II GZ 218/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marcin Kamiński po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 2078/20 w zakresie oddalenia wniosku o wyłącznie referendarza sądowego w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w przedmiocie zwrotu wniosku o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek R. P. (skarżącego) o wyłącznie referendarza sądowego w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 2078/20 ze skargi na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2020 r. w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie zwrotu wniosku o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego. Sąd I instancji wskazał, że referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia [...] września 2022 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący zawarł wniosek o wyłączenie "autora zaskarżonego orzeczenia – gdyż są wątpliwości co do jego bezstronności i rzetelności". Referendarz sądowy Aleksandra Pawlak złożyła oświadczenie, iż nie zachodzą żadne przesłanki z art. 18 i 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), mogące stanowić podstawę do jej wyłączenia od rozpoznawania sprawy skarżącego. Sąd I instancji stwierdził, że z oświadczenia złożonego przez referendarza sądowego wynika, że brak jest podstaw do wyłączenia jego osoby od rozpoznawania sprawy. Stwierdził również, że skarżący nie wykazał okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonego przez referendarza sądowego w tej sprawie oświadczenia. Złożony wniosek wskazuje, w ocenie Sądu, na próbę wykorzystania przez skarżącego instytucji wyłączenia sędziego (referendarza sądowego) jako możliwości eliminowania w postępowaniu sędziów, których uznaje on za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jego interesów, nie zaś jako wyraz zajścia obiektywnych i uprawdopodobnionych we wniosku zdarzeń, które godziłyby w bezstronność sędziego. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 22 § 1 i § 2 w zw. z art. 24 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Skarżący zażaleniem zaskarżył ww. postanowienie Sądu I instancji, domagając się jego uchylenia w całości i wyłączenia Referendarza z niniejszej sprawy oraz wyłączenia jego "wspólników", którzy wydali zaskarżone postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie – jako oczywiście bezzasadne i zamierzające do instrumentalnego wykorzystania przepisów o wyłączeniu referendarza sądowego i sędziego sądu administracyjnego dla realizacji subiektywnych i abstrakcyjnych poglądów na temat bezstronności osób orzekających w sprawie – podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko zajęte przez kontrolowany Sąd Wojewódzki. Przepis art. 19 p.p.s.a., regulujący przesłankę względną wyłączenia sędziego (referendarza sądowego) jako iudex inhabilis, wymaga wykazania istnienia skonkretyzowanych i zindywidualizowanych okoliczności podważających bezstronność sędziego w danej sprawie na tle cech jej stanu prawnego i faktycznego ściśle związanych z podmiotem wnioskującym o wyłączenie. Powyższe okoliczności muszą mieć ponadto takie cechy, że według racjonalnej i zobiektywizowanej oceny odniesionej do tzw. modelowego zewnętrznego obserwatora działalności sądu mogą powstać wątpliwości co do bezstronności orzecznika wyznaczonego do rozpoznania danej sprawy. Nie są zatem miarodajne subiektywne i jednostkowe wątpliwości wnioskodawcy (nawet jeśli wykaże on istnienie określonych okoliczności), które nie mieszczą się w granicach ocen modelowego obserwatora jako podmiotu niezaangażowanego osobiście w sprawie. W powyższym kontekście należy również dostrzec, że punktem wyjścia rozważań sądu rozpoznającego wniosek o wyłączenie sędziego lub referendarza sądowego (art. 20 § 1 w zw. z art. 19, art. 22 § 1, art. 24 § 1 p.p.s.a.) jest treść wyjaśnień objętego wnioskiem o wyłączenie sędziego lub referendarza sądowego (art. 22 § 2 p.p.s.a.). Oświadczenie orzecznika co do zasadności wniosku o jego wyłączenie jest bowiem szczególnego rodzaju oświadczeniem wiedzy osoby publicznej, która zajmuje urząd nie tylko związany z wykonywaniem władzy sądowniczej (lub z zakresu ochrony prawnej), lecz także objęty wysokimi wymogami etycznymi i merytorycznymi. Zasadnie zatem przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest precyzyjnie wskazać i ściśle udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność złożonego oświadczenia. Ponieważ z treści oświadczenia złożonego przez objętą wnioskiem skarżącego referendarz sądową wynika, że brak jest podstaw do kwestionowania jej bezstronności orzeczniczej w sprawie, a skarżący nie obalił (tak co do faktów, jak i co do ocen) wiarygodności tego oświadczenia, dlatego prawidłowo Sąd I instancji oddalił wniosek o jej wyłączenie. W tym stanie rzeczy wniesione zażalenie podlegało oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i art. 197 § 1 p.p.s.a.