II GZ 162/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A., L., U. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 stycznia 2026 r. sygn. akt III SA/Lu 706/25 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia skargi w sprawie ze skargi A., L., U. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 29 października 2025 r. nr 0601-IGC.4802.191.2025.TZ w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. zwrócić A., L., U. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie uiszczony wpis od zażalenia w kwocie 100 (sto) złotych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 14 stycznia 2026 r., sygn. akt III SA/Lu 706/25, odmówił A., L., Ukraina przywrócenia terminu do złożenia skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 29 października 2025 r. w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. Sąd I instancji wskazał, że spółka złożyła w dniu 29 listopada 2025 r. za pośrednictwem platformy e-PUAP oraz e-Doręczenia skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W ocenie skarżącej, przyczyną uchybienia terminu było to, że siedziba spółki znajduje się w L. na Ukrainie – państwie objętym pełnoskalową agresją zbrojną Federacji Rosyjskiej. Od 2022 roku na terenie całej Ukrainy regularnie występują alarmy przeciwlotnicze oraz przerwy w dostawie energii elektrycznej, wynikające z masowych ataków rakietowych na infrastrukturę krytyczną. Spółka wskazała, że w dniu 28 listopada 2025 r., tj. w ostatni dzień terminu na wniesienie skargi, miały miejsce długotrwałe alarmy przeciwlotnicze w związku z kolejną falą ataków rakietowych, wielogodzinne przerwy w dostawie prądu oraz brak zasilania w godzinach 20:00 – 24:00, co spowodowało całkowitą niemożność korzystania z komputerów, Internetu oraz systemów teleinformatycznych. Skarżąca podniosła, że pomimo tych nadzwyczajnych okoliczności, podjęto wszelkie dostępne działania, aby zachować termin, tj. pełnomocnik podpisał skargę o godz. 23:51, jednak z powodu niestabilności łącza oraz błędu systemowego e-PUAP nie udało się zakończyć wysyłki przed północą. Zdaniem skarżącej, uchybienie terminowi nie miało charakteru umyślnego ani wynikającego z niedbalstwa. Było bezpośrednim następstwem okoliczności całkowicie niezależnych od strony, których nie można było przewidzieć ani im zapobiec, a które mają bezpośredni związek z wojną. WSA podniósł, że w odpowiedzi na skargę organ zaznaczył, iż skarga na decyzję została złożona po terminie. Organ wyjaśnił, że skarga została wniesiona dwutorowo tj. dnia 29 listopada 2025 r. o godz. 00:25:46 za pośrednictwem platformy ePUAP oraz dnia 29 listopada 2025 r. o godz. 1:45:47 za pośrednictwem e-Doręczeń. W ocenie Sądu I instancji, wniosek o przywrócenie terminu nie zasługiwał na uwzględnienie, ponieważ spółka nie uprawdopodobniła, aby zaistniały okoliczności, które usprawiedliwiałyby uchybienie terminu, w szczególności nie uprawdopodobniła braku winy. Według WSA, argument, że siedziba skarżącej spółki znajduje się na terytorium Ukrainy jest o tyle chybiony, że postępowanie sądowe prowadzone jest elektronicznie i strona ma możliwość odbioru pism z sądu znajdując się również na Ukrainie. Świadczy to o braku dbałości w zakresie prowadzonych spraw i nie może stanowić podstawy przywrócenia terminu. WSA wskazał również, że wojna na terytorium Ukrainy trwa od 2022 r., w związku z czym alarmy przeciwlotnicze oraz przerwy w dostawie energii elektrycznej występują regularnie. Zaistniała sytuacja nie była zatem nagła, niespodziewana, której strona nie mogła przewidzieć. Ponadto Sąd I instancji stwierdził, że pełnomocnik skarżącej, podnosząc, iż nie można było przesłać elektronicznie skargi, powinien przedstawić odpowiednie dokumenty mogące stanowić uprawdopodobnienie dla tej okoliczności. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A., L., Ukraina, zaskarżając orzeczenie w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości, przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję DIAS w Lublinie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: 1. art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia skargi z przyczyn leżących po jej stronie, podczas gdy uchybienie to nastąpiło wskutek okoliczności niezależnych od skarżącej, których – mimo dochowania należytej staranności – nie mogła ona przezwyciężyć. Miernik należytej staranności nie może być miernikiem nadludzkim; 2. art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez zastosowanie nadmiernie rygorystycznego miernika uprawdopodobnienia braku winy, nieuwzględniającego nadzwyczajnych warunków faktycznych, w jakich skarżąca podejmowała czynność procesową; 3. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez nadmierny formalizm procesowy skutkujący pozbawieniem skarżącej prawa do merytorycznego rozpoznania sprawy przez sąd; 4. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewystarczające odniesienie się w uzasadnieniu postanowienia do całości argumentacji skarżącej, w szczególności w zakresie ciągłości podejmowanej czynności procesowej oraz realnych przeszkód technicznych uniemożliwiających skuteczne zakończenie wysyłki dokumentów przed północą. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono m.in., że czynność procesowa została podjęta przed upływem terminu, skarżąca dochowała należytej staranności, natomiast uchybienie terminu nastąpiło wyłącznie wskutek okoliczności niezależnych od strony. W ocenie wnoszącej zażalenie, odmowa przywrócenia terminu w przedstawionych okolicznościach stanowi przejaw nadmiernego formalizmu oraz narusza podstawowe gwarancje procesowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn aniżeli w nim podniesione. W myśl art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Z kolei zgodnie z art. 45 p.p.s.a., pismo w postępowaniu sądowym (pismo strony) obejmuje wnioski i oświadczenia stron składane poza rozprawą. Wniosek o przywrócenie terminu jest więc pismem procesowym w rozumieniu art. 45 p.p.s.a. (zob. T. Kolanowski, Komentarz do art. 45 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [w:] J. Wegner, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2026, Wolters Kluwer, LEX), które powinno odpowiadać wymogom określonym w art. 46 § 1 p.p.s.a., w tym m.in. powinno być opatrzone podpisem. Jak stanowi bowiem treść art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. W przypadku natomiast gdy pismo strony jest wnoszone w formie dokumentu elektronicznego, w myśl art. 46 § 2a p.p.s.a., powinno ponadto zawierać adres elektroniczny oraz zostać podpisane przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Jak wynika z art. 46 § 2b p.p.s.a., zasady podpisywania przewidziane w § 2a dotyczą także załączników wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego. W art. 49 § 1 p.p.s.a. ustawodawca przewidział spoczywający na przewodniczącym obowiązek wezwania strony o uzupełnienie lub poprawienie pisma w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania, jeżeli pismo to nie mogło otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, w pierwszej kolejności należało rozważyć, czy pismo spółki zawierające wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi było gotowe do merytorycznego rozpoznania, tj. czy spełniało wymogi formalne stawiane pismom w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z akt sprawy wynika, że pełnomocnik skarżącej, wnosząc pismo za pośrednictwem platformy ePUAP, złożył podpis zaufany na piśmie przewodnim, jednak nie złożył podpisu na jego załącznikach, tj. na skardze (karta akt sądowych nr 12) oraz na wniosku o przywrócenie terminu (karta akt sądowych nr 14v). Załączniki te były opatrzone jedynie skanem odręcznego podpisu, co nie jest wystarczające dla spełnienia wymogu formalnego podpisania pisma wnoszonego do sądu w postaci dokumentu elektronicznego, a co przewiduje regulacja unormowana w art. 12b § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 46 § 2a p.p.s.a. W związku z powyższym, wezwaniem z dnia 7 stycznia 2026 r. (karta akt sądowych nr 182), Sąd I instancji wezwał pełnomocnika spółki do: a) podpisania skargi oraz załączników do skargi (kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym); b) podpisania złożonego pełnomocnictwa przez osobę udzielającą pełnomocnictwa [...]; c) złożenia wypisu z rejestru osób prawnych Republiki Ukrainy dotyczącego skarżącej spółki [...] – w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pominięcia czynności dokonanych w sprawie przez pełnomocnika oraz pominięcia udziału pełnomocnika w dalszym postępowaniu. Ze znajdującego się w aktach sprawy Urzędowego Poświadczenia Doręczenia wynika, że skarżąca odebrała wezwanie w dniu 9 stycznia 2026 r. (karta akt sądowych nr 203). Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że w aktach sprawy nie znajduje się zaś wezwanie do podpisania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, który to wniosek - jako złożony w postaci dokumentu elektronicznego - nie zawierał prawidłowego podpisu, na co Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę już powyżej. Tym samym niezłożenie prawidłowo podpisanego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, a więc wniosku nieobarczonego konwalidowalnym brakiem formalnym, uniemożliwiało Sądowi I instancji jego merytoryczne rozpoznanie. Brak podpisu na wniosku o przywrócenie terminu powinien zostać dostrzeżony przez WSA, a następnie winna zostać wdrożona procedura sanowania braku formalnego pisma poprzez stosowne wezwanie skierowane do strony zgodnie z treścią art. 49 § 1 p.p.s.a. Tymczasem, WSA nie wykonał tego obowiązku. W szczególności, nie jest wystarczające w tym zakresie wezwanie z dnia 7 stycznia 2026 r. Żaden z punktów tego wezwania nie dotyczy bowiem braku formalnego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. O ile wezwania sformułowane w lit. b) oraz lit. c) dotyczą innych braków formalnych aniżeli brak podpisu pod pismem procesowym, o tyle wezwanie z lit. a) dotyczy wyłącznie braku podpisu pod skargą oraz załącznikami do skargi, a nie braku podpisu na wniosku o przywrócenie terminu. Wniosek w tym przedmiocie nie jest bowiem załącznikiem do skargi, a równoległą czynnością procesową (por. art. 87 § 4 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie skarżąca spółka złożyła skargę i wniosek o przywrócenie terminu w postaci dwóch odrębnych pism, załączonych do pisma przewodniego przesłanego za pośrednictwem platformy ePUAP, a zatem pismo zawierające przedmiotowy wniosek powinno być odrębnie podpisane, zaś w przypadku braku w tym zakresie, Sąd I instancji powinien był wezwać do złożenia tego podpisu. Ponadto należy również wskazać, że stosując procedurę naprawczą, o której stanowi art. 49 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny powinien wskazać rygor wezwania do uzupełnienia braków formalnych. Chociaż wezwanie z dnia 7 stycznia 2026 r. dotyczyło trzech różnych braków formalnych, to dla każdego z nich Sąd I instancji określił ten sam rygor, tj. pominięcie czynności dokonanych w sprawie przez pełnomocnika oraz pominięcie udziału pełnomocnika w dalszym postępowaniu. Tego typu praktyka jest nieprawidłowa, ponieważ ustawa p.p.s.a. wiąże różne skutki procesowe z różnymi rodzajami braków (por. art. 44 § 2, art. 49 § 1, art. 58 § 1 p.p.s.a.). W związku z powyższym, wzywając stronę do podpisania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, WSA wskaże w wezwaniu właściwy rygor. W świetle przedstawionych okoliczności uznać należało, że merytoryczne rozpoznanie przez Sąd I instancji wniosku spółki o przywrócenie terminu do złożenia skargi, było na tym etapie postępowania przedwczesne. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, należy stwierdzić, że Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw prawnych do wydania orzeczenia w tym zakresie w postanowieniu rozpoznającym zażalenie. Stosownie do art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Brak jest zatem podstaw do orzekania w tym zakresie w innych orzeczeniach. Przepis art. 197 § 2 p.p.s.a. nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 527). O zwrocie uiszczonego przez skarżącą wpisu sądowego od zażalenia orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a.