II GZ 328/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 12 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 2988/23 w zakresie odrzucenia sprzeciwu M.D. od decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 15 lutego 2023 r. nr 177/2023/Ub w przedmiocie ustalenia właściwego ustawodawstwa w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z 24 maja 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 2988/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił sprzeciw M.D. od decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 15 lutego 2023 r. w przedmiocie ustalenia właściwego ustawodawstwa w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 w związku z art. 64b § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej "p.p.s.a."). Sąd pierwszej instancji wskazał, że zarządzeniem z 5 kwietnia 2023 r. wezwał M.D. (dalej "strona") do uzupełnienia braku formalnego sprzeciwu przez wskazanie numeru PESEL. Korespondencja zawierająca wezwanie została doręczona stronie 18 kwietnia 2023 r., jednak pomimo wezwania brak formalny sprzeciwu nie został uzupełniony. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył M.D., wnosząc o jego uchylenie. Zarzucił naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 w związku z art. 64b § 1 p.p.s.a. wobec bezpodstawnego przyjęcia, że braki formalne sprzeciwu, tj. wskazanie numeru PESEL, nie zostały uzupełnione i odrzucenia sprzeciwu. Podniósł, że na wezwanie Sądu przesłał swój numer PESEL. Do zażalenia dołączono pismo z 25 kwietnia 2023 r., w którym uzupełniony został numer PESEL, oraz zdjęcie potwierdzenia nadania pisma wynikało, że 22 kwietnia 2023 r. zostało przez stronę nadane pismo do Prezesa NFZ. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z kolei stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Przepisy te mają odpowiednie zastosowanie do sprzeciwu, co wynika z art. 64b § 1 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie WSA uznał, że brakiem formalnym sprzeciwu, o którym mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a., było niepodanie numeru PESEL strony. W orzecznictwie sądów administracyjnych występowały rozbieżności co do uznania nr. PESEL jako braku formalnego, o którym mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a. W związku z tym, NSA podjął uchwałę, zgodnie z którą niezachowanie określonego w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a. wymogu podania w skardze, będącej pierwszym pismem w sprawie, numeru PESEL, jest brakiem formalnym, który powinien być uzupełniony w trybie art. 49 § 1 w związku z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a (uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 3 lipca 2023 r., II GPS 3/22). Bezspornym jest, że strona nie podała w sprzeciwie swojego numeru PESEL, a następnie została wezwana do uzupełnienia tego braku formalnego. W wezwaniu tym nie zostało jednak zawarte pouczenie wskazujące na sposób nieuzupełnienia omawianego braku formalnego. Jak bowiem wynika z wezwania zwrócono się do M.D. o "usunięcie braków formalnych sprzeciwu w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia sprzeciwu (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.) poprzez wskazanie numeru PESEL, stosownie do art. 46 § 2 pkt 1 lit. a p.p.s.a.". Jak wskazuje się w orzecznictwie i w doktrynie, wezwanie do uzupełnienia braków pisma powinno być tak jasne i niedwuznaczne, aby u strony, do której zostało skierowane, nie powstała wątpliwość co do przedmiotu wezwania i rygorów grożących w razie niezastosowania się do jego treści. Dlatego też gdy wezwanie do usunięcia braków formalnych pisma budzi wątpliwości co do treści tego wezwania, nie można z tego wyprowadzać skutków niekorzystnych dla strony B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 49). Na gruncie niniejszej sprawy obowiązek wskazania pełnego pouczenia co do również sposobu wykonania wezwania należało wywieść również z zasady informowania wyrażonej w art. 6 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. NSA w składzie niniejszym podziela stanowisko, że wskazówki i pouczenia, o których mowa w art. 6, powinny dotyczyć tego, jakie czynności procesowe powinny zostać w sprawie podjęte, w jaki sposób i w jakim terminie powinny zostać usunięte stwierdzone przez sąd ich wadliwości, jakie są następstwa nieusunięcia wad i braków w terminie oraz jakie skutki prawne pociągnie za sobą podjęcie określonych czynności (postanowienie NSA z 12 kwietnia 2006 r., I OSK 70/06, M. Romańska [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, red. T. Woś, Warszawa 2016, art. 6). Zdaniem NSA wobec strony Sąd powinien był zastosować art. 6 p.p.s.a. i pouczyć ją w sposób pełny nie tylko o rygorze niewykonania wezwania do uzupełnienia braku formalnego sprzeciwu i terminie do jego uzupełnienia, lecz również w sposób pełny wyjaśnić, w jaki sposób ten brak formalny powinien zostać pouczony. Tymczasem z żadnego fragmentu wezwania nie wynikało, że pismo zawierające numer PESEL powinno zostać nadane bezpośrednio do Sądu pierwszej instancji. Wobec tego M.D., jako osoba starsza i nieporadna, mógł nie wiedzieć, w jaki sposób powinien był uzupełnić brak formalny sprzeciwu. W tych okolicznościach sprawy NSA uznał, że niepełne pouczenie nie spełniało wymogu z art. 6 p.p.s.a. Konsekwencją niewykonania takiego wezwania nie mogło zaś być na gruncie niniejszej sprawy odrzucenie sprzeciwu skarżącego. Zdaniem NSA, nie miało natomiast znaczenia, czy strona uzupełniła omawiany brak formalny sprzeciwu poprzez wysłanie pisma zawierającego numer PESEL za pośrednictwem organu. Nie można bowiem uznać, że prawidłowe byłoby działanie strony, która uzupełniałaby braki formalne sprzeciwu za pośrednictwem organu. Skoro bowiem to sąd pierwszej instancji bada skargę pod kątem wymagań formalnych i wzywa stronę do ew. uzupełnienia tych braków, to do tego też sądu należy kierować pisma uzupełniające te braki. Ponadto, z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie można było stwierdzić, jakie pismo zostało nadane do organu 22 kwietnia 2023 r., co tym bardziej uniemożliwiło przyjęcie, że brak formalny skargi został uzupełniony. Mimo tego NSA uznał, że z uwagi na brak pouczenia co do sposobu wykonania wezwania, nie można było odrzucić sprzeciwu strony. Po przekazaniu akt Sąd pierwszej instancji przyjmie, że strona uzupełniła brak formalny sprzeciwu i podejmie kolejne czynności w sprawie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.