II GW 26/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Wojciech Maciejko Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Wójta Gminy Górowo Iławieckie z dnia 13 listopada 2025 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Górowo Iławieckie a Burmistrzem Pasłęka w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym postanawia: wskazać Wójta Gminy Górowo Iławieckie jako organ właściwy do załatwienia sprawy.

I Wnioskiem z 13 listopada 2025 r. Wójt Gminy Górowo Iławieckie (dalej także jako "wnioskodawca") zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim, a Burmistrzem Pasłęka poprzez wskazanie tego ostatniego jako organu właściwego do rozpoznania wniosku o wydanie decyzji o objęciu K. B. (dalej jako "świadczeniobiorca") ubezpieczeniem zdrowotnym. W uzasadnieniu Wójt Gminy Górowo Iławieckie wskazał, że zawiadomieniem z 30 października 2025 r. Burmistrz Pasłęka przekazał mu wniosek świadczeniobiorcy z 29 września 2025 r. o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym, w którym wskazał, że ż okoliczności sprawy wynika, że świadczeniobiorca przebywa w Domu Pomocy Społecznej, który może stanowić jej miejsce zamieszkania, jako że do miejsca ostatniego zameldowania nie może wrócić. Jednakże zdaniem wnioskodawcy, za organ właściwy w sprawie należy uznać Burmistrza Pasłęka, gdyż to ten organ skierował świadczeniobiorcę do Domu Pomocy Społecznej znajdującego się na terenie gminy Górowo Iławieckie. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Pasłęka podtrzymał dotychczasowe stanowisko o właściwości wnioskodawcy do załatwienia sprawy. II Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W myśl art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: ppsa) w związku z art. 4 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w powyższych przepisach, należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w tej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość. Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 1461; dalej: ustawa o świadczeniach) sprawa o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, należy do zakresu kompetencji organu wykonawczego gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy. Stosownie do poglądu przyjmowanego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach wprowadza regulację szczególną względem art. 21 § 1 pkt 3 kpa, co skutkuje modyfikacją treściową zakresu zastosowania tego ostatniego przepisu (por. np. postanowienia NSA z 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GW 6/18; z 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II GW 40/18; z 27 lipca 2020 r., sygn. akt II GW 13/20; z 10 listopada 2021 r., sygn. akt II GW 86/21; z 21 czerwca 2022 r., sygn. akt II GW 8/22). Znaczenie pojęcia miejsca zamieszkania podlega rekonstrukcji zasadniczo na podstawie art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, co pozwala na przyjęcie, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, a więc wykazuje z danym miejscem nie tylko związek zewnętrzny (fakt przebywania), lecz także wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Jeżeli nie można ustalić aktualnego w momencie wszczęcia postępowania w sprawie z art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, konieczne jest ustalenie ostatniego miejsca zamieszkania tego podmiotu (por. np. postanowienia NSA z 15 września 2022 r., sygn. akt II GW 35/22; z 28 lutego 2023 r., sygn. akt II GW 68/22). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na skoncentrowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości. Tak rozumiane zamieszkanie nie sprowadza się zatem do zameldowania, choć w praktyce fakt meldunku na pobyt stały, w braku wiarygodnych przeciwdowodów, w istocie stanowi dowód potwierdzający, że dana osoba przebywa w danej miejscowości z zamiarem stałego pobytu (por. postanowienie NSA z 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GW 14/24). Co również należy podkreślić, w analizowanym zakresie nie sposób jest posiłkować się art. 101 ust. 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 1214 ze. zm.), a to z tego powodu, że zważywszy na przedmiot regulacji tej ustawy, odnosi się on do właściwości organów w sprawach świadczeń z pomocy społecznej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach sprawy bezspornym jest, że świadczeniobiorca mieszka na terenie gminy Górowo Iławieckie (vide adres wskazany we wniosku świadczeniobiorcy, adres zameldowania wynikający z wydruku udostępnienia danych jednostkowych z rejestru PESEL, adres zamieszkania wskazany w części IV Rodzinnego wywiadu środowiskowego z 29 września 2025 r.). Biorąc pod uwagę powyższe, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, stwierdzić należy, że organem właściwym do załatwienia przedmiotowej sprawy jest Wójt Gminy Górowo Iławieckie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 2 ppsa jak w sentencji.