II GZ 226/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Marcin Kamiński po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia H. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 3091/23 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi H.R. na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 29 września 2022 r. nr DPR.720.6.2021.256 w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 30 listopada 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 3091/23, odmówił H. R. (strona, skarżąca) przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (BFG) z 29 września 2022 r. w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji. Sąd wskazał, że strona pismem z dnia 3 listopada 2022 r. wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego wraz ze skargą na decyzję BFG. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że o decyzji BFG dowiedziała się dopiero w dniu 27 października 2022 r., telefonując do G. S.A. celem uzyskania informacji o przysługujących jej odsetkach. W trakcie rozmowy poinformowano skarżącą o umorzeniu obligacji i możliwości wniesieniu skargi na decyzję BFG, w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia informacji o wydaniu zaskarżonej decyzji. Oddalając wniosek Sąd I instancji wskazał, że skarżąca nie uprawdopodobniła, aby uchybienie terminu było następstwem niezawinionych okoliczności, którym pomimo dołożenia należytej staranności nie była ona w stanie przeciwdziałać. Sąd I instancji wskazał, że informacje o przymusowej restrukturyzacji wobec G.S.A. były powszechnie znane i szeroko komentowane w mediach krajowych i lokalnych. Strona, jako nabywca instrumentów finansowych (obligacji) od tego banku, powinna należycie dbać o własne interesy. Dbałość ta powinna polegać przede wszystkim na śledzeniu, za pomocą różnego rodzaju środków przekazu, wszelkich informacji o stanie postępowania wobec Banku, a w szczególności o wydaniu przez BFG decyzji wywierającej skutki prawne. Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego zmianę przez przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie w niniejszej sprawie zasługiwało na uwzględnienie. Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny – wobec braku jednoznacznej oceny Sądu Wojewódzkiego w tym zakresie – stwierdza, że 7-dniowy, nieprzywracalny termin do złożeniu wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej (art. 87 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/p.p.s.a.) został dochowany przez skarżącą, która po ustaniu przeszkody do dokonania czynności (27 października 2022 r., tj. dzień dowiedzenia się o wydaniu decyzji przez BFG), w dniu 3 listopada 2022 r. złożyła stosowny wniosek przywrócenie terminu wraz ze skargą. Dokonując oceny spełnienia przez skarżącą przesłanki braku winy w naruszeniu terminu do dokonania czynności procesowej wniesienia skargi, należy przypomnieć, że zgodnie z art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu, z tym zastrzeżeniem, że strona jest zobowiązana uprawdopodobnić w powyższym wniosku okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. W przepisie art. 86 § 1 p.p.s.a. nie określono kryteriów, według których należy oceniać zachowanie strony. Ocena braku winy została zatem pozostawiona uznaniu sądu, który na tle specyfiki danej sprawy oraz wszystkich okoliczności prawnych i faktycznych towarzyszących naruszeniu terminu może dokonać samodzielnej oceny ich istotności (por. np. postanowienie SN z dnia 22 lipca 1999 r., sygn. akt I PKW 273/99; OSNAP 2000 r., nr 20, poz. 757). Punktem wyjścia w procesie oceny spełnienia przesłanki braku winy w uchybieniu terminu jest wzorzec obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy, przy czym nawet niski stopień niedbalstwa stanowi naruszenie powyższego wzorca. Przywrócenie terminu ma zatem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy największym w danych warunkach wysiłku. Kryterium braku winy, jako przesłanki przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem zachowania staranności przy dokonaniu tej czynności. Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy zatem brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub braku podjęcia przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. np. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2023 r., sygn. akt II GZ 38/24; postanowienie NSA z dnia 5 marca 2024, sygn. akt II GZ 56/24 ). Odnosząc wskazane wyżej ogólne założenia, do sprawy, której dotyczy skarga, trzeba uwzględnić, że termin do wniesienia skargi na decyzje BFG w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji został uregulowany w sposób szczególny – w relacji do przepisów p.p.s.a. – w art. 103 ust. 5 ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (ustawa o BFG). Przepis ten ustanawia wymóg zachowania 7-dniowego terminu do zaskarżenia decyzji, tak dla strony postępowania będącej adresatem tej decyzji, jak i dla podmiotu, którego interes prawny miał doznać uszczerbku w związku z jej wydaniem. Pogląd ten został przyjęty w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym akcentuje się, że celem powyższej regulacji szczególnej było skrócenie terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego w celu przyspieszenia weryfikacji prawidłowości decyzji BFG (por. druk nr 215, Sejm VIII kadencji, s. 88). Bieg 7-dniowego terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na ww. decyzje (zob. art. 109 ust. 1 pkt 1 oraz art. 11 ust. 4 pkt 1, 2, 4-5 ustawy o BFG) rozpoczyna się wraz z ogłoszeniem tej decyzji lub wraz z ogłoszeniem informacji o przyczynach i skutkach jej wydania na stronie internetowej BFG (por. m.in. postanowienia NSA z: 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt II GZ 221/20; 8 października 2020 r., sygn. akt II GZ 290/20, sygn. akt II GZ 291/20, sygn. akt II GZ 292/20, sygn. akt II GZ 293/20, sygn. akt II GZ 294/20, sygn. akt II GZ 295/20, sygn. akt II GZ 296/20, sygn. akt II GZ 297/20; z 27 października 2020 r., sygn. akt II GZ 321/20; z 26 listopada 2020 r., sygn. akt II GZ 345/20). W przypadku podmiotów, których interes prawny został naruszony decyzją, o której mowa w art. 101 ust. 7-9 i art. 102 ust. 1 i 4, ustawa o BFG wyłącza więc stosowanie określonych ogólnych zasad i reguł przewidzianych w k.p.a. (m.in. przepisy art. 49, art. 61 § 4 i art. 109 k.p.a. – zob. art. 11 ust. 5) oraz ustanawia autonomiczne rozwiązania w tym zakresie (zob. m.in. art. 103 ust. 1-4, 6-7, art. 103 ust. 5 zd. 1, art. 109), co skutkuje modyfikacją wyznaczenia początku biegu powyższego terminu względem podmiotów, którym decyzja BFG (uzasadnienie decyzji) nie jest doręczana. W związku z takim ukształtowaniem regulacji normatywnej oraz uwzględniając stan przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że Sąd Wojewódzki przedwcześnie uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Sąd nie zbadał bowiem wystarczająco sprawy zaktualizowania się przesłanki określonej w art. 86 § 1 p.p.s.a. na tle okoliczności podniesionych w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, ocenianych jednak na tle specyfiki sprawy, której dotyczy skarga, oraz regulacji szczególnej, zgodnie z którą ogół podmiotów – niezależnie od indywidualnych uwarunkowań ich sytuacji osobistej (np. wieku, stanu zdrowia, możliwości percepcyjnych w zakresie pozyskiwania informacji ze źródeł medialnych lub cyfrowych) – których interes prawny miał doznać uszczerbku w związku z wydaniem przez BFG decyzji, o której mowa w art. 101 ust. 7-9 i art. 102 ust. 1 i 4 ustawy o BFG, miał obowiązek bieżącego śledzenia wszystkich informacji medialnych dotyczących spraw banku objętego przymusową restrukturyzacją. W tym stanie rzeczy, wobec konieczności szczegółowego rozważenia przez Sąd Wojewódzki przewidzianej w art. 86 § 1 p.p.s.a. przesłanki braku winy skarżącej na tle szczególnych i restryktywnych uregulowań dotyczących zaskarżania decyzji, o których mowa w art. 101 ust. 7-9 i art. 102 ust. 1 i 4 ustawy o BFG, oraz z uwzględnieniem sytuacji osobistej skarżącej (w tym jej wieku, stanu zdrowia oraz innych okoliczności pozazdrowotnych), Naczelny Sąd Administracyjny, uznając gwarancyjny charakter zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego oraz działając na postawie art. 185 § 1 w zw. art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę przywrócenia terminu do wniesienia skargi Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.