II GZ 154/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Dariusz Dudra po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2017 r.. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 grudnia 2016 r.; sygn. akt III SA/Wr 244/16 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu z dnia [...] stycznia 2016 r.; nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego postanawia: oddalić zażalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 21 grudnia 2016 r. (sygn. akt III SA/Wr 244/16) odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi A. K., na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu z dnia [...] stycznia 2016 r. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia: W dniu 26 sierpnia 2016 r. doręczono skarżącemu zawiadomienie o wyznaczeniu terminu rozprawy na dzień 13 października 2016 r. Skarżący nie stawił się na rozprawę. Wyrokiem z dnia 13 października 2016 r. oddalono skargę. Pismem nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 17 listopada 2016 r., uzupełnionym następnie na wezwanie Sądu pismem z dnia 1 grudnia 2016 r., skarżący wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu skarżący podał, że uchybienie terminu nastąpiło z powodu gwałtownego pogorszenia się jego stanu zdrowia. Podniósł, że w okresie od 16 września 2016 r. do 19 września 2016 r. był hospitalizowany. Po zakończeniu leczenia szpitalnego przebywał w domu, a stan jego zdrowia nie pozwalał na opuszczenie gospodarstwa domowego, z wyjątkiem koniecznych wizyt medycznych. Zauważył, że w zaświadczeniu z dnia 27 września 2016 r. wskazano, że jest niezdolny do pracy. Dodał, że z uwagi na przewlekły charakter jego choroby nie ma rokowań na powrót do sprawności fizycznej. Wskazał także, że wieś w której mieszka nie ma połączenia PKS, czy PKP oraz że nie mógł prosić żony o wysłanie na poczcie wniosku o uzasadnienie wyroku, ponieważ żona nie kieruje pojazdami, a poczta jest oddalona o kilkanaście kilometrów. Ponadto, jak podał, ze względu na obłożną chorobę nie miał okazji skonsultować się z prawnikiem w zakresie treści takiego wniosku. Do wniosku skarżący dołączył kartę informacyjną z leczenia szpitalnego, z której wynika, że był hospitalizowany od dnia 16 września 2016 r. do dnia 19 września 2016 r. Ze szpitala został wypisany z zaleceniem kontroli w poradni kardiologicznej i neurologicznej. W dołączonym zaświadczeniu o stanie zdrowia z dnia 27 września 2016 r. podano, że pacjent jest niezdolny do pracy. Ze względu na występujące zmiany zwyrodnieniowe oraz polineuropatię ma trudności w poruszaniu się, wymaga leczenia specjalistycznego i okresowej rehabilitacji. Skarżący przedłożył także oświadczenie żony, z którego wynika, że po pobycie w szpitalu stan jego zdrowia uniemożliwiał mu "podejmowanie prac i czynności". W związku z powyższym, skarżący wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 21 grudnia 2016 r. odmówił przywrócenia uchybionego terminu. Sąd wskazał, że ocena okoliczności uchybienia terminowi oraz uprawdopodobnienia braku winy w tym uchybieniu, dokonana w rozpoznawanej sprawie, nie uzasadnia przyjęcia, że niedotrzymanie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nastąpiło bez winy strony. Jednocześnie Sąd podkreślił, że nie podważa choroby skarżącego i jego pobytu w szpitalu, jednak od dnia wypisania ze szpitala (19 września 2016 r.) do dnia, w którym upłynął termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (20 października 2016 r.) skarżący dysponował dostateczną ilością czasu pozwalającą na takie zorganizowanie swoich spraw, które umożliwiałoby mu terminowe złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Nie uprawdopodobnił przy tym, że we wskazanym okresie jego choroba przebiegała w sposób uniemożliwiający zadbanie o swoje interesy w należyty sposób poprzez napisanie wniosku i skorzystanie z pomocy osoby trzeciej w jego nadaniu. Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że skarżący opuszczał dom w związku z wizytami medycznymi, zatem korzystał z czyjejś pomocy, dzięki której mógł dostać się do lekarza, a tym samym miał możliwość osobistego nadania wniosku przy okazji wizyt lekarskich lub skorzystania z pomocy osoby trzeciej. Sąd uznał, że twierdzenie skarżącego o braku możliwości konsultacji z prawnikiem treści wniosku o sporządzenie uzasadniania wyroku również nie mogło być okolicznością uzasadniająca brak winy strony w dokonaniu czynności. Pismem z dnia 10 stycznia 2017 r. skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowieniem, wnosząc o zmianę postanowienia i uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, który miał wpływ na wynik orzeczenia poprzez przyjęcie, że skarżący w okresie choroby przejawiającej się niezdolnością do pracy i trudnościami w poruszaniu się oraz polineuropatią mógł kilkanaście kilometrów jechać do prawnika i nadać w urzędzie pocztowym pismo o sporządzenie uzasadnienia wyroku lub zlecić te czynności osobie trzeciej. Skarżący zaznaczył, że jego "mobilność miała charakter wyjątkowy" i związana była wyłącznie z wizytami w ośrodku zdrowia, zaś zarówno trudności w poruszaniu się wywołane chorobą, jak i objawy polineuropatii spowodowały znaczne osłabienie zarówno fizyczne, jak i znaczne obniżenie sprawności intelektualnej, co "uniemożliwiło przeciętnemu człowiekowi obiektywne zajęcie się sprawą". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniesione zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie NSA Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, iż w rozpatrywanej sprawie strona nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Okoliczności potwierdzające brak winy strona winna wskazać w piśmie zawierającym wniosek o przywrócenie terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, jeżeli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Podkreślić należy, iż brak winy w uchybieniu terminowi powinien być oceniany na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Brak winy występuje tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Zgodzić należy się z Sądem, że w niniejszej sprawie skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi spowodowane było okolicznościami przez niego niezawinionymi i stanowiącymi przeszkodę nie do przezwyciężenia. NSA podziela utrwalone już w orzecznictwie stanowisko, z którego wynika, że samo istnienie przeszkody do dokonania czynności w postępowaniu (np. choroby) nie oznacza jeszcze, że automatycznie uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminu. Zasadna jest również ocena Sądu, że jeżeli przy dochowaniu należytej staranności możliwe było dokonanie czynności w wyznaczonym terminie (np. poprzez posłużenie się pomocą osoby trzeciej), to zaniechanie stosownych działań, dzięki którym termin mógłby być zachowany, świadczy o niemożności stwierdzenia braku winy w uchybieniu terminu, a sam fakt choroby, nie jest wystarczający dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Zasadne jest również twierdzenie Sądu, że przywrócenie uchybionego terminu, jako że ma charakter wyjątkowy, może nastąpić jedynie w przypadku, gdy w sposób przekonujący uprawdopodobniony zostanie brak winy strony, a przy tym zainteresowany wykaże, że niezależna od niego przeszkoda trwała przez cały czas, aż do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Ocena dokonana w oparciu o zgromadzone w aktach sprawy oświadczenia i dokumenty prezentowane przez stronę na poparcie wniosku, nie uzasadniała przyjęcia, że niedotrzymanie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nastąpiło bez winy strony. Zarówno Naczelny Sąd Administracyjny, jak i Sąd I instancji nie podważają choroby skarżącego i jego pobytu w szpitalu w okresie od dnia 16 września 2016 r. do dnia 19 września 2016 r., jednak sama choroba i hospitalizacja we wskazanych dniach nie stanowią wystarczającego uzasadnienia wniosku o przywrócenie terminu, który upływał 20 października 2016 r. (tj. miesiąc po zakończeniu hospitalizacji). Od dnia wypisania ze szpitala (19 września 2016 r.) do dnia, w którym upłynął termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (20 października 2016 r.) skarżący dysponował dostateczną ilością czasu pozwalającą na takie zorganizowanie swoich spraw, które umożliwiałoby mu terminowe złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Podkreślić również należy, że z przedłożonych do akt dokumentów wynika, iż mimo że skarżący jest niezdolny do pracy ze względu na występujące zmiany zwyrodnieniowe i polineuropatię, a także ma trudności w poruszaniu się i wymaga leczenia specjalistycznego i okresowej rehabilitacji, to jego mobilność jest utrudniona, ale nie niemożliwa. Potwierdza to także treść przestawionego przez skarżącego zaświadczenia lekarskiego z dnia 27 września 2016 r., z którego wynika, że "ubezpieczony jest zdolny do odbycia podróży na badanie przez lekarza rzeczoznawcę/komisję lekarską KRUS". Ponadto, jak wynika z pism samego skarżącego, w wskazanym okresie odbywał on podróże do ośrodka zdrowia i korzystał z czyjejś pomocy, dzięki której mógł dostać się do lekarza, a tym samym miał możliwość osobistego nadania wniosku przy okazji wizyt lekarskich lub skorzystania w tym celu z pomocy osoby trzeciej. Jednocześnie skarżący nie uprawdopodobnił, że w opisanym okresie jego choroba przebiegała w sposób uniemożliwiający zadbanie o swoje interesy w należyty sposób poprzez napisanie wniosku i skorzystanie z pomocy osoby trzeciej w jego nadaniu. Również argumenty dotyczące braku możliwości konsultacji z prawnikiem, a także (spowodowanego chorobą i bólem) znacznego obniżenia sprawności intelektualnej skarżącego nie mogły skutkować przywróceniem terminu. Złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku jest bowiem czynnością niewymagającą od strony merytorycznego zaangażowania i wiedzy prawniczej. Jeżeli jednak strona nie czuła się na siłach konstruować takiego wniosku sama, to (jak słusznie zauważył Sąd I instancji) mogła skorzystać przy tym z pomocy osoby trzeciej lub odbyć taką konsultację np. w dniach, w których opuszczała dom w celu wizyt w ośrodku zdrowia. W związku z powyższym nie można stwierdzić, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, by nie uchybić terminowi i wykorzystała wszystkie dostępne środki ku temu, a uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy w postaci chociażby lekkiego niedbalstwa. Również niemożliwe jest stwierdzenie, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, a strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Wreszcie, co wymaga szczególnego podkreślenia, strona nie wykazała w sposób należyty, że niezależna od niej przeszkoda trwała przez cały czas, aż do dnia złożenia wniosku o przywrócenie terminu. W celu wykazania czasu trwania przeszkody nie jest bowiem wystarczające samo twierdzenie strony lub jej współmałżonka. W tej sytuacji Sąd I instancji zasadnie przyjął, że skarżący nie wykazał, iż bez swojej winy uchybił terminowi do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Z podanych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.