II GZ 105/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2022 r. sygn. akt VI SPP/Wa 145/21 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R.P. na postanowienie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia 25 listopada 2020 r. znak DZP-II.604.133.2020 w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie wniosku o wznowienie postępowania w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności uchwały odmawiającej wznowienia postępowania postanawia: odrzucić zażalenie.

Postanowieniem z 19 września 2022 r. sygn. akt VI SPP/Wa 145/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji), działając jako sąd drugiej instancji, utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 28 lutego 2022 r. o odmowie przyznania R.P. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R.P. (dalej: skarżący) na postanowienie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z 25 listopada 2020 r. znak DZP-II.604.133.2020 w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie wniosku o wznowienie postępowania w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności uchwały odmawiającej wznowienia postępowania. W uzasadnieniu WSA wskazał, że skarżący wniósł o zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu czyli o prawo pomocy w zakresie całkowitym. W związku z tym został wezwany do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednak dokumentów tych nie nadesłał i nie wykazał skąd czerpie środki na utrzymanie. Skarżący przy sprzeciwie również nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających jego trudną sytuację majątkową uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. WSA podkreślił, że strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy winna z należytą starannością wykazać jego zasadność, w szczególności wiąże się to z udzieleniem odpowiedzi na wezwanie sądu do podania konkretnych informacji. Natomiast skarżący odmawiając współpracy z sądem, pomimo stosownych wezwań, utrudnia ocenę jego rzeczywistych zdolności finansowych w kontekście przyznania prawa pomocy. Skoro zatem to na skarżącym spoczywał obowiązek wykazania, że nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania, czego nie uczynił, to należało odmówić mu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych przyczyn sąd pierwszej instancji utrzymał w mocy prawidłowe postanowienie referendarza sądowego z 28 lutego 2022 r. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie w całości jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym. Ponadto wniósł o wyłączenie autora zaskarżonego uzasadnienia z powodu wątpliwości co do jego bezstronności i rzetelności, a także o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu należytej obrony praw oraz zwolnienie z opłat i kosztów sądowych z uwagi na pogorszenie sytuacji skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie wniesione w sprawie podlegało odrzuceniu jako niedopuszczalne. Zgodnie z art. 194 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA, sąd drugiej instancji) przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie oraz na postanowienia wymienione w art. 194 § 1 pkt 1-10 p.p.s.a. W przypadku spraw sądowoadministracyjnych zainicjowanych skargami wniesionymi po 15 sierpnia 2015 r. zastosowanie znajduje art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658), nieprzewidującym prawa strony do wniesienia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane na jego podstawie. W zmienionym stanie prawnym zarówno w art. 194 § 1 p.p.s.a., jak i żadnym innym przepisie tej ustawy, ustawodawca nie zawarł podstawy prawnej do wniesienia zażalenia od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydanego na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w razie merytorycznej kontroli sprzeciwu czy art. 259 § 2 p.p.s.a. w przypadku jego odrzucenia wobec kwestii formalnych. Zażalenie na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane w postępowaniu wpadkowym w ramach prawa pomocy przysługuje jedynie w przypadku, o którym mowa w art. 258 § 4 p.p.s.a. A zatem wniesiony w tej sprawie środek odwoławczy jest niedopuszczalny. Zaskarżone postanowienie WSA z 19 września 2022 r. zostało wydane na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. na skutek rozpoznania sprzeciwu od rozstrzygnięcia referendarza sądowego. W takim przypadku sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (zob. art. 260 § 2 p.p.s.a.). Rozstrzygnięcie sądu wydane na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego nie zostało wymienione jako zaskarżalne zażaleniem w przywołanym art. 194 § 1 p.p.s.a. Prawo do wniesienia zażalenia na takie rozstrzygnięcia nie wynika w tym przypadku także z żadnego przepisu szczególnego. Zatem na postanowienie wydane po rozpoznaniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego zażalenie nie przysługuje. Postanowienie to jest prawomocne, o czym skarżący został pouczony zarządzeniem z 19 września 2022 r. doręczonym wraz z odpisem postanowienia (zwrotne potwierdzenie odbioru k. 42 akt sądowych). Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżącemu nie przysługiwało uprawnienie do zaskarżenia postanowienia WSA w Warszawie z 19 września 2022 r., sąd ten zobowiązany był zastosować sankcję z art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. i zażalenie odrzucić. Sąd pierwszej instancji nie wychwycił zaistniałego uchybienia i nie zastosował wskazanej sankcji mimo występowania ku temu przesłanek procesowych i złożone zażalenie przekazał do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.