II GZ 34/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E.L., J.L., J.L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 1 grudnia 2008 r.; sygn. akt V SA/Wa 923/08 w przedmiocie odrzucenia zażalenia E.L., J.L., J.L. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału V Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia [...] lipca 2008 r. oraz pisma Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] października 2008 r. w przedmiocie wezwania do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 czerwca 2008 r.; sygn. akt V SA/Wa 923/08 o odrzuceniu zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 21 maja 2008 r.; sygn. akt V SA/Wa 923/08 o odrzuceniu skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi E.L., J.L., J.L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2007 r.; nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie zmiany referencyjnej zawartości tłuszczu postanawia: oddalić zażalenie.

Zarządzeniem z dnia 11 lipca 2008 r., Przewodniczący Wydziału V Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej jako p.p.s.a. wezwał E.L., J.L. i J.L. do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 czerwca 2008 r. o odrzuceniu zażalenia na postanowienie tego Sądu o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Skarżący pismem z dnia 21 lipca 2008 r. wnieśli zażalenie na powyższe zarządzenie Przewodniczącego Wydziału. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 10 października 2008 r., sygn. akt II GZ 256/08 oddalił zażalenie. Pismami z dnia 24 października 2008 r., Sąd wezwał skarżących do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 11 lipca 2008 r. Po otrzymaniu pism skarżący złożyli do Sądu zażalenie, w którym zakwestionowali prawomocne zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 11 lipca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 1 grudnia 2008 r. odrzucił zażalenie, stwierdzając, że zarządzenie Przewodniczącego Wydziału oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego wywołują materialne skutki prawomocności, wiążąc strony postępowania i sądy obu instancji. W związku z tym wniesienie kolejnego zażalenia w tej samej sprawie było niedopuszczalne. Sąd pierwszej instancji wskazał, że pisma z dnia 24 października 2008 r. zostały sporządzone na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 11 lipca 2008 r. i były jedynie czynnością materialno-techniczną, nie kreowały nowego obowiązku uiszczenia wpisu sądowego przez skarżących. E.L., J.L. i J.L. wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie WSA w W., domagając się jego uchylenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozstrzygnięcie w sprawie niniejszej wymaga odpowiedzi na pytanie, czy po oddaleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny zażalenia na zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie wezwania do opłacenia pisma, w szczególności uiszczenia wpisu od skargi, konieczne jest dokonanie czynności o jakiej mowa w art. 220 § 1 p.p.s.a., to jest ponowne wezwanie do uiszczenia opłaty w ustawowym terminie w formie zarządzenia, zaskarżalnego wobec treści art. 227 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie skarżących przychyla się w pełni do rozważań zawartych w postanowieniu NSA z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt II GZ 14/06. Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym postanowieniu podniósł, że wątpliwości w przedstawionym zakresie wynikają z pewnego podobieństwa opisanej sytuacji z taką, jaka wynika ze złożenia, przed upływem terminu do uiszczenia opłaty określonego w zarządzeniu przewodniczącego, wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego lub częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z wielokrotnie wyrażanym w orzecznictwie poglądem w ostatnio opisanych warunkach złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy czyni niebyłym wcześniejsze wezwanie do uiszczenia opłaty, względnie przerywa bieg terminu wskazanego w zarządzeniu przewodniczącego, a po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy konieczne jest ponowne wydanie zarządzenia w przedmiocie wezwania do opłacenia pisma w ustawowym terminie (por. m.in.: postanowienie SN z 23 października 1965 r. sygn. III PR 41/65, LEX nr 5896; uzasadnienie postanowienia SN z dnia 21 kwietnia 1999 r. sygn. I CKN 1461/98, OSNC 1999/11/196). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekając w tej sprawie podzielić należy pogląd, że nie ma podstaw do odniesienia przedstawionego stanowiska do sytuacji wiążącej się z zaskarżeniem zarządzenia przewodniczącego w przedmiocie wezwania do uiszczenia opłaty od pisma i oddaleniem zażalenia na to zarządzenie. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy powoduje bowiem wszczęcie postępowania wpadkowego, przedmiotem którego jest ocena - w oparciu o przepis art. 243 i nast. p.p.s.a. - czy strona jest w stanie ponosić w całości lub w części koszty postępowania. Tymczasem zaskarżenie zarządzenia przewodniczącego w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu powoduje jedynie ten skutek, że sąd drugiej instancji bada czy obowiązek opłacenia pisma został prawidłowo określony co do zasady i wysokości opłaty; kontrolowana jest prawidłowość samego zarządzenia, a nie to, czy zachodzą odrębnie regulowane okoliczności wyłączające dopuszczalność obciążania strony obowiązkiem opłacenia wpisu. Wobec ostatnio przedstawionych okoliczności, oddalenie zażalenia na zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie wezwania do uiszczenia opłaty od pisma w ustawowym terminie oznacza, iż obowiązki strony wskazane w zarządzeniu muszą być uznane za określone prawidłowo. Zarówno samo zarządzenie, jak i postanowienie sądu drugiej instancji, wywołują materialne skutki prawomocności, to jest wiążą strony i sądy obu instancji (art. 170 p.p.s.a.). Dlatego też ponowne wzywanie o uiszczenie opłaty od pisma - o którym mowa w art. 220 § 1 p.p.s.a. - jest zbędne. Odnośnie terminu, w jakim strona winna uiścić opłatę od pisma - po oddaleniu zażalenia na zarządzenie wymienione w art. 220 § 1 p.p.s.a. - Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że termin ten wynosi 7 dni od daty doręczenia postanowienia sądu drugiej instancji. Ustawa procesowa nie przewiduje instytucji przerwania biegu terminu ustawowego, a takim jest siedmiodniowy termin wskazany w art. 220 § 1 p.p.s.a. liczony od dnia doręczenia wezwania o uiszczenie opłaty. Niemniej zaskarżenie zarządzenia powoduje ten skutek, że w związku z przeniesieniem na sąd drugiej instancji kompetencji do badania zasadności wezwania do uiszczenia opłaty zawieszeniu ulega skutek doręczenia wezwania w zakresie zapoczątkowania biegu terminu do uiszczenia opłaty. Zauważyć przy tym należy, że w Dziale VIII p.p.s.a. połączono wykonywanie orzeczeń sądowych z ich prawomocnością oraz na brak przepisu pozytywnego nadającego wykonalność zaskarżonym zarządzeniom w przedmiocie wezwania do opłacenia pisma (por. B. Gruszczyński [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Zakamycze 2005 r., s. 499-500). Przeszkoda zawieszająca skutek doręczenia wezwania ustaje z chwilą oddalenia zażalenia, z tym jednak że względem strony wznowienie obowiązku uiszczenia opłaty w ustawowym terminie łączyć należy z elementem wiedzy o treści rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji. Kolejne zagadnienie dotyczy tego, czy po oddaleniu zażalenia na zarządzenie przewodniczącego sąd pierwszej instancji zwolniony jest od obowiązku jakichkolwiek czynności zmierzających do pobrania opłaty. Nie można pominąć, że zgodnie z art. 6 p.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Realizacja obowiązków sądu w tym zakresie winna polegać na pouczeniu strony występującej bez pełnomocnika profesjonalisty o obowiązku uiszczenia opłaty od pisma po oddaleniu zażalenia na zarządzenie przewodniczącego o wezwaniu do opłacenia pisma oraz skutkach zaniedbania w tym zakresie i to tym bardziej, że powstała sytuacja nie jest klarowna dla nieprofesjonalisty i może wywoływać usprawiedliwione wątpliwości. Realizacja zasady określonej w art. 6 p.p.s.a. wymaga nadto, by określić termin, w którym sąd nie będzie stosować sankcji w postaci pozostawienia pisma bez rozpoznania bądź odrzucenia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia oraz skargi o wznowienie postępowania, o ile strona podporządkuje się obowiązkowi wskazanemu w pouczeniu. Pismo zawierające takie pouczenie nie stanowi zaskarżalnego, w myśl art. 227 § 1 p.p.s.a., zarządzenia. Odnosząc dotychczasowe uwagi do sprawy niniejszej stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji nie miał obowiązku ponownego wzywania skarżącego do uiszczenia w terminie ustawowym wpisu od skargi po oddaleniu zażalenia na zarządzenie z dnia 11 lipca 2008 r. Pisma sądu z dnia 24 października 2008 r. sporządzone na podstawie zarządzenia z dnia 11 lipca 2008 r. traktować należało jako obejmujące pouczenie stanowiące realizację zasady określonej w art. 6 p.p.s.a. Pisma te nie stanowiły zarządzenia, o jakim mowa w art. 220 § 1 p.p.s.a, nie były więc zaskarżalne na podstawie art. 227 § 1 p.p.s.a. W art. 194 § 1 p.p.s.a. nie przewidziano też zaskarżalności zarządzeń sądowych w ramach realizacji obowiązków określonych w art. 6 p.p.s.a. Wobec tego trafne było stanowisko sądu pierwszej instancji co do niedopuszczalności zażalenia. Z wymienionych powodów zażalenie oddalono, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.