II GZ 206/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia D. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 25 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Ke 702/23 w zakresie odrzucenia skargi oraz zwrotu uiszczonego wpisu w sprawie ze skargi D.K. na postanowienie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] września 2023 r., znak: [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w związku z niewykonaniem obowiązku szczepień ochronnych postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach (dalej: WSA, Sąd pierwszej instancji) postanowieniem z 25 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 704/23, odrzucił skargę D. K. (dalej zwanej: "skarżącą") na postanowienie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z [...] września 2023 r., znak: [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oraz zwrócił z urzędu skarżącej kwotę 100 zł uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że zarządzeniem z 5 grudnia 2023 r., (doręczonym 27 grudnia 2023 r.), pełnomocnik skarżącej został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, przez złożenie dokumentu pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu strony skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi oraz do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. W piśmie z 29 grudnia 2023 r. pełnomocnik skarżącej wskazał, że przedkłada potwierdzenie dokonania wpisu sądowego oraz dokument pełnomocnictwa. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że w kopercie umieszczono jedynie dowód uiszczenia wpisu sądowego. Wobec niezłożenia dokumentu pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu strony skarżącej i tym samym nieuzupełnienia w terminie wszystkich wskazanych przez sąd pierwszej instancji braków formalnych skargi, WSA odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej zwanej: "p.p.s.a."). Zażalenie na to postanowienie złożyła skarżąca, reprezentowana przez adwokata, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na rozstrzygnięcie, tj.: 1) art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 49 § 1 p.p.s.a. poprzez niezasadne odrzucenie skargi w wyniku nieuzupełnienia braków formalnych przez pełnomocnika, kiedy w przypadku wystąpienia takiej sytuacji sąd powinien zwrócić się bezpośrednio do strony celem uzupełnienia braków formalnych skargi, gdyż wezwany pełnomocnik nie był uprawniony do uzupełnienia braków; 2) art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez zarządzenie zwrotu skarżącej z urzędu wpisu sądowego, pomimo braku wcześniejszego wezwania skarżącej (bezpośrednio) do samodzielnego podpisania skargi (potwierdzenia czynności wniesienia skargi); 3) art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 57 § 1, art. 49 § 1, art. 34, art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, polegające na tym, że WSA odrzucił skargę bez wezwania skarżącej (bezpośrednio) do samodzielnego podpisania skargi (potwierdzenia czynności wniesienia skargi), w sytuacji gdy zakres udzielonego pełnomocnictwa czy też istnienie stosunku pełnomocnictwa w zakresie uprawniającym pełnomocnika do reprezentowania skarżącej w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi budziły wątpliwości WSA, czego wymaga zasada ochrony prawa do sądu. W uzasadnieniu podniesiono m.in., że w sytuacji gdy pełnomocnik, pomimo wezwania sądu do przedłożenia dokumentu pełnomocnictwa, tego braku formalnego skargi nie uzupełnił, sąd administracyjny zobowiązany jest skierować wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi (poprzez jej podpisanie) bezpośrednio do strony postępowania. Pełnomocnik skarżącej wskazał również, że odmienna interpretacja byłaby zbyt rygorystyczna, jako prowadząca do uniemożliwienia skorzystania stronie z prawa do sądu, co z kolei stanowiłoby naruszenie zasady wyrażonej w art. 45 ust. 1. art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji RP, które gwarantują każdemu prawo do rozpoznania jego sprawy przez niezawisły sąd i zakazują zamykania drogi sądowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 37 § 1 p.p.s.a. pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Sąd może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony. Stosownie zaś do art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., pismo procesowe strony powinno zawierać m.in. podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Zgodnie z art. 46 § 3 p.p.s.a. do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego uwierzytelniony odpis, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem. W myśl art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zgodnie z art. 57 § 1 p.p.s.a., skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Jak stanowi z kolei z art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. W niniejszej sprawie zachodziła konieczność wezwania pełnomocnika skarżącej do przedłożenia dokumentu pełnomocnictwa procesowego, umocowującego go do reprezentowania skarżącej przed sądami administracyjnymi, ponieważ do skargi, jako pierwszej czynności w sprawie, nie dołączono dokumentu świadczącego o udzieleniu pełnomocnictwa oraz do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. WSA w Kielcach zarządzeniem z 5 grudnia 2023 r., prawidłowo wezwał pełnomocnika do uzupełnienia stwierdzonych braków formalnych skargi. Wezwanie to zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi w dniu 28 grudnia 2023 r. W piśmie z 29 grudnia 2023 r. pełnomocnik skarżącej wskazał, że przedkłada potwierdzenie dokonania wpisu sądowego oraz dokument pełnomocnictwa. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że w kopercie umieszczono jedynie dowód uiszczenia wpisu sądowego, natomiast brak formalny w postaci nieprzedłożenia pełnomocnictwa procesowego umocowującego do reprezentowania skarżącej przed sądami administracyjnymi nie został uzupełniony. W związku z tym, słusznie w zaskarżonym postanowieniu stwierdzono, że zachodziły podstawy do zastosowania art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a. Przepis ten mający charakter bezwzględnie obowiązujący nie daje możliwości ponownego wezwania strony do uzupełniania braku formalnego skargi w przypadku braku uzupełnienia go przez pełnomocnika. Tym samym NSA orzekający w sprawie nie podziela stanowiska zaprezentowanego w postanowieniu NSA z 27 czerwca 2023 r., sygn. akt II GZ 196/23, zgodnie z którym podpisanie skargi przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem, bądź która pełnomocnictwa takiego nie przedstawiła, jest brakiem formalnym, który może podlegać usunięciu przez ( ponowne) wezwanie przez sąd, tym razem do podpisania skargi – strony. Należy podkreślić, że w obowiązującym systemie prawnym dostęp do sądu jest warunkowany m.in. obowiązkiem zachowania warunków formalnych, koniecznych dla nadania sprawie dalszego biegu. Strona – decydując się na wszczęcie postępowania sądowego – musi liczyć się z koniecznością podjęcia pewnej aktywności procesowej, respektując zasady i tryb wnoszenia skargi do sądu administracyjnego, zaś w przypadku niedopełnienia tych obowiązków musi liczyć się z zamknięciem dostępu do sądu. Co należy podkreślić, skutki działań i ewentualnych zaniechań pełnomocnika obciążają mocodawcę. Złożenie dokumentu pełnomocnictwa jest jednym z elementów obligatoryjnych pisma inicjującego postępowanie w danej instancji – zgodnie ze wskazanym wcześniej art. 37 p.p.s.a. Sąd, jako organ władzy publicznej, nie narusza godności jednostki, stosując obowiązujące przepisy w zakresie warunków formalnych pism procesowych i konsekwencji wynikających dla strony w przypadku ich niedochowania w terminie. Co więcej, przy terminowym dochowaniu wymogów formalnych pism procesowych prawo jednostki do sądu może być w pełni realizowane. Jednakże możliwość merytorycznego rozpoznania sprawy uzależniona jest dopiero od spełnienia przez wniesioną skargę wszystkich kryteriów jej dopuszczalności, w tym określonych przepisami p.p.s.a. warunków formalnych, jakim skarga musi odpowiadać. Tak więc o powoływanym przez stronę naruszeniu konstytucyjnego prawa do sądu można mówić dopiero w sytuacji, w której pomimo prawidłowo wniesionej skargi, nieobarczonej żadnymi uchybieniami natury formalnej, nie zostanie ono zagwarantowane. Tymczasem analiza spełnienia wymogów formalnych wniesionej skargi, nie stanowi niedopuszczalnego ograniczenia prawa do sądu gwarantowanego przez art. 45 Konstytucji RP i art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Wobec powyższego – mając na uwadze art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. – skoro w niniejszej sprawie, pomimo wezwania nie usunięto braku formalnego skargi, sąd pierwszej instancji był zobligowany do odrzucenia skargi. Z tych też względów, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 Naczelny Sąd Administracyjny, postanowił jak w sentencji.