II GZ 342/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 28 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. Sp. z o.o. Sp. k. w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 2356/22 w zakresie odrzucenia skargi A. Sp. z o.o. Sp. k. w P. na decyzję Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 10 sierpnia 2022 r., nr 01/08/2022 w przedmiocie kary pieniężnej za niedopełnienie obowiązku uiszczenia opłaty zapasowej w należnej wysokości oraz terminie postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 maja 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 2356/22, odrzucił skargę A. Sp. z o.o. Sp. k. w P. na decyzję Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 10 sierpnia 2022 r., w przedmiocie kary pieniężnej za niedopełnienie obowiązku uiszczenia opłaty zapasowej w należnej wysokości oraz terminie. Sąd wskazał, że zarządzeniem z 28 września 2022 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Odpis tego zarządzenia doręczono stronie w dniu 7 listopada 2022 r. Pismem z dnia 7 listopada 2022 r. spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniami z dnia 27 grudnia 2022 r., sygn. akt V SPP/Wa 292/22 oraz z dnia 2 marca 2023 r. prawomocnie odmówiono stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W takim stanie sprawy, zarządzeniem z dnia 3 marca 2023 r. wezwano skarżącą do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 28 września 2022 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Odrzucając skargę WSA stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia z 28 września 2022 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi doręczono spółce 4 kwietnia 2023 r. Termin do uiszczenia wpisu od skargi upływał zatem z dniem 11 kwietnia 2023 r. Zgodnie z informacją z dnia 8 maja 2023 r. w Rejestrze Opłat Sądowych WSA w Warszawie nie zidentyfikowano wpisu sądowego od przedmiotowej skargi. W związku z powyższym Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca w zakreślonym przez Sąd terminie nie uiściła wpisu od skargi, co skutkowało jej odrzuceniem. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, zaskarżając orzeczenie w całości oraz zarzucając mu naruszenie: 1. art. 220 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), poprzez odrzucenie wniesionej skargi z powodu błędnego przyjęcia, iż skarżąca, pomimo wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi, a to uiszczenia wpisu od skargi, nie uzupełniła jej braków formalnych; 2. art. 243 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku skarżącej o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi wskutek niewzięcia pod uwagę przez orzekający sąd faktycznej sytuacji finansowej skarżącej, a to trudnej sytuacji finansowej co uniemożliwia poniesienie wydatków związanych z opłatą od wniesionej skargi. Z szeroko rozumianej ostrożności, skarżąca podniosła również zarzut naruszenia: 3. art. 6 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie wyrażające się brakiem udzielenia skarżącej pełnego pouczenia w zakresie skutków prawnych, w przypadku złożenia ponownego wniosku o zwolnienie od wpisu, co skutkowało złożeniem przez skarżącą ponownego wniosku zgodnie z post. NSA z dnia 11 marca 2011 r. sygn. akt II OZ 155/1, który to wniosek o przyznanie prawa pomocy (ponowny) Sąd winien potraktować jako wniosek o zmianę uprzedniego postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy wskutek zmiany okoliczności; 4. art. 165 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że pomimo zmiany okoliczności sprawy Sąd I instancji nie wezwał ponownie skarżącej do przedłożenia oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym oraz wykazania na czym polegały podniesione przez nią zmiany okoliczności, co miało istoty wpływ na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia; 5. art. 255 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie wyrażające się brakiem wezwania strony do złożenia oświadczeń majątkowych i przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów oraz wykazania zaistniałych zmian, które pogorszyły sytuację materialną strony skarżącej; 6. art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy okoliczności sprawy i przedstawione dowody wskazują, iż w niniejszej sprawie zasadne było przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym, co tym bardziej oznacza również naruszenie, art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. czyli przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym; 7. art. 252 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie podczas gdy skarżąca w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, także później w toku postępowania przedstawiła oświadczenie zawierające oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, popierając to stosowną dokumentacją i gdy okoliczności sprawy i przedstawione dowody wskazują, iż w niniejszej sprawie zasadne było przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym; 8. przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz brak wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku i w konsekwencji dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, co doprowadziło do uznania, iż: a) skarżąca ograniczając wydatki do niezbędnego minimum jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego, postępowania, podczas gdy przedstawiony stan majątkowy, możliwości finansowe całkowicie uniemożliwiają jej poniesienie kosztów poszukiwania ochrony prawnej przed sądami administracyjnymi; b) skarżąca powinna liczyć się możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej i tym samym zabezpieczyć środki na ten cel, podczas gdy Skarżąca wykazała, że nie uzyskuje dochodów z tytułu prowadzonej działalności, która de facto została zawieszona, a środki zgromadzone na rachunku bankowym firmy oraz osobistym zostały w całości zajęte przez Urząd Skarbowy na poczet należności związanych ze sprawą podatkową. Tym samym skarżąca wykazała ponad wszelką wątpliwość, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; c) pominięcie wszelkich okoliczności wskazujących na to, że skarżąca Spółka nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, i podejmowanie czynności zmierzających do ustalenia, czy Skarżąca jest w stanie ponieść jakiekolwiek koszty postępowania, przez co Sąd także błędnie zastosował art. 246 § 1 dotyczący osób fizycznych, podczas gdy postępowanie niniejsze dotyczy regulacji dla osób prawnych. Podnosząc te zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia lub jego zmianę, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu, bowiem podniesione w nim zarzuty nie podważają prawidłowości postanowienia Sądu I instancji. Na wstępie rozważań stwierdzić należy, że jedynym zarzutem, który odnosi się do objętego zażaleniem postanowienia z uwagi na jego przedmiot jest zarzut zawarty w punkcie 1 petitum zażalenia. Tylko ten zarzut bowiem dotyczy kwestii odrzucenia skargi spółki i tylko ten zarzut stanowi podstawę do przeprowadzenia kontroli postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Pozostałe zarzuty zażalenia nie mogą odnieść zamierzonego przez stronę skutku, gdyż odnoszą się do kwestii wnioskowanego przez stronę przyznania jej prawa pomocy, która została już prawomocnie osądzona przez Sąd I instancji. Jak bowiem wynika z okoliczności powołanych przez Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu, co znajduje swoje potwierdzenie w analizie akt spraw, wniosek Spółki o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych został rozpoznany odmownie – postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 27 grudnia 2022 r. odmówiono Spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zaś postanowieniem z dnia 2 marca 2023 r. WSA w Warszawie utrzymał w mocy powołane orzeczenie referendarza. Przechodząc do oceny kontrolowanego w niniejszej sprawie postanowienia Sądu I instancji o odrzuceniu skargi, wskazać należy, że na tle art. 220 § 3 p.p.s.a. w sprawach o stanach faktycznych zbieżnych z niniejszym, wyklarowała się linia orzecznicza, zgodnie z którą prawomocne postanowienie sądu o odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów oraz ponowne wezwanie do uiszczenia należnej opłaty, nie zwalnia strony od skutków niezastosowania się do tego wezwania, pomimo wystąpienia z kolejnym wnioskiem w tym przedmiocie (por. m.in. postanowienia NSA z: dnia 29 października 2018 r., sygn. akt I FZ 259/18; dnia 28 października 2018 r., sygn. akt II OZ 1058/18; dnia 18 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 764/14). Podzielając powołane stanowisko judykatury i przenosząc je na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji zobligowany był w tej sprawie do odrzucenia skargi Spółki na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a., który stanowi, że skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. Jak bowiem wynika z analizy akt spraw strona, będąc wezwaną do uiszczenia wpisu od wywiedzionej skargi, w terminie otwartym do dokonania tej czynności wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Jak już wskazano, strona uprawnienia tego nie uzyskała – nie zostało jej przyznane prawo pomocy we wnioskowanym zakresie, zaś orzeczenie w tym przedmiocie stało się prawomocne. Wobec tego Sąd pierwszej instancji zasadnie, zarządzeniem z dnia 3 marca 2023 r., wezwał Spółkę do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi. Taki stan sprawy, mając na uwadze powołaną linię orzeczniczą, oznaczał, że Spółka zobowiązana była do wniesienia wpisu od skargi w terminie wynikającym z daty doręczenia jej powtórnego wezwania, tj. do dnia 11 kwietnia 2023 r. Podkreślić raz jeszcze należy, że kolejne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy przez stronę nie wyłączało ani nie wstrzymywało obowiązku uiszczenia wpisu i przewidzianego na dokonanie tej czynności terminu. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że zgodnie z art. 230 p.p.s.a. od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji (skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania) pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Złożona w niniejszej sprawie skarga jest pismem procesowym podlegającym opłacie. Zgodnie z art. 214 § 1 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych zobowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Strona inicjująca postępowanie sądowoadministracyjne ma zatem obowiązek uiszczenia wpisu sądowego, chyba że z obowiązku tego została zwolniona na mocy przepisu prawa (art. 239 § 1 pkt 1-3, art. 239 § 2 i art. 240 p.p.s.a.), bądź postanowienia referendarza sądowego lub sądu, przyznającego jej prawo pomocy w tym zakresie (art. 239 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W ocenie NSA, Sąd I instancji prawidłowo wskazał na bezskuteczny upływ terminu zakreślonego na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie, bowiem dostrzeżony brak fiskalny nie został uzupełniony pomimo wezwania. Tym samym nieuiszczenie wpisu do określonej daty oznaczało, że WSA zobligowany był do odrzucenia skargi na podstawie powołanego art. 220 § 3 p.p.s.a., co też prawidłowo uczynił. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.