonanie rzetelnej oceny żądania skarżącego oraz stwierdzenia czy istnieją w stosunku do niego przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Odnosząc się do sformułowanego w zażaleniu wniosku o wyłączenie "autora" zaskarżonego postanowienia stwierdzić należy, że nie podlega on rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie, bowiem z art. 20 § 1 p.p.s.a. wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy. O wyłączeniu sędziego rozstrzyga zaś sąd administracyjny, w którym sprawa się toczy – art. 22 § 1 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.