II GZ 177/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia H. S. i K. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 7803/22 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi H. S. i K. M. na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 29 września 2022 r., nr DPR.720.6.2021.256 w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 7803/22 odmówił H. S. i K. M. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (powoływanego dalej jako: BFG) z dnia 29 września 2022 r., w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący wraz ze skargą złożyli wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia, uzasadniając go tym, że uchybienie terminowi do zaskarżenia decyzji BFG spowodowane było ich niewiedzą o wydaniu wskazanej decyzji. O tym fakcie dowiedzieli się przypadkowo w dniu 12 października 2022 r. Zaznaczyli, że nie mają obowiązku posiadania dostępu do internetu i śledzenia strony internetowej BFG. Sąd I instancji wyjaśnił, że skarżący uprawdopodobnili, iż wniosek o przywrócenie terminu został złożony w siedmiodniowym terminie liczonym od momentu ustania przyczyny uchybienia. Za tę datę należało przyjąć dzień 12 października 2022 r., czyli dzień, w którym dowiedzieli się o wydanej przez BFG decyzji. Wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi spełniał wymogi formalne. WSA podniósł, że w sprawach dotyczących decyzji BFG w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji termin do jej zaskarżenia dla podmiotu niebędącego jej adresatem, ale którego interes prawny miał doznać uszczerbku w związku z jej wydaniem, wynosi 7 dni od dnia ogłoszenia decyzji lub informacji o przyczynach i skutkach wydania tej decyzji. Skarżący nie byli bezpośrednim adresatem tej decyzji, więc nie było obowiązku doręczenia im rozstrzygnięcia, zatem podlegali oni ogólnej zasadzie, zgodnie z którą przysługiwał im termin 7 dni do wniesienia skargi, liczony od dnia ogłoszenia decyzji BFG na stronie internetowej. Informacja o przyczynach i skutkach wydania spornej decyzji ukazała się na stronie internetowej BFG (informacja dostępna pod adresem: https://www.bfg.pl/bfg-rozpoczal-przymusowa-restrukturyzacje-getin-noble-bank-s-a-ktorego-dzialalnosc-zostanie-przeniesiona-do-wspolnego-banku-bfg-i-systemu-ochrony-bankow-komercyjnych-utworzonego-przez-osiem-bankow/#pe-content) w dniu 30 września 2022 r. Ostatnim dniem terminu do wniesienia skargi był zatem 7 października 2022 r. Co istotne, informacja ta zawierała pouczenie o możliwości zakwestionowania przedmiotowej decyzji i informację o siedmiodniowym terminie do jej zaskarżenia (treść dostępna pod adresem: https://www.bfg.pl/wp-content/uploads/informacja-o-przyczynach-i-skutkach-1.pdf). Tym samym skarżący zostali pouczeni o trybie i terminie do złożenia skargi. W ocenie WSA skarżący uprawdopodobnili, że nie wiedzieli o wydanej przez BFG w dniu 29 września 2022 r. decyzji, natomiast w ogóle nie uprawdopodobnili braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia na nią skargi. Nie wskazali, jakie okoliczności spowodowały, że o wydaniu decyzji dowiedzieli się dopiero po upływie terminu do jej zaskarżenia. Sąd stwierdził, że z okoliczności niniejszej sprawy, jak i z informacji dostępnych publicznie wynika, że informacje o przymusowej restrukturyzacji wobec G. były powszechnie znane i szeroko komentowane w mediach krajowych i lokalnych. Skarżący jako strony umowy kredytowej z bankiem winni należycie dbać o własne interesy. Dbałość ta powinna polegać przede wszystkim na śledzeniu, za pomocą różnego rodzaju środków przekazu, wszelkich informacji o stanie postępowania wobec Banku. Skarżący we wniosku nie wskazali jakie to okoliczności spowodowały obiektywny brak możliwości sprawdzenia na stronie internetowej BFG informacji o wydaniu decyzji restrukturyzacyjnej. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli H. S. i K. M., zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o jego zmianę poprzez przywrócenie terminu do wniesienia skargi, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: 1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) poprzez uznanie, że uchybienie terminowi w niniejszej sprawie było zawinione, podczas gdy Skarżący nie dokonali w terminie czynności w postępowaniu bez swojej winy z uwagi na to, iż nie wiedzieli o wydaniu decyzji przez BFG o wszczęciu przymusowej restrukturyzacji G. oraz z uwagi na niejasność przepisów określających termin na wniesienie skargi do WSA; 2. art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że skarżący nie uprawdopodobnili okoliczności wskazującej na brak winy w uchybieniu terminu, w sytuacji, gdy skarżący już na etapie wnoszenia skargi na decyzję BFG wskazywali, że nie ponoszą winy za brak informacji o decyzji BFG, gdyż: - nie wiedzieli o wydaniu decyzji o restrukturyzacji banku, która pojawiła się na stronie internetowej BFG niespodziewanie, bez wcześniejszych zapowiedzi, dowiedzieli się o jej wydaniu dopiero 12 października 2022 r.; - niejasne brzmienie art. 103 ust. 5 ustawy z 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2253 ze zm.; powoływanej dalej jako: ustawa o BFG), nie pozwala na jednoznaczne określenie w jakim terminie skarżący powinni złożyć skargę. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono m.in., że w dniu 30 września 2022 r. na stronie internetowej BFG pojawiła się jedynie wzmianka o rozpoczęciu przymusowej restrukturyzacji G. Wzmianka ta zawierała wybiórczą informację dotyczącą działań BFG w stosunku do Banku. Dopiero po upływie kilku tygodni (po upływie 7-dniowego terminu na wniesienie skargi) od ogłoszenia informacji o rozpoczęciu przymusowej restrukturyzacji G. na stronie BFG zaczęły pojawiać bardziej szczegółowe informacje, w tym również uzasadnienie kwestionowanej decyzji. BFG w dalszym ciągu aktualizuje informacje dotyczące rozpoczęcia przymusowej restrukturyzacji, gdyż zgodnie z informacją na stronie internetowej ostatnia aktualizacja ma datę 27 listopada 2023 r. Skarżący wyjaśnili, że decyzja o wszczęciu przymusowej restrukturyzacji wobec banku została opublikowana nagle. Przed tym w przestrzeni publicznej nie pojawiały się żadne informacje na ten temat. Wobec powyższego skarżący nie wiedzieli nawet, że należy śledzić informacje o sytuacji banku. Strona podkreśliła, że nie wiedziała nic na temat sytuacji finansowej Banku, klienci Banku nie byli o tym informowani ani przez Bank ani przez inne instytucje, a zatem nie mieli możliwości wiedzieć, iż wobec Banku rozważane jest podjęcie decyzji o jego przymusowej restrukturyzacji. BFG również o tym nie uprzedzał, a przed wydaniem decyzji nie była publicznie podana informacja o wszczęciu postępowania, które może zakończyć się decyzją. Gdyby przed wydaniem decyzji były jakiekolwiek informacje ze strony BFG dotyczące tego banku, skarżący mieliby świadomość, iż należy monitorować jego sytuację. Wnoszący zażalenie podnieśli, że fakt restrukturyzacji Banku stał się powszechnie znany dopiero po ogłoszeniu decyzji o restrukturyzacji, dzięki temu skarżący dowiedzieli się o jej wydaniu, jednak dopiero po upływie 7-dniowego terminu na wniesienie skargi do WSA. Głównym powodem złożenia wniosku o przywrócenie terminu przez skarżących był fakt, iż przepis mówiący o prawie do wniesienia skargi do WSA na decyzję o restrukturyzacji banku nie wskazuje w sposób precyzyjny jaki jest termin na wniesienie skargi. Uzasadnienie decyzji nie zostało ogłoszone wraz z decyzją, co dla skarżących mogło być argumentem w sposób bardzo wyraźny przemawiającym za tym, iż termin siedmiodniowy nie rozpoczął biegu. Uzasadnienie nie podlega doręczeniu skarżącym, co w ich mniemaniu świadczy o tym, iż termin siedmiodniowy na wniesienie skargi nie ma zastosowania do podmiotów, których interes prawny został naruszony wydaniem decyzji, a jedynie do rady nadzorczej banku. W pouczeniu o możliwości zaskarżenia decyzji, które ukazało się na stronie internetowej BFG, znajdowało się odesłanie do przepisu art. 103 ust. 5 ustawy o BFG, z którego zdaniem skarżących wynika, iż jest to termin zastrzeżony dla rady nadzorczej i biegnie od dnia doręczenia uzasadnienia decyzji. Informacja taka umieszczona na stronie internetowej BFG wprowadzała w błąd osoby potencjalnie zainteresowane złożeniem skargi do WSA. W ocenie skarżących niejasność przepisu oraz wprowadzająca w błąd informacja na stronie internetowej BFG, a co za tym idzie niepewność co do terminu w jakim należy wnieść skargę oraz od kiedy należy liczyć bieg terminu, stanowią wystarczające uprawdopodobnienie braku winy skarżących w uchybieniu terminowi. W związku z powyższym wnoszący zażalenie stwierdzili, że uprawdopodobnili okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, a ponadto niezwłocznie po uzyskaniu informacji o zamieszczeniu na stronie internetowej BFG wzmianki o rozpoczęciu przymusowej restrukturyzacji banku, wnieśli skargę na tę decyzję. W odpowiedzi na zażalenie organ wniósł o jego oddalenie w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie do art. 87 § 2 p.p.s.a., w piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z przepisów tych wynika, że konieczną i jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu stanowi brak winy po stronie podmiotu dokonującego, czy zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej. W powyższych przepisach nie określono kryteriów, według których należy oceniać zachowanie strony. W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, że ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, jakie uzna za istotne (por. np. por. postanowienie SN z dnia 22 lipca 1999 r. o sygn. akt I PKW 273/99, publik. OSNAP z 2000 r. nr 20, poz. 757, postanowienie NSA z dnia 26 września 2023 r., sygn. akt III FZ 394/23; cytowane orzeczenie podobnie jak następne dostępne na stronie internetowej CBOSA). Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżone postanowienie Sądu I instancji nie odpowiada prawu, gdyż Sąd ten nie tylko nie uwzględnił wszystkich okoliczności rozpoznawanej sprawy, które mogłyby przemawiać za przywróceniem skarżącym terminu do wniesienia skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, ale w istocie nie dokonał ich analizy i oceny w świetle ustawowych przesłanek przywrócenia uchybionego terminu. Przede wszystkim Sąd I instancji nie rozważył kwestii należytej staranności w terminowym dopełnieniu czynności procesowej, tj. nie wziął pod uwagę okoliczności związanych z zawinieniem skarżących w odniesieniu do podjętych przez nich działań. Badając wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej (wniesienia skargi), WSA powinien zbadać, czy do uchybienia terminowi doszło z winy skarżących. Kryterium braku winy, jako przesłanki uprawniającej do przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem zachowania należytej staranności przy dokonaniu tej czynności. Co istotne, przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub braku podjęcia przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Na gruncie niniejszej sprawy należy stwierdzić, że o ile Sąd I instancji przedstawił interpretację przepisów regulujących kwestię terminu do zaskarżenia decyzji dla podmiotu niebędącego jej adresatem, ale którego interes prawny mógł doznać uszczerbku w związku z jej wydaniem, a także odniósł się do kwestii pouczenia o trybie i terminie do złożenia skargi, to jednak nie dokonał analizy przesłanek przewidzianych w art. 86 i 87 p.p.s.a. przy zastosowaniu wykładni prokonstytucyjnej tych przepisów. W ocenie WSA kwestia restrukturyzacji banku, będąca przedmiotem zaskarżonej decyzji, była powszechnie omawiana w mediach, wobec czego skarżący zobligowani byli należycie zadbać o swoje interesy oraz powinni śledzić te informacje w mediach, aby w terminie złożyć skargę. Stanowisko takie należy uznać za zbyt ogólne. Jeżeli Sąd I instancji doszedł do przekonania, że wiedza o restrukturyzacji banku była powszechna i ogólnodostępna ze względu na przekaz medialny, to powinien wskazać na konkretne publikacje, audycje oraz daty ich pojawienia się w przestrzeni medialnej, a także rozważyć precyzyjność udzielonych w nich informacji w zakresie początku biegu terminu na zaskarżenie przedmiotowej decyzji przez podmioty niebędące jej adresatem. Powyższe stwierdzenie WSA należy rozpatrywać mając na uwadze podnoszone zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak i w zażaleniu argumenty skarżących m.in. o braku obowiązku posiadania dostępu do internetu oraz śledzenia strony internetowej BFG, a więc utrudnioną możliwość zapoznania się z informacjami w internecie niezwłocznie po ich ukazaniu się, a także stanowisko skarżących odnośnie niejasności przepisów określających termin na wniesienie skargi do WSA przez podmioty niebędące adresatem decyzji o przymusowej restrukturyzacji banku, których interes prawny miał jednak doznać uszczerbku w związku z jej wydaniem. Nie można bowiem zapominać o tym, że pominięcie tego kontekstu i brak prokonstytucyjnego rozważenia przesłanek przywrócenia terminu może doprowadzić do nieuzasadnionego ograniczenia prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), które chronione jest również w Karcie Praw Podstawowych. Rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi, Sąd I instancji powinien ocenić, czy okoliczności skutkujące uchybieniem terminu mogą uprawdopodobniać brak winy w jego uchybieniu do wniesienia skargi. Oceniając powyższe WSA, mając na uwadze zasady logiki i doświadczenia życiowego, powinien zbadać, czy rodzaj i charakter podjętych przez skarżących działań może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu. Przy ocenie okoliczności wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu należy wypośrodkować, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywrócenia terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości w ocenie przesłanki braku winy, nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 27 września 2023 r., sygn. akt III FZ 436/23). Ponadto należy mieć na uwadze, że wykładnia przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu musi być zawsze dokonywana z perspektywy uwzględniającej treść zasady prawa do sądu, tym samym z perspektywy funkcji ochronnej (zob. np. postanowienia NSA z dnia: 10 sierpnia 2010 r., sygn. II GZ 183/10, 7 sierpnia 2014 r., sygn. I GZ 237/14, z 28 czerwca 2019 r., sygn. I OZ 609/19). Konstytucyjne prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), w powiązaniu z nakazem wykładni prokonstytucyjnej, prowadzi bowiem do odrzucenia wyników wykładni zbyt rygorystycznej, zamykającej stronie drogę do rozpoznania jej sprawy przez sąd, spowodowaną nadmiernym formalizmem (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2013 r., II OSK 1656/11). Sąd I instancji ponownie rozpoznając sprawę, uwzględni przedstawione wyżej uwagi i zbada – pod kątem przesłanek określonych w art. 86 p.p.s.a. – czy w okolicznościach faktycznych tej sprawy wystąpiła przesłanka braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Z przedstawionych wyżej powodów, przy uwzględnieniu zasady dwuinstancyjności postępowania sądowoadministracyjnego, sprawa podlegała przekazaniu do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na postawie art. 185 § 1 w zw. art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się w zakresie rozpoznania zażalenia na postanowienie Sądu I instancji.