II GZ 205/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Przegalińska po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia H. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 1832/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi H. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2013 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1832/13, działając na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) odmówił H. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2013 r. utrzymujące w mocy decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2013 r. odmawiającą umorzenia grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego w wysokości 400 zł. Sąd I instancji wskazał, że skarżący wnosząc o przyznanie prawa pomocy wskazał, że nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych, lokat ani majątku ruchomego znacznej wartości. Jest wraz z żoną właścicielem 12-letniego samochodu osobowego, który służy żonie do dojazdów do pracy, po zakupy, do lekarza i na rehabilitację. Ponadto Skarżący posiada drugi samochód osobowy (22-letni). Na jego obecne dochody składa się wynagrodzenie z pracy etatowej w wysokości 1135,72 zł m-c oraz świadczenie rentowe w wys. 1929,66 zł. Skarżący wskazał, iż w tym roku musi dokonać zakupu okularów, co wiąże się z wydatkiem 300 zł i protez stomatologicznych – wydatek 1100 zł. Kosztowne są również dalsze badania Skarżącego, a ponadto musi posiadać 3000 zł na zakup polisy w A. Skarżący wymieniając swoje schorzenia wskazał, iż miesięcznie musi przeznaczać około 500-600 zł na minimalną troskę o zdrowie, leczenie i rehabilitację. Dodatkowo Skarżący nadesłał wykaz z posiadanych rachunków w mbanku, ze stanem kont na dzień 27 lutego 2014 r., w Deutche Banku (dwa rachunki plus rachunek karty) oraz wyciągów z rachunku małżonki w CITIbank od 2 listopada 2013 r. do 1 stycznia 2014 r., zaświadczenie o wysokości czynszu za mieszkanie tj. 303,65 zł wraz z wpłatą na fundusz remontowy (v. umowa zlecenia z 25.06.2013 r.), rachunek za prąd (82,24 zł m-c), decyzję w sprawie podatku od nieruchomości za 2014 r. – 40 zł rocznie, umowę o kredyt gotówkowy z 15 kwietnia 2013 r. z przeznaczeniem na cele konsumpcyjne – 36 rat po 1392,16 zł, wyciąg z rachunku potwierdzający wpływ świadczenia z ZUS w wysokości 1929,66 zł m-c, zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu Skarżącego wraz z aneksem i wyciągiem z rachunku, potwierdzającego dochody w wysokości 1135,72 zł m-c oraz zaświadczenie o dochodach małżonki w wysokości 1788,95 zł netto. Oceniając sytuację Skarżącego Sąd wskazał, że na obecnym etapie postępowania na wysokość obciążeń finansowych składa wpis od skargi w wysokości 200 zł i ewentualne wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika. W ocenie Sądu analiza podanych przez skarżącego okoliczności uzasadnia stwierdzenie, że nie zachodzą przesłanki przemawiające za przyznaniem prawa pomocy, bowiem skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy. Wysokość dochodów Skarżącego i jego małżonki z uwzględnieniem wskazanych kosztów utrzymania i leczenia daje zdaniem Sądu podstawę do uznania, że Skarżący jest w stanie opłacić koszty postępowania sądowego. W ocenie Sądu do wydatków niezbędnych dla utrzymania nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów. Nie można bowiem przyjąć jakoby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zwolnienie z wszystkich kosztów w tym postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W świetle powołanego przepisu należy przyjąć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy uznając, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10 - treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z podanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i dlatego na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.