II GZ 154/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. S.A. w L., W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2026 r. sygn. akt V SA/Wa 2040/25 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi A. w L., W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 kwietnia 2025 r. nr DPP-WTPZ.0272.84.2025(3) w przedmiocie wpisu na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę postanawia: oddalić zażalenie.

I Postanowieniem z 27 stycznia 2026 r., sygn. akt V SA/Wa 2040/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 zm.; obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: p.p.s.a.) odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi A. S.A. w L., W. (dalej: skarżąca) na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 28 kwietnia 2025 r. w przedmiocie wpisu na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie zostało uprawdopodobnione, że uchybienie terminu do złożenia skargi nastąpiło bez winy strony. Pełnomocnik jako przyczynę uchybienia terminu wskazał brak jednoznacznej daty publikacji decyzji w Biuletynie Informacji Publicznej (dalej także: BIP), sprzeczność z danymi z innej oficjalnej strony MSWiA (na stronie https://www.gov.pl/web/mswia/lista-osob-ipodmiotow-objetych-sankcjami w pozycji dotyczącej Skarżącej w kolumnie "Data umieszczenia na liście" widnieje data 29 kwietnia 2025 r.). W ocenie Sądu jednak uchybienie terminu było skutkiem wadliwej interpretacji przepisów ustawy sankcyjnej w zakresie normującym szczególny tryb doręczenia (udostępnienia) decyzji (tryb zawiadomienia o wydanym rozstrzygnięciu) i określającym zasady jej zaskarżenia. Zaskarżona decyzja zawierała pouczenie o terminie i trybie zaskarżenia. Sąd stwierdził, że argumenty powołane przez skarżącą nie usuwały wątpliwości, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione. Podnoszone przez pełnomocnika okoliczności nie mogły skutkować przywróceniem terminu, gdyż to pełnomocnik winien należycie dbać o interesy mocodawcy. Pełnomocnik nie przedstawił jednak w niniejszej sprawie dowodów, które świadczyłyby na jego korzyść. II Zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Warszawie złożyła skarżąca, zaskarżając orzeczenie w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: 1. naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło z winy skarżącej, podczas gdy z ustaleń faktycznych sprawy wynika, iż skarżąca mimo zachowania należytej staranności nie miała obiektywnej możliwości jednoznacznego ustalenia daty rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi, co wynikało z niejednoznacznego i niespójnego sposobu publikacji informacji o zaskarżonej decyzji w Biuletynie Informacji Publicznej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji; 2. naruszenie art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z 27 stycznia 2026 r., sygn. akt V SA/Wa 2040/25, że skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu do wniesienia skargi, podczas gdy z treści wniosku o przywrócenie terminu oraz z przytoczonych w nim okoliczności faktycznych wynikało, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez winy skarżącej, albowiem brak zachowania terminu był konsekwencją obiektywnej i niezależnej od skarżącej niejednoznaczności co do momentu rozpoczęcia biegu terminu sądowego, wynikającej z niespójnego i nieprecyzyjnego sposobu publikacji informacji o decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 28 kwietnia 2025 r., nr DPP-WTPZ.0272.84.2025(3) w Biuletynie Informacji Publicznej, w szczególności przy jednoczesnym funkcjonowaniu dwóch odrębnych wykazów i list publikowanych przez organ, o odmiennym charakterze prawnym i informacyjnym, bez jednoznacznego wskazania, która z publikacji stanowi moment doręczenia decyzji i rozpoczyna bieg terminu do wniesienia skargi. Wobec powyższego na podstawie art. 194 § 3 p.p.s.a. wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 stycznia 2026 r., sygn. akt V SA/Wa 2040/25, poprzez orzeczenie odmiennie co do istoty sprawy, w ten sposób, że przywraca się skarżącej termin do wniesienia skargi na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 28 kwietnia 2025 r. III Pismem z 27 kwietnia 2026 r. skarżąca przestawiła uzupełniającą argumentację na poparcie zażalenia. W ocenie skarżącej w dacie publikacji decyzji wobec skarżącej istniał obiektywny stan niepewności co do momentu rozpoczęcia biegu terminu procesowego, który nie wynikał z działania ani z zaniechania skarżącej, lecz z konstrukcji i praktyki działania organu. Skarżąca zwróciła uwagę na zmianę praktyki publikacyjnej organu, która – zdaniem skarżącej – stanowi w istocie przyznanie, że wcześniejszy sposób publikacji był niewystarczający z punktu widzenia gwarancji procesowych strony. IV Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Stosownie zaś do art. 87 § 2 p.p.s.a. we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu po stronie wnoszącego o przywrócenie terminu. Oznacza to, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu jest bowiem dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych okoliczności, występujących bez woli strony, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Brak winy wynika jedynie z zaistnienia okoliczności niezależnych od strony, która uchybiła terminowi, niemożliwych do przezwyciężenia, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując zażalenie skarżącej, w pełni podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Sąd pierwszej instancji właściwie ocenił, że podane we wniosku okoliczności nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie terminu było przez stronę niezawinione. W niniejszej sprawie skarżąca była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Jak wynika z ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych, to mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się swojego pełnomocnika, w tym też odpowiada za jego błędy i zaniechania (por. m.in. postanowienia NSA z: 18 października 2007 r., sygn. akt I FZ 421/07; 11 marca 2009r., sygn. akt I OZ 198/09; 31 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 69/09; 23 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 737/09; 9 września 2011 r., sygn. akt II FZ 425/11; 29 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 894/11; 14 grudnia 2011 r., sygn. akt II GZ 527/11; 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I GZ 231/11; 18 grudnia 2013 r, sygn. akt I OZ 1198/13). Osoba działająca przez pełnomocnika działa w taki sposób, jakby sama dokonywała czynności procesowych, tyle że przy wykorzystaniu profesjonalnej pomocy. Dlatego skutki podejmowanych przez pełnomocnika działań i zaniechań obciążają mocodawcę. Także w orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że strona (w wąskim tego słowa znaczeniu) ponosi odpowiedzialność za działania i zaniechania procesowe, podejmowane w toku postępowania sądowego przez stronę w szerokim tego słowa znaczeniu - w szczególności przez pełnomocnika procesowego (por. m.in. orzeczenie SN z 27 września 1935 r., sygn. akt C III 258/35, OSP 1936, p. 150 i uchwałę SN z 18 września 1992 r., sygn. akt III CZP 112/92, OSNC 5/93/75, [w:] J. Gudowski, Kodeks postępowania cywilnego. Tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo, Warszawa 1998, t. 1, s. 318 uw. 6; oraz J. Gudowski, [w:] T. Ereciński (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Postępowanie rozpoznawcze, Warszawa 2006, t. 1 s. 240 uw. 8). W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia do Sądu była decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 28 kwietnia 2025 r. dotycząca wpisania na listę, o której mowa w ustawie z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego (dalej: ustawa sankcyjna). Ustawa ta wprowadza odmienny od przewidzianego w art. 109 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 572) tryb zawiadomienia o wydanym rozstrzygnięciu. Zgodnie z art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy sankcyjnej, zawiadomienie stron o decyzjach następuje przez udostępnienie w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Decyzje ministra, zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy sankcyjnej, udostępniane są w zakładce "Decyzje ministra MSWiA w sprawie wpisu na listę sankcyjną". Stosownie zaś do art. 4 ust. 3 powołanej ustawy, związanie organu wydaną przez siebie decyzją, rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia skargi, o której mowa w art. 3 ust. 6 oraz zaistnienie natychmiastowej wykonalności decyzji, o której mowa w art. 3 ust. 11, następuje z dniem następującym po dniu, w którym decyzja została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy sankcyjnej. W ocenie NSA, skoro na liście sankcyjnej Spółkę umieszczono 29 kwietnia 2025 r. (co zresztą pełnomocnik prawidłowo w tej sprawie ustalił, uzyskując o tym informacje ze strony internetowej MSWiA), to tego dnia zaistniały skutki prawne udostępnienia decyzji w BIP wskazane w art. 4 ust. 3 ustawy, o których mowa w cytowanym powyżej przepisie, tj. "związanie organu wydaną przez siebie decyzją, rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia skargi, zaistnienie natychmiastowej wykonalności decyzji", jest to bowiem dzień "następujący po dniu, w którym decyzja została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej". Prowadzi to do wniosku, że decyzja z 28 kwietnia 2025 r. została udostępniona w BIP w dniu 28 kwietnia 2025 r. A zatem dzień 28 kwietnia 2025 r., tj. data podpisania przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżonej decyzji w przedmiocie wpisania spółki na listę, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy sankcyjnej, stanowi jednocześnie datę udostępnienia informacji o tym fakcie w Biuletynie Informacji Publicznej. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla przy tym, że zaskarżona decyzja zawierała pouczenie o terminie i trybie zaskarżenia, w którym wyraźnie wskazano, że "skargę wnosi się w terminie 30 dni od doręczenia (tu: udostępnienia w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji) niniejszej decyzji stronie". A zatem trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi przez skarżącą rozpoczął swój bieg 29 kwietnia 2025 r., a więc z dniem następującym po dniu udostępnienia zaskarżonej decyzji. Rację ma więc Sąd pierwszej instancji, że uchybienie terminu było skutkiem błędu reprezentującego stronę profesjonalnego pełnomocnika, wynikającego z wadliwej interpretacji przepisów ustawy sankcyjnej dotyczących szczególnego trybu doręczenia (udostępnienia) decyzji (trybu zawiadomienia o wydanym rozstrzygnięciu) i zasad jej zaskarżenia. Wbrew bowiem treści ustawy, pełnomocnik jako datę udostępnienia decyzji uznał datę wynikającą ze strony internetowej MSWiA informującą o dacie sankcji (umieszczenia na liście), a nie datę udostępnienia decyzji na oficjalnej stronie Biuletynu Informacji Publicznej MSWiA, o której jednoznacznie jest mowa w ustawie. Nie można zatem uznać, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione. Podkreślić należy, że na profesjonalnym pełnomocniku ciąży szczególny obowiązek dbałości o terminowość i prawidłowość dokonywanych czynności procesowych. Wobec powyższego, jeżeli strona reprezentowana jest przez fachowego pełnomocnika, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględnić wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika. Brak winy w uchybieniu terminu przez skarżącego nie zostanie skutecznie wykazany, jeżeli skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który powinien mieć świadomość wagi terminowego dokonywania określonych czynności procesowych, a tego wskutek niedbalstwa zaniechał. Dla przyjęcia winy pełnomocnika wystarczy nawet lekkie niedbalstwo. W sytuacjach, gdy od prawidłowego dokonania danej czynności zależy dalszy bieg powierzonej pełnomocnikowi sprawy, zasadnym bowiem jest wymaganie od tego pełnomocnika maksimum staranności (por. postanowienie NSA z 12 grudnia 2019 r., sygn. akt I OZ 1261/19). Zastosowane oznaczenie zakładek na stronie internetowej pozwalało w jednoznaczny sposób na zidentyfikowanie strony BIP, na której udostępniane były decyzje i odróżnienie jej od strony publikującej "Listę osób i podmiotów objętych sankcjami", zaś wynikające z art. 4 ust. 3 ustawy sformułowanie "następuje z dniem następującym po dniu, w którym decyzja została udostępniona w BIP" pozwalało na jednoznaczne, niebudzące żadnych wątpliwości zidentyfikowanie daty udostępnienia decyzji. Oceny tej nie zmieniają dodatkowe argumenty powołane w uzupełnieniu zażalenia (pismo z 27 kwietnia 2026 r.), nawiązujące do obecnej zmiany praktyki publikacji decyzji przez organ polegającej na "systematycznym oznaczaniu daty udostępniania decyzji przez wskazywanie konkretnej daty". Wbrew bowiem twierdzeniu pełnomocnika to jak w praktyce obecnie są publikowane takie decyzje nie świadczy o braku jego winy w uchybieniu terminu do zaskarżenia spornej decyzji opublikowanej według dotychczasowych zasad, gdyż – co należy podkreślić – dotychczasowy "model publikacji", wbrew twierdzeniu pełnomocnika, nie uniemożliwiał jednoznacznego ustalenia daty udostępnienia, a zaskarżona decyzja zawierała prawidłowe i jednoznaczne pouczenie o terminie i trybie zaskarżenia. Wbrew twierdzeniu pełnomocnika nie istniał zatem "obiektywny stan niepewności prawnej", w którym starannie działający profesjonalny pełnomocnik nie mógłby ustalić daty udostępnienia wydanej decyzji. Sam zresztą pełnomocnik przyznaje, że doszło do uchybienia terminu, a zatem potwierdza, że możliwe było ustalenie daty początkowej dla terminu do wniesienia środka zaskarżenia, przecząc tym samym tezie o "obiektywnym stanie niepewności prawnej". W treści zażalenia pełnomocnik wskazuje jedynie przyczyny, z powodu których do tego uchybienia doszło, tj. na s. 4 zażalenia wskazano, że: "Na wstępie należy zaznaczyć, że Skarżąca w niniejszej sprawie wprost przyznaje, że doszło do uchybienia terminowi, nie kwestionując tej okoliczności, jednakże jednocześnie wskazuje szczegółowe i konkretne przyczyny, które w realiach sprawy w pełni usprawiedliwiają zaistniałe uchybienie." Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w tej sprawie nie zostały uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu i oddalił zażalenie, działając na podstawie art. 184 w związku art. 197 § 2 p.p.s.a.