II GZ 102/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 października 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 4158/22 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi G.K. na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 29 września 2022 r., nr DPR.720.6.2021.256 w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z 4 października 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 4158/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił G.K. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z 29 września 2022 r. w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji. Sąd pierwszej instancji wskazał, że strona 11 października 2022 r. wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na wskazaną decyzję BFG. Skarżąca podała, że nie była świadoma wydania decyzji i nie została pouczona o możliwości jej zaskarżenia. O wydaniu decyzji dowiedziała się z przekazów medialnych, w momencie kiedy nie było już możliwe sporządzenie i wniesienie skargi. WSA, wskazując na art. 86 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej "p.p.s.a."), uznał, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi na decyzję BFG. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zgodnie z art. 103 ust. 5 ustawy z 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (Dz. U. z 2022 r., poz. 2253; dalej "ustawa o BFG") adresatem decyzji jest rada nadzorcza banku, a zatem nie było obowiązku doręczenia skarżącej decyzji BFG. Podlegała ona ogólnej zasadzie, zgodnie z którą przysługiwał jej 7-dniowy termin do wniesienia skargi liczony od dnia ogłoszenia zaskarżonej decyzji BFG na jego stronie internetowej. Informacja o przyczynach i skutkach wydania spornej decyzji ukazała się na stronie internetowej BFG 30 września 2022 r., wobec czego ostatnim dniem terminu do wniesienia skargi był 7 października 2022 r. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że informacja umieszczona na stronie internetowej BFG zawierała pouczenie o możliwości, trybie i terminie zaskarżenia. W ocenie WSA, skarżąca nie uprawdopodobniła, jakie okoliczności spowodowały, że o wydaniu decyzji dowiedziała się dopiero po upływie terminu do jej zaskarżenia. Sąd pierwszej instancji stwierdził w tym zakresie, że zarówno z okoliczności sprawy, jak i z informacji dostępnych publicznie wynikało, że informacje o przymusowej restrukturyzacji wobec G. S.A. były powszechnie znane i szeroko komentowane w mediach krajowych i lokalnych. Skarżąca, jako strona umowy kredytowej z bankiem, powinna należycie dbać o własne interesy. Skarżąca nie wykazała, jakie okoliczności spowodowały obiektywny brak możliwości sprawdzenia na stronie internetowej BFG informacji o wydaniu decyzji restrukturyzacyjnej, a następnie złożenia w ustawowym terminie skargi do sądu administracyjnego. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego zmianę i przywrócenie terminu do wniesienia skargi albo przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. Zarzuciła naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego, a to: 1) art. 6 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 i ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. U. UE. L. Nr 95, str. 29 ze zm.; dalej "dyrektywa 93/13/EWG") w zw. z art. 45, art. 76 oraz art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że konsumenci bezwzględnie obowiązani są do zgłoszenia skargi na decyzję BFG o przymusowej restrukturyzacji Uczestnika ad. 2 (G.) w terminie 7 dni, w sytuacji gdy zasady dotyczące ochrony praw konsumentów oraz zapewnienia prawa do sądu w porządku prawa krajowego stanowią normy wyższego rzędu niż ustawa o BFG, przepisy ustawy o BFG ograniczają konstytucyjne prawo skarżącej do sądu z uwagi na zastrzeżenie rażąco krótkiego terminu do zaskarżenia spornej decyzji, który w świetle utrwalonego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie spełnia standardów środków ochrony prawnej, o których mowa Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej, a w efekcie odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję BFG, pomimo rażąco nieprawidłowej implementacji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/59/UE z dnia 15 maja 2014 r. ustanawiająca ramy na potrzeby prowadzenia działań naprawczych oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w odniesieniu do instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych oraz zmieniająca dyrektywę Rady 82/891/EWG i dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/24/WE, 2002/47/WE, 2004/25/WE, 2005/56/WE, 2007/36/WE. 2011/35/UE, 2012/30/UE i 2013/36/EU oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE] nr 1093/2010 i (UE) nr 648/2012 [Dz. U. UE. L. z 2014 r. Nr 173, str. 190 ze zm.; dalej "dyrektywa BRRD") do krajowego porządku prawnego, prowadzących do sprzeczności zewnętrznej z dyrektywą 93/13/EWG oraz Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej i Kartą Praw Podstawowych Unii Europejskiej; 2) art. 45, art. 76 oraz art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 6 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG w zw. z art. 103 ust. 5 ustawy o BFG w zw. z art. 47 oraz art. 52 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w zw. z motywem 88 dyrektywy BRRD poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że przewidziane w art. 103 ust. 5 ustawy o BFG uprawnienie skarżącej do zgłoszenia środka zaskarżenia względem spornej decyzji BFG nie stanowi naruszenia podstawowych praw skarżącej, w sytuacji gdy przewidziany w art. 103 ust. 5 tryb odwoławczy dla wszelkich osób, których interes został naruszony decyzją, nie stanowi skutecznego środka ochrony prawnej skarżącej, narusza zasadę proporcjonalności ograniczania praw podstawowych, uniemożliwia poszukiwanie ochrony prawnej skarżącej będącej konsumentem, ogranicza konstytucyjne prawo do sądu skarżącej, 2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 86 §1 p.p.s.a. poprzez: 1) przyjęcie, że fakt prowadzenia dyskusji medialnej na temat przymusowej restrukturyzacji G. S. A. stanowi wystarczający sposób na pouczenie konsumenta o godzącej w jego podstawowe prawa i interesy decyzji Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, a w efekcie uznanie, że skarżąca z własnej winy nie wniosła skargi w terminie; 2) przyjęcie, że skarżąca nie dokonała czynności w postępowaniu sądowym ze swojej winy, w sytuacji, gdy z treści skargi, a także z faktów notoryjnych wynika wprost, że skarżąca nie wniosła skargi w terminie z uwagi na: a) zastrzeżony ustawowo wyjątkowo krótki termin na zgłoszenie rozbudowanej skargi na skomplikowaną decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego m.in. przez konsumentów będących wierzycielami G. S. A., stanowiący w ocenie skarżącej błąd w implementacji dyrektywy BRRD, a w efekcie pozostający w sprzeczności z normami prawa wyższego rzędu w postaci Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz aktów prawa unijnego, b) brak wiedzy skarżącej o wydanej przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny decyzji oraz jej skutkach, brak wiedzy skarżącej o podstawach i przyczynach wydania decyzji przez BFG, brak możliwości dokonania weryfikacji decyzji BFG z uwagi na niejawność wszystkich dokumentów będących podstawą do podjęcia przez BFG zaskarżonej decyzji, c) brak wiedzy skarżącej o konieczności bieżącego monitorowania przez kredytobiorców stron internetowych takich organów jak Bankowy Fundusz Gwarancyjny mających wpływ na sytuację banków na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, d) brak wyspecjalizowanej wiedzy prawniczej z zakresu prawa bankowego oraz regulacji powiązanych z branżą bankową, e) brak wiedzy o zasadach zaskarżania decyzji Bankowego Funduszu Gwarancyjnego o wszczęciu przymusowej restrukturyzacji banku, f) brak znajomości regulacji prawa Unii Europejskiej odnoszących się do przymusowej restrukturyzacji, g) konieczność poszukiwania pomocy prawnej u podmiotów wyspecjalizowanych i poniesienia dodatkowych, znacznych wydatków w celu znalezienia pomocy profesjonalnego pełnomocnika procesowego w wyjątkowo krótkim terminie, z racji na brak wiedzy i umiejętności skarżącej do sformułowania skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego w tak skomplikowanej sprawie. Skarżąca wniosła ponadto o zwrócenie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej z wnioskiem o rozpatrzenie poniższego pytania prejudycjalnego: "Czy art 6 ust 1 oraz art. 7 ust 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich oraz art 47 i art 51 ust 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w świetle zasady skuteczności i proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom prawa krajowego, zgodnie z którymi wierzyciel będący konsumentem, chcący skorzystać z prawa odwołania od decyzji podjętej przez organy ds. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w ramach działań podejmowanych w oparciu o regulacje krajowe stanowiące implementację dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/59/UE z dnia 15 maja 2014 r. ustanawiającej ramy na potrzeby prowadzenia działań naprawczych oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w odniesieniu do instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych, zmuszony jest do wniesienia tego odwołania w terminie prekluzyjnym wynoszącym 7 dni od daty zamieszczenia na stronie internetowej tego organu dokumentu prezentującego podjętą przez ten organ decyzję?". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie do art. 87 § 2 p.p.s.a., w piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z przepisów tych wynika, że konieczną i jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu stanowi brak winy po stronie podmiotu dokonującego, czy zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej. W powyższych przepisach nie określono jednak kryteriów, według których należy oceniać zachowanie strony. W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, że ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, jakie uzna za istotne (por. np. postanowienie SN z 22 lipca 1999 r. o sygn. akt I PKW 273/99, publik. OSNAP z 2000 r. nr 20, poz. 757, postanowienie NSA z 26 września 2023 r., sygn. akt III FZ 394/23; cytowane orzeczenie podobnie jak następne dostępne na stronie internetowej CBOSA). Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji nie odpowiada prawu, gdyż Sąd ten nie tylko nie uwzględnił wszystkich okoliczności rozpoznawanej sprawy, które mogłyby przemawiać za przywróceniem skarżącej terminu do wniesienia skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, ale w istocie nie dokonał ich analizy i oceny w świetle ustawowych przesłanek przywrócenia uchybionego terminu. Przede wszystkim Sąd pierwszej instancji nie rozważył kwestii należytej staranności w terminowym dopełnieniu czynności procesowej. Badając wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej (wniesienia skargi), WSA powinien zbadać, czy do uchybienia terminowi doszło z winy skarżącej. Kryterium braku winy, jako przesłanki uprawniającej do przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem zachowania należytej staranności przy dokonaniu tej czynności. Co istotne, przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub braku podjęcia przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Na gruncie niniejszej sprawy należy stwierdzić, że o ile Sąd pierwszej instancji przedstawił interpretację przepisów regulujących kwestię terminu do zaskarżenia decyzji dla podmiotu niebędącego jej adresatem, ale którego interes prawny mógł doznać uszczerbku w związku z jej wydaniem, a także odniósł się do kwestii pouczenia o trybie i terminie do złożenia skargi, to jednak nie dokonał analizy przesłanek przewidzianych w art. 86 i 87 p.p.s.a. przy zastosowaniu wykładni prokonstytucyjnej tych przepisów, na co zwróciła uwagę skarżąca w zażaleniu. W ocenie WSA, kwestia restrukturyzacji banku, będąca przedmiotem zaskarżonej decyzji, była powszechnie omawiana w mediach, wobec czego skarżąca zobligowana była należycie zadbać o swoje interesy i powinna śledzić te informacje w mediach, tak aby w przepisanym terminie złożyć skargę. Jednakże należy uznać to za zbyt ogólne. Jeżeli Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że wiedza o restrukturyzacji banku była powszechna i ogólnodostępna ze względu na przekaz medialny, to powinien wskazać na konkretne publikacje, audycje oraz daty ich pojawienia się w przestrzeni medialnej. Nie można bowiem zapominać o tym, że pominięcie tego kontekstu i brak prokonstytucyjnego rozważenia przesłanek przywrócenia terminu może doprowadzić do nieuzasadnionego ograniczenia prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), które chronione jest również Karcie Praw Podstawowych. Rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi, Sąd pierwszej instancji powinien ocenić, czy przywołane we wniosku okoliczności zasługują na wiarę, a następnie ocenić, czy mogą one uprawdopodobniać brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Oceniając powyższe, Sąd pierwszej instancji, mając na uwadze zasady logiki i doświadczenia życiowego, powinien zbadać, czy rodzaj i charakter podjętych przez skarżącą działań może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu. Przy ocenie okoliczności wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu należy wypośrodkować, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywrócenia terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości w ocenie przesłanki braku winy, nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z 27 września 2023 r., sygn. akt III FZ 436/23). Ponadto należy mieć na uwadze, że wykładnia przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu musi być zawsze dokonywana z perspektywy uwzględniającej treść zasady prawa do sądu, tym samym z perspektywy funkcji ochronnej (zob. np. postanowienia NSA z: 10 sierpnia 2010 r., sygn. II GZ 183/10, 7 sierpnia 2014 r., sygn. I GZ 237/14, z 28 czerwca 2019 r., sygn. I OZ 609/19). Konstytucyjne prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), które – w powiązaniu z nakazem wykładni prokonstytucyjnej – prowadzi bowiem do odrzucenia wyników wykładni zbyt rygorystycznej, zamykającej stronie drogę do rozpoznania jej sprawy przez sąd, spowodowaną nadmiernym formalizmem (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2013 r., II OSK 1656/11). Sąd pierwszej instancji, ponownie rozpoznając sprawę, uwzględni przedstawione wyżej uwagi i zbada – pod kątem przesłanek określonych w art. 86 p.p.s.a. – czy w okolicznościach faktycznych tej sprawy wystąpiła przesłanka braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Z przedstawionych wyżej powodów – przy uwzględnieniu zasady dwuinstancyjności postępowania sądowoadministracyjnego – sprawa podlegała przekazaniu do rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. NSA nie znalazł podstaw, by uwzględnić wniosek skarżącej i zwrócić się do TSUE z pytaniem prejudycjalnym dot. terminu do złożenia skargi w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na postawie art. 185 § 1 w zw. art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.