II GZ 1082/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 26 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Ogólnopolskiego Stowarzyszenia [...] "P." z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 5 lipca 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 3307/15 w zakresie odmowy dopuszczenia do udziału w sprawie ze skargi B. C. P. sp. z o.o. z siedzibą we W. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. dopuścić do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze uczestnika postępowania Ogólnopolskie Stowarzyszenie [...] "P." z siedzibą w W.

Ogólnopolskie Stowarzyszenie [...] "P." z siedzibą w Warszawie pismem z dnia [...] czerwca 2016 r. (k. 198 akt sądowych) wniosło o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze uczestnika, w sprawie ze skargi B. C. P. z o.o. z siedzibą we W. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia [...] października 2015 r. o odmowie zmiany zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej. Ogólnopolskie Stowarzyszenie [...] "P." w Warszawie (dalej: Stowarzyszenie [...]; Stowarzyszenie) legitymację do udziału w postępowaniu wywiodło z § 8 Statutu Stowarzyszenia (k. 202–210 akt sądowych), w którym wskazano, że jego celem jest: promowanie korzystania przez społeczeństwo ze zdobyczy współczesnej farmacji (pkt 1), promowanie rozwoju opieki farmaceutycznej i edukacji pacjentów w aptekach ogólnodostępnych (pkt 2), zwiększenie roli farmaceuty w systemie zdrowotnym (pkt 3), włączanie [...] w działania związane z polityką refundacyjną (pkt 4), włączanie [...] do zespołów medycznych zajmujących się pacjentami z wybranymi chorobami (pkt 5), zwiększenie zaangażowania [...] w monitorowanie działań niepożądanych leków (pkt 6), zwiększenie świadomości i zaangażowania [...] w badania praktyki farmaceutycznej (pkt 7). Wymienione cele są realizowane poprzez udział Stowarzyszenia w postępowaniach sądowych i administracyjnych mających wpływ na wykonywanie zawodu farmaceuty i organizację samorządu aptekarskiego (§ 9 pkt 10 Statutu). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 5 lipca 2016 r. (sygn. akt VI SA/Wa 3307/15), na podstawie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odmówił Stowarzyszeniu [...] dopuszczenia do udziału w sprawie ze skargi B. C. P. z o.o. z siedzibą we W. na decyzję z dnia [...] października 2015 r. Sąd I instancji uznał, że Ogólnopolskie Stowarzyszenie [...] "P." w swojej działalności ukierunkowane jest na opiekę farmaceutyczną i udział w niej [...]. Działalność ta nie ma związku z przedmiotem kontrolowanego postępowania, którego przedmiotem jest odmowa dokonania zmiany zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej. Podnoszone przez Stowarzyszenie argumenty odwołujące się do Statutu nie wskazują, by cele wnioskującej organizacji społecznej były bezpośrednio związane z prowadzonym postępowaniem. Ogólny związek celu statutowego z prowadzonym postępowaniem nie implikuje po stronie wnioskodawcy uprawnienia do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania. Stowarzyszenie [...] w zażaleniu na postanowienie z dnia 5 lipca 2016 r. domagało się uchylenia tego orzeczenia i dopuszczenia do udziału w postępowaniu, zarzucając Sądowi I instancji naruszenie art. 33 § 2 p.p.s.a. poprzez jego wadliwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że działalność statutowa Stowarzyszenia nie ma związku z przedmiotem postępowania, co skutkowało odmową jego dopuszczenia do udziału w postępowaniu. W uzasadnieniu zażalenia Stowarzyszenie [...] argumentowało, że art. 99 ust. 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271 ze zm.; dalej: Prawo farmaceutyczne), w interpretacji organu, stanie się podstawą do zamykania aptek, a tym samym do likwidacji miejsc pracy m.in. [...]. Działanie apteki ma wpływ na rolę farmaceuty w opiece zdrowotnej. Ponadto do sprawy została dopuszczona Izba Aptekarska, a jednocześnie Sąd odmówił dopuszczenia organizacji społecznej pracowników aptek. Takie działanie Sądu godzi w konstytucyjną zasadę równości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie jest zasadne. Stosownie do treści art. 33 § 2 p.p.s.a. udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Z kolei art. 25 § 4 p.p.s.a. przyznaje zdolność sądową organizacjom społecznym, choćby nie posiadały one osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. Wskazać w pierwszej kolejności należy, że dopuszczając organizacje społeczne do udziału w postępowaniach sądowoadministracyjnych ustawodawca postawił te organizacje w szczególnej pozycji ustrojowej. W sprawach sądowoadministracyjnych mogą one występować w interesie własnym jako skarżący (art. 50 § 1 p.p.s.a.), mogą jednak również występować w obronie interesu publicznego. Zgodnie z treścią art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015 r. poz. 1393 ze zm.) stowarzyszenia mają prawo wypowiadania się w sprawach publicznych, co jest formą realizacji gwarantowanej przepisami Konstytucji wolności zrzeszania się oraz prawa czynnego uczestniczenia w życiu publicznym. W sytuacji, gdy wnoszące o dopuszczenie do udziału w sprawie stowarzyszenie jest organizacją społeczną, o której mowa w art. 25 § 4 p.p.s.a. (co nie jest sporne w niniejszej sprawie), sąd powinien zbadać, czy sprawa, do której udział stowarzyszenie zgłosiło dotyczy zakresu jego statutowej działalności oraz czy realizuje w ten sposób interes społeczny. Te przesłanki powinny stanowić podstawę rozstrzygnięcia sądu w przedmiocie dopuszczenia do udziału w sprawie. Podkreślić również należy, że w ocenie NSA nie jest dopuszczalna taka wykładnia art. 33 § 2 p.p.s.a., według której sąd administracyjny byłby zobowiązany do uwzględnienia wniosku organizacji społecznej tylko z tego powodu, że jest ona formalnie organizacją społeczną, a charakter rozpoznawanej sprawy jest zgodny z zakresem jej statutowej działalności (por. postanowienie składu siedmiu sędziów NSA z dnia 28 września 2009 r. o sygn. akt II GZ 55/09, publik. ONSAiWSA z 2010 r. nr 2, poz. 23). Decydujące dla oceny wniosku stowarzyszenia o dopuszczenie do udziału w sprawie sądowoadministracyjnej jest bowiem wykazanie nie tylko tego, że sprawa dotyczy jego statutowej działalności, ale także okoliczności, że za udziałem przemawia interes społeczny. W ocenie NSA wnioskujące o dopuszczenie do udziału w tej sprawie Stowarzyszenie [...] wykazało już przed WSA, że postępowanie sądowoadministracyjne ze skargi B. C. P. Sp. z o.o. z siedzibą we W. na decyzję, wydaną w przedmiocie odmowy zmiany zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej dotyczy zakresu jej statutowej działalności, a udział we wskazanym postępowaniu realizuje interes społeczny. Wyjaśnienia wymaga, że zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2015 r. Główny Inspektor Farmaceutyczny na podstawie art. 99 ust. 3 pkt 3 w związku z art. 99 ust. 2 i ust. 4 Prawa farmaceutycznego odmówił spółce B. C. P. zmiany zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej. Nie budzi wątpliwości, że konsekwencją tej decyzji może być likwidacja wskazanej apteki. Jak stanowi art. 86 ust. 1 cyt. ustawy, apteka jest placówką ochrony zdrowia publicznego, w której osoby uprawnione świadczą w szczególności usługi farmaceutyczne (...). Biorąc pod uwagę treść tego przepisu stwierdzić trzeba, że funkcjonowanie na rynku polskim apteki ogólnodostępnej, będącej ex definitione placówką ochrony zdrowia publicznego, niewątpliwie mieści się w interesie społecznym. Apteka ogólnodostępna niejako "bierze udział" w ochronie zdrowia publicznego, między innymi poprzez zapewnienie pacjentom dostępu do produktów farmaceutycznych (leków), jak i usług realizowanych w aptece przez [...], które nie sprowadzają się wyłącznie do samej sprzedaży leków, ale obejmują także sprawowanie specyficznej opieki farmaceuty nad pacjentem, klientem apteki. Należy przy tym pamiętać, że stosownie do normy art. 68 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a prawo to wyraża się między innymi w dostępie pacjentów do aptek, działających na rynku polskim w warunkach wolnej konkurencji w ramach społecznej gospodarki rynkowej (art. 20 Konstytucji RP). NSA jest zdania, że skoro funkcjonowanie apteki ogólnodostępnej znajduje się w interesie społecznym, to organizacja społeczna, taka jak Stowarzyszenie [...], która wśród celów statutowych wskazuje "promowanie rozwoju opieki farmaceutycznej i edukacji pacjentów w aptekach ogólnodostępnych, zwiększenie roli farmaceuty w systemie zdrowotnym (§ 8 pkt 2 i 3 Statutu Stowarzyszenia) wykazała, że jej udział w charakterze uczestnika w postępowaniu mającym za przedmiot odmowę zmiany zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej dotyczy jej statutowej działalności oraz mieści się w interesie społecznym. Udział Stowarzyszenia w tym postępowaniu będzie służył zapewnieniu kontroli społecznej nad postępowaniem z perspektywy interesów pracujących w aptekach [...]. Co oznacza, ze stanowisko Sądu I instancji było nieprawidłowe (por. postanowienie NSA z dnia 14 października 2016 r. sygn. akt II GZ 1027/16). Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 33 § 2 w związku z art. 64 § 3 p.p.s.a. oraz art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.