II GZ 355/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 21 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Lu 84/14 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w E. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 21 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Lu 84/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. po rozpoznaniu wniosku B. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2013 r., w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji, po pierwsze, przyznał B. B. prawo pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata, a po drugie, odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Przy rozpoznaniu wniosku Sąd I instancji miał na uwadze twierdzenie skarżącego, że jego sytuacja finansowa jest zła, gdyż musi ponosić znaczne wydatki na nawozy, uprawę, opryski i zbiory, na co nie ma środków pieniężnych. Ma 66 lat i jest po dwóch zawałach. Część ziemi oddał do uprawy synowi. Przez trzy lata ponosił straty w zwierzętach w gospodarstwie. W ubiegłym roku otrzymywał tylko 1.100 zł emerytury, bo część jej była potrącana. Mieszkanie, w którym przebywa wymaga generalnego, kosztownego remontu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. uzasadniając swoje rozstrzygnięcie przytoczył przede wszystkim zasady przyznawania prawa pomocy. Zwrócił uwagę na odpłatność postępowania sądowego oraz wyjątkowy charakter zwolnienia od ponoszenia kosztów, jakie ono niesie. Jak wskazał Sąd, jedynym celem zwolnienia jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, zaś osoba fizyczna, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem, powinna partycypować w kosztach postępowania. W ocenie WSA w L. orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: wysokości kosztów jakie musi ponieść strona na poczet postępowania sądowego oraz sytuacji finansowej, w tym zwłaszcza aktualnych możliwości płatniczych skarżącego. Odnosząc te ogóle rozważania do rozpoznawanej sprawy Sąd wskazał, że w aktualnym jej stadium na koszty sądowe będzie składał się wpis od skargi w kwocie 200 zł (§ 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193, ze zm.), a w razie niepomyślnego dla skarżącego wyniku sprawy przed Sądem pierwszej instancji i woli zaskarżenia orzeczenia może pojawić się konieczność uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku sądu z uzasadnieniem (100 zł) oraz ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej, wynoszącego połowę kwoty wpisu (100 zł - § 3 ww. rozporządzenia). Dalej WSA zwrócił uwagę na sytuację rodzinną i majątkową skarżącego, wynikającą z jego oświadczeń stwierdzając, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Wśród składników majątku wymienił mieszkanie o pow. 24 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 6,68 ha (z zaświadczenia z urzędu gminy wynika, że stanowi to 10,3560 ha przeliczeniowych, jednak skarżący oświadczył, że 4,11 ha użytkuje syn). Mieszkanie pozbawione jest mediów i wymaga generalnego remontu. Źródłem dochodu jest emerytura w kwocie 1.562,70 zł netto, choć skarżący zastrzegł, że w ubiegłym roku Urząd Skarbowy potrącał mu część tej kwoty, tak że otrzymywał 1.093,28 zł. W kwestii wydatków gospodarstwa domowego skarżący przedstawił jedynie fakturę za energię elektryczną za okres od 19 sierpnia 2013 r. do 13 lutego 2014 r., z której wynika kwota do zapłaty 216,59 zł. Innych kosztów nie wykazał, gdyż nie jest w stanie ich określić. Analizując relację pomiędzy wysokością kosztów sądowych w sprawie, a przedstawioną sytuacją majątkową i finansową skarżącego, Sąd I instancji doszedł do przekonania, że nie da się stwierdzić, aby skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dysponuje bowiem stałym dochodem w wysokości ponad 1.500 zł, co przy relatywnie niewysokich kosztach postępowania pozwala na wydatki rzędu 100-200 zł, rozłożone w czasie. Sąd ocenił, że wygospodarowanie takich kwot nie będzie stanowiło dla skarżącego wydatku zagrażającego zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Sąd odniósł się do podnoszonych przez skarżącego argumentów o potrącaniu z renty pewnych kwot przez urząd skarbowy, stwierdzając, że potrącenia te miały miejsce w zeszłym roku, natomiast ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna uwzględniać możliwie jak najbardziej aktualną sytuację. Co do argumentów dotyczących potrzeby generalnego remontu mieszkania - zdaniem WSA - argument ten mógłby zostać uwzględniony, gdyby skarżący dokonywał aktualnie jakiś wydatków z tym związanych i bezpośrednio wpływały one na stan jego finansów domowych. Tymczasem skarżący wspomina jednak wyłącznie o konieczności podjęcia takich prac w bliżej nieokreślonej przyszłości. Biorąc powyższe pod uwagę WSA uznał, że skarżący nie wykazał spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, bowiem jest w stanie ponieść przynajmniej część kosztów postępowania w postaci kosztów sądowych. Sąd uznał natomiast, że spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie adwokata z urzędu, i w tej części wniosek skarżącego uwzględnił. Zażalenie na powyższe postanowienie w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych wniósł B. B. W uzasadnieniu zażalenia wskazał, że jego sytuacja zdrowotna i finansowa jest bardzo zła, a dodatkowo poniósł stratę w uprawach przez padające deszcze. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, w myśl art. 245 § 2 p.p.s.a., obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W niniejszej sprawie Sąd I instancji, oceniając sytuację majątkową B. B., uznał, że mimo iż nie uzasadnia ona przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, to jednak zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. uzasadniające przyznanie skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez przyznanie mu adwokata. Naczelny Sąd Administracyjny podziela co do zasady argumenty oraz stanowisko WSA w L. zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wskazał takich okoliczności faktycznych, które pozwalałyby na podważenie ustaleń przyjętych w zaskarżonym postanowieniu, a które skutkowałyby stwierdzeniem, że zaistniały podstawy do przyznania prawa pomocy w większym zakresie niż określony w skarżonym postanowieniu. Uzyskiwany przez skarżącego dochód w wysokości 1.562,70 zł (z tytułu emerytury), przy uwzględnieniu, że nie wykazał on wszystkich deklarowanych wydatków, uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, nie pozwala jednakże stwierdzić, że skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków finansowych na pokrycie kosztów swojego udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Należy mieć na uwadze, że również w zażaleniu skarżący nie podważył ustaleń przedstawionych w postanowieniu Sądu I instancji. Wobec powyższego należy stwierdzić, że nie zaistniały warunki dla odmiennej, niż uczynił to Wojewódzki Sąd Administracyjny, oceny sytuacji materialnej skarżącego. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniesione zażalenie na mocy art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. jako pozbawione uzasadnionych podstaw.