II GZ 321/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 12 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia r.pr. M.R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 1986/20 w zakresie odmowy przyznania wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym drugiej instancji w sprawie ze skargi T.Ś. na decyzję Mazowieckiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 20 sierpnia 2020 r. nr DE HDM/01416/2020 w przedmiocie kary pieniężnej za nieprzestrzeganie nakazu przemieszczania się w określonej odległości postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 28 czerwca 2023 r., sygn. VII SA/Wa 1986/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie 1) przyznał ze środków budżetowych WSA w Warszawie na rzecz r.pr. M.R. 1800 zł oraz 414 zł stanowiące 23% podatku VAT – łącznie 2214 zł za wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej T.Ś. z urzędu w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, 2) 15,20 zł tytułem zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków, 3) odmówił r.pr. M.R. przyznania wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed sądem drugiej instancji, 4) odmówił zwrotu pozostałych wydatków. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Postanowieniem z 19 stycznia 2021r., sygn. akt VII SPP/Wa 383/20, starszy referendarz sądowy WSA w Warszawie przyznał T.Ś. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Warszawie poinformowała r.pr. M.R. o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego. Wyrokiem z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 1986/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi T.Ś., stwierdził nieważność decyzji Mazowieckiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z 20 sierpnia 2020 r. oraz poprzedzającej ją decyzji oraz umorzył postępowanie administracyjne. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Warszawie. Następnie pismem z 25 października 2021 r. r.pr. M.R. sporządził odpowiedź na powyższą skargę kasacyjną. W piśmie tym wniósł o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu na rzecz skarżącego wg stawki 150% wynagrodzenia (wraz z podatkiem od towarów i usług) za pierwszą instancję oraz przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oraz przyznanie zwrotu poniesionych wydatków w wysokości 11,30 złotych za pierwszą instancję oraz 10,30 złotych za drugą instancję. Wniosek ten był ponawiany w kolejnych pismach r.pr. M.R. W piśmie z 25 listopada 2021 r. P.S. – syndyk masy upadłości T.Ś. wskazał, że wstępuje do niniejszego postępowania toczącego się pod sygn. akt II GSK 2378/21, ze skargi kasacyjnej Mazowieckiego Państwowego Inspektora Sanitarnego w Warszawie. Załączył postanowienie poświadczone za zgodność z oryginałem Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z 20 sierpnia 2021 r., sygn. akt XIX GU 1320/21, ogłaszające upadłość T.Ś. jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Naczelny Sąd Administracyjny na skutek cofnięcia skargi kasacyjnej postanowieniem z 27 października 2022 r., sygn. akt II GSK 2378/21, umorzył postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. WSA w Warszawie przyznał r.pr. M.R. wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków, a także odmówił przyznania wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed NSA i odmówił zwrotu pozostałych wydatków. Zdaniem Sądu, nie było podstaw do przyznania pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia za pomoc prawną przed NSA. WSA wskazał, że na mocy art. 144 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2022 r., poz. 1520 ze zm.; dalej "p.u.") z dniem ogłoszenia upadłości (datą wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości) upadły traci legitymację do występowania w sprawach dotyczących masy upadłości, a legitymację tę nabywa z mocy prawa syndyk masy upadłości. Z dniem tym wygasają zawarte przez upadłego umowy zlecenia, w tym również pełnomocnictwo prawa materialnego i procesowego (art. 102 p.u.). Wobec tego wraz z wydaniem postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy XIX Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych z 20 sierpnia 2021 r. o ogłoszeniu upadłości T.Ś. jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej skarżący utracił legitymację do występowania w sprawie, a osobą uprawnioną (stroną) stał się syndyk. Wskutek wydania ww. postanowienia wygasło pełnomocnictwo do zastępowania skarżącego w sprawie. Pełnomocnik z urzędu, sporządzając zatem odpowiedź na skargę kasacyjną (pismo z 25 października 2021 r.), nie był już uprawniony do działania w imieniu skarżącego. Uzasadniało to tezę Sądu o braku podstaw do przyznania wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w drugiej instancji oraz wydatków poniesionych w drugiej instancji po ogłoszeniu upadłości skarżącego. Zażalenie na pkt 3 postanowienia złożył r.pr. M.R., wnosząc o jego zmianę przez przyznanie ze środków budżetowych WSA w Warszawie 900 zł oraz 217 zł stanowiących 23% podatku VAT (łącznie 1107 zł) jako wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed sądem drugiej instancji oraz przyznanie kosztów postępowania zażaleniowego. Zarzucił naruszenie art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej "p.p.s.a.") poprzez odmowę przyznania wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w drugiej instancji, tj. przed NSA w sprawie o sygn. akt II GSK 2378/21, tj. przyznania wynagrodzenia w wysokości 900 zł oraz 217 zł stanowiących 23% podatku VAT (łącznie 1107 zł), pomimo tego, że wyznaczony w sprawie radca prawny podejmował czynności przed Sądem drugiej instancji, tj. wniósł odpowiedź na skargę kasacyjną organu, która to skarga kasacyjna pismem z 6 października 2021 r. została doręczona pełnomocnikowi przez Sąd pierwszej instancji 11 października 2021 r., a ustanowiony w sprawie radca prawny, działając w interesie T.Ś., złożył odpowiedź na skargę kasacyjną. Wskazał, że syndyk masy upadłości T.Ś. wstąpił do postępowania już po złożeniu przez r.pr. M.R. odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że pełnomocnikowi z urzędu przysługuje wynagrodzenie jedynie za czynności podjęte w imieniu strony występującej w sprawie. Natomiast r.pr. M.R. nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną w imieniu podmiotu będącego stroną postępowania. Z art. 144 ust. 1 p.u. wynika, że po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Postępowania te syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym (ust. 2). W doktrynie wskazuje się, że przepis art. 144 ust. 2 p.u. zakłada bezwzględne podstawienie syndyka w miejsce upadłego w postępowaniach sądowych i administracyjnych dotyczących masy upadłości. Ogłoszenie upadłości wywołuje ipso iure skutek procesowy w postaci utraty legitymacji procesowej upadłego w odniesieniu do postępowań dotyczących masy upadłości. Reguła ta dotyczy zarówno postępowań wszczętych przed ogłoszeniem upadłości, jak i postępowań wszczętych po ogłoszeniu upadłości (D. Chrapoński [w:] Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. II, red. A. J. Witosz, Warszawa 2021, art. 144). Z art. 102 ust. 1 p.u. wynika zaś, że zawarte przez upadłego umowy zlecenia lub komisu, w których upadły był dającym zlecenie lub komitentem, a także umowy o zarządzanie papierami wartościowymi upadłego wygasają z dniem ogłoszenia upadłości. W orzecznictwie przyjęto, że z chwilą wygaśnięcia zlecenia wygasa pełnomocnictwo prawa materialnego i procesowego (postanowienie SN z 7 listopada 2003 r., I CZ 127/03, OSP 2004/10, poz. 123). Zdaniem NSA, stanowisko to należy zastosować również do umocowania pełnomocnika ustanowionego z urzędu, ponieważ nie ma podstaw do tego, aby różnicować pozycję pełnomocników i możliwość udzielenia im pełnomocnictwa przez upadłego w zależności od podstawy ich umocowania. Wobec tego należało podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że z dniem wydania postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy XIX Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych z 20 sierpnia 2021 r. o ogłoszeniu upadłości T.Ś. jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej skarżący utracił legitymację do występowania w sprawie, a osobą uprawnioną (stroną) stał się syndyk. Co więcej, z dniem tym umocowanie udzielone r.pr. M.R. wygasło. Na gruncie niniejszej sprawy należało więc stwierdzić, że odpowiedź na skargę kasacyjną została złożona przez r.pr. M.R. 25 października 2021 r., a więc już po ogłoszeniu upadłości T.Ś. Oznacza to, że została ona wniesiona w imieniu osoby, która w tym czasie nie była już stroną w znaczeniu procesowym (por. D. Chrapoński [w:] Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. II, red. A. J. Witosz, Warszawa 2021, art. 144). Zdaniem NSA, za tę czynność r.pr. M.R. nie przysługiwało wynagrodzenie za prowadzenie sprawy jako pełnomocnik z urzędu T.Ś., ponieważ T.Ś. nie był już stroną tego postępowania, a pełnomocnictwo udzielone wraz z przyznaniem T.Ś. prawa pomocy wygasło. Rację miał więc Sąd pierwszej instancji, odmawiając r.pr. M.R. przyznania wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed NSA. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.