II GZ 11/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 3240/23 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi A. J. na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 29 września 2022 r., nr DPR.720.6.2021.256 w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Postanowieniem z 5 października 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 3240/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A.J. (dalej: strona, skarżąca) przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (dalej: BFG) z 29 września 2022 r. w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji. Sąd pierwszej instancji wskazał, że strona 16 grudnia 2022 r. wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na wskazaną decyzję BFG. Skarżąca podała, że zwłoka w złożeniu skargi była spowodowana brakiem wiedzy o wydanej przez BFG decyzji. Skarżąca oświadczyła, że jako osoba w podeszłym wieku nie śledzi ogłoszeń w intrenecie, gdyż nie posiada komputera. O wydaniu decyzji dowiedziała się 9 grudnia 2022 r. z listu otrzymanego z domu maklerskiego [...] oraz z rozmowy z infolinią banku. WSA, wskazując na art. 86 i art. 87 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), uznał, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi na decyzję BFG. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zgodnie z art. 103 ust. 5 ustawy z 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (Dz.U. z 2022 r., poz. 2253; dalej: ustawa o BFG) adresatem decyzji jest rada nadzorcza banku, a zatem nie było obowiązku doręczenia skarżącej decyzji BFG. Podlegała ona ogólnej zasadzie, zgodnie z którą przysługiwał jej 7 dniowy termin do wniesienia skargi liczony od dnia ogłoszenia zaskarżonej decyzji BFG na jego stronie internetowej. Informacja o przyczynach i skutkach wydania spornej decyzji ukazała się na stronie internetowej BFG 30 września 2022 r., wobec czego ostatnim dniem terminu do wniesienia skargi był 7 października 2022 r. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że informacja umieszczona na stronie internetowej BFG zawierała pouczenie o możliwości, trybie i terminie zaskarżenia. Sąd pierwszej instancji uznał zatem, że strona została pouczona o trybie i terminie do wniesienia skargi. W ocenie WSA, skarżąca nie uprawdopodobniła, aby uchybienie terminowi było następstwem niezawinionych okoliczności – którym pomimo dołożenia należytej staranności – nie była w stanie przeciwdziałać. Sąd pierwszej instancji stwierdził w tym zakresie, że zarówno z okoliczności sprawy, jak i z informacji dostępnych publicznie wynikało, że informacje o przymusowej restrukturyzacji wobec A. S.A. były powszechnie znane i szeroko komentowane w mediach krajowych i lokalnych. Skarżąca, jako nabywca instrumentów finansowych od tego banku powinna należycie dbać o własne interesy poprzez śledzenie komunikatów medialnych. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła A.J., zaskarżając je w całości. Zarzuciła mu naruszenie przepisów: - art. 86 § 1 i art. art. 87 § 1 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i zastosowanie tj.: 1. błędne przyjęcie, iż skarżąca nie uprawdopodobniła faktu, iż niedochowanie terminu do wniesienia skargi do dnia 7 października 2022 r. nastąpiło bez jej winy; 2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia poprzez przyjęcie, że skarżąca miała możliwość zapoznania się z treścią decyzji na stronie internetowej Bankowego Funduszu Gwarancyjnego oraz że została pouczona o trybie i terminie do złożenia skargi, tymczasem przyjęte zasady proceduralne dotyczące ogłaszania decyzji budzą wątpliwość, czy w należyty sposób zabezpieczają interes wierzycieli banku, a osoby wykluczone cyfrowo nie miały takich możliwości. Skarżąca jako wierzycielka banku jest obciążona szczególnym obowiązkiem dbałości o własne interesy, co w praktyce oznacza konieczność stałego monitorowania sytuacji banku, czego nie może oczekiwać od osób wykluczonych cyfrowo, starszych i schorowanych; 3. bezkrytyczne przyjęcie, iż z okoliczności z niniejszej sprawy, jak i z informacji dostępnych publicznie wynika, że informacje o przymusowej restrukturyzacji wobec A. S.A. były powszechnie znane i szeroko komentowane w mediach krajowych i lokalnych. Skarżąca, jako nabywca instrumentów finansowych od tego banku winna należycie dbać o własne interesy; - art. 11 ust. 4 pkt 1, art. 103 ust. 5 ustawy o BFG w zw. z art. 45 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię skutkującą różnicowaniem sytuacji Obligatariuszy A. S.A. od innych podmiotów prawa, którym zagwarantowano termin 30 dniowy do wniesienia skargi i przyśpieszenie procedowania przez BFG, skutkujący uchybieniem terminu do wniesienia skargi do rozpoznania i pozbawieniem prawa do Sądu. Podnosząc te zarzuty, skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do złożenia skargi na decyzję BFG, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie jej Sądowi pierwszej instancji przy uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie do art. 87 § 2 p.p.s.a., w piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z przepisów tych wynika, że konieczną i jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu stanowi brak winy po stronie podmiotu dokonującego, czy zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej. W powyższych przepisach nie określono kryteriów jednak, według których należy oceniać zachowanie strony. W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, że ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, jakie uzna za istotne (por. np. por. postanowienie SN z 22 lipca 1999 r. o sygn. akt I PKW 273/99, publik. OSNAP z 2000 r. nr 20, poz. 757, postanowienie NSA z 26 września 2023 r., sygn. akt III FZ 394/23; cytowane orzeczenie podobnie jak następne dostępne na stronie internetowej CBOSA). Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji nie odpowiada prawu, gdyż Sąd ten nie tylko nie uwzględnił wszystkich okoliczności rozpoznawanej sprawy, które mogłyby przemawiać za przywróceniem skarżącej terminu do wniesienia skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, ale w istocie nie dokonał ich analizy i oceny w świetle ustawowych przesłanek przywrócenia uchybionego terminu. Przede wszystkim Sąd pierwszej instancji nie rozważył kwestii należytej staranności w terminowym dopełnieniu czynności procesowej, tj. nie wziął pod uwagę okoliczności związanych z zawinieniem skarżącej w odniesieniu do podjętych przez nią działań. Badając wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej (wniesienia skargi), WSA powinien zbadać, czy do uchybienia terminowi doszło z winy skarżącej. Kryterium braku winy, jako przesłanki uprawniającej do przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem zachowania należytej staranności przy dokonaniu tej czynności. Co istotne, przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub braku podjęcia przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Na gruncie niniejszej sprawy należy stwierdzić, że o ile Sąd pierwszej instancji przedstawił interpretację przepisów regulujących kwestię terminu do zaskarżenia decyzji dla podmiotu niebędącego jej adresatem, ale którego interes prawny mógł doznać uszczerbku w związku z jej wydaniem, a także odniósł się do kwestii pouczenia o trybie i terminie do złożenia skargi, to jednak nie dokonał analizy przesłanek przewidzianych w art. 86 i 87 p.p.s.a. przy zastosowaniu wykładni prokonstytucyjnej tych przepisów. W ocenie WSA kwestia restrukturyzacji banku, będąca przedmiotem zaskarżonej decyzji, była powszechnie omawiana w mediach, wobec czego skarżąca zobligowana była należycie zadbać o swoje interesy, powinna śledzić te informacje w mediach, tak aby w przepisanym terminie złożyć skargę. Jednakże należy uznać, to za zbyt ogólne. Jeżeli Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że wiedza o restrukturyzacji banku była powszechna i ogólnodostępna, ze względu na przekaz medialny, to powinien wskazać na konkretne publikacje, audycje oraz daty ich pojawienia się w przestrzeni medialnej. Powyższe stwierdzenie WSA należy rozpatrywać w kontekście osób starszych, w szczególności mając na uwadze podnoszone zarówno we wniosku o przywróceniu terminu, jak i zażaleniu argumenty skarżącej dotyczące braku komputera, a więc niemożności zapoznania się z informacjami w Internecie, innymi słowy argumentowanym przez stronę wykluczeniem cyfrowym. Nie można bowiem zapominać o tym, że pominięcie tego kontekstu i brak prokonstytucyjnego rozważenia przesłanek przywrócenia terminu może doprowadzić do nieuzasadnionego ograniczenia prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi, Sąd pierwszej instancji powinien ocenić, czy przywołane we wniosku okoliczności zasługują na wiarę, a następnie ocenić, czy mogą one uprawdopodobniać brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Oceniając powyższe, Sąd pierwszej instancji, mając na uwadze zasady logiki i doświadczenia życiowego, powinien zbadać, czy rodzaj i charakter podjętych przez skarżącą działań może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu. Przy ocenie okoliczności wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu należy wypośrodkować, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywrócenia terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości w ocenie przesłanki braku winy, nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z 27 września 2023 r., sygn. akt III FZ 436/23). Ponadto należy mieć na uwadze, że wykładnia przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu musi być zawsze dokonywana z perspektywy uwzględniającej treść zasady prawa do sądu, tym samym z perspektywy funkcji ochronnej (zob. np. postanowienia NSA z: 10 sierpnia 2010 r., sygn. II GZ 183/10, 7 sierpnia 2014 r., sygn. I GZ 237/14, z 28 czerwca 2019 r., sygn. I OZ 609/19). Konstytucyjne prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), które – w powiązaniu z nakazem wykładni prokonstytucyjnej – prowadzi bowiem do odrzucenia wyników wykładni zbyt rygorystycznej, zamykającej stronie drogę do rozpoznania jej sprawy przez sąd, spowodowaną nadmiernym formalizmem (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2013 r., II OSK 1656/11). Sąd pierwszej instancji, ponownie rozpoznając sprawę, uwzględni przedstawione wyżej uwagi i zbada – pod kątem przesłanek określonych w art. 86 p.p.s.a. – czy w okolicznościach faktycznych tej sprawy wystąpiła przesłanka braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Z przedstawionych wyżej powodów – przy uwzględnieniu zasady dwuinstancyjności postępowania sądowoadministracyjnego – sprawa podlegała przekazaniu do rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na postawie art. 185 § 1 w zw. art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Wniosek skarżącego o zasądzenie kosztów postępowania nie zasługiwał na uwzględnienie. Przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują bowiem możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. W myśl art. 209 p.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestię zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają jednak zastosowania do postępowania toczącego się na skutek zażalenia, na co wskazuje zakres odesłania zawartego w art. 197 § 2 tej ustawy