II GW 132/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Wojciech Maciejko Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Wójta Gminy Szczytniki z dnia 11 września 2025 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Szczytniki a Prezydentem Wrocławia w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych postanawia: wskazać Prezydenta Wrocławia jako organ właściwy do załatwienia sprawy.

I Wnioskiem z 11 września 2025 r. Wójt Gminy Szczytniki (dalej także jako "wnioskodawca") zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim, a Prezydentem Wrocławia poprzez wskazanie tego drugiego jako organu właściwego do rozpoznania wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo B. O. (dalej jako "świadczeniobiorca") do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W uzasadnieniu Wójt Gminy Szczytniki wskazał, że pismem z 13 sierpnia 2025 r. Prezydent Wrocławia przekazał mu wniosek Dolnośląskiego Szpitala Specjalistycznego im. T. Marciniaka - Centrum Medycyny Ratunkowej we Wrocławiu z 21 maja 2025 r. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo świadczeniobiorcy do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, wskazując, że świadczeniobiorca posiadał ostatnie zameldowanie na pobyt stały na terenie gminy Szczytniki. Wnioskodawca tymczasem wskazał, że świadczeniobiorca był zameldowany na terenie gminy Szczytniki do 2012 roku, a według oświadczeń mieszkających pod wskazanym adresem byłych teściów, świadczeniobiorca nie zamieszkuje ani nie ma centrum życiowego pod tym adresem od 15 lat. Jednocześnie zauważył, że z dokumentacji w sprawie wynika, że ośrodkiem życiowym świadczeniobiorcy jest Wrocław, co wynika m.in. z faktu zatrudnienia na terenie tego miasta, jak i podanego adresu do korespondencji, wynikającego z zaświadczenia z organu zabezpieczenia społecznego. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Wrocławia podtrzymał dotychczasowe stanowisko zajęte w sprawie. II Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W myśl art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: ppsa) w związku z art. 4 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w powyższych przepisach, należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w tej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość. Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 1461; dalej: ustawa o świadczeniach) sprawa o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, należy do zakresu kompetencji organu wykonawczego gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy. Stosownie do poglądu przyjmowanego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach wprowadza regulację szczególną względem art. 21 § 1 pkt 3 kpa, co skutkuje modyfikacją treściową zakresu zastosowania tego ostatniego przepisu (por. np. postanowienia NSA z 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GW 6/18; z 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II GW 40/18; z 27 lipca 2020 r., sygn. akt II GW 13/20; z 10 listopada 2021 r., sygn. akt II GW 86/21; z 21 czerwca 2022 r., sygn. akt II GW 8/22). Znaczenie pojęcia miejsca zamieszkania podlega rekonstrukcji zasadniczo na podstawie art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, co pozwala na przyjęcie, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, a więc wykazuje z danym miejscem nie tylko związek zewnętrzny (fakt przebywania), lecz także wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Jeżeli nie można ustalić aktualnego w momencie wszczęcia postępowania w sprawie z art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, konieczne jest ustalenie ostatniego miejsca zamieszkania tego podmiotu (por. np. postanowienia NSA z 15 września 2022 r., sygn. akt II GW 35/22; z 28 lutego 2023 r., sygn. akt II GW 68/22). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na skoncentrowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości. Tak rozumiane zamieszkanie nie sprowadza się zatem do zameldowania, choć w praktyce fakt meldunku na pobyt stały, w braku wiarygodnych przeciwdowodów, w istocie stanowi dowód potwierdzający, że dana osoba przebywa w danej miejscowości z zamiarem stałego pobytu (por. postanowienie NSA z 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GW 14/24). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z przedstawionej wraz z wnioskiem dokumentacji, w szczególności z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 8 sierpnia 2025 r., jak i oświadczenia osoby zamieszkującej pod adresem historycznego zameldowania na pobyt stały, wynika, że świadczeniobiorca nie zamieszkuje na terenie gminy Szczytniki od 15 lat (vide oświadczenie z 17 lipca 2025 r.), jak i że w latach 2020 – 2025 wnioskodawca przebywał na terenie Wrocławia, gdzie świadczył pracę we wskazanych w piśmie ZUS okresach, jak również podał adres do korespondencji na terenie tego miasta (vide pismo ZUS z 8 sierpnia 2025 r.). Biorąc pod uwagę powyższe, w okolicznościach przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że ostatnim miejscem zamieszkania, stanowiącym centrum aktywności życiowej świadczeniobiorcy, jest Wrocław. Wobec tego nie zachodzi konieczność odwoływania się do ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały (gmina Szczytniki), albowiem domniemanie wzruszalne istnienia wynikającej z zameldowania okoliczności faktycznej miejsca zamieszkania osoby fizycznej zostało w niniejszej sprawie obalone wskutek wyżej wskazanych dokumentów i wynikających zeń okoliczności (por. postanowienie NSA z 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt II GW 112/22). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 2 ppsa jak w sentencji.