II GW 130/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Wojciech Maciejko Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Wójta Gminy Zarszyn z dnia 10 września 2025 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Zarszyn a Prezydentem Miasta Ostrowiec Świętokrzyski w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Ostrowiec Świętokrzyski jako organ właściwy do załatwienia sprawy.

I Wnioskiem z 10 września 2025 r. Wójt Gminy Zarszyn (dalej także jako "wnioskodawca") zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim, a Prezydentem Miasta Ostrowiec Świętokrzyski poprzez wskazanie tego ostatniego jako organu właściwego do rozpoznania wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo A. S. (dalej jako "świadczeniobiorca") do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W uzasadnieniu Wójt Gminy Zarszyn wskazał, że pismem z 14 lipca 2025 r. Prezydent Miasta Ostrowiec Świętokrzyski przekazał mu wniosek Wielospecjalistycznego Szpitala w Ostrowcu Świętokrzyskim z 24 kwietnia 2025 r. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo świadczeniobiorcy do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, wskazując, że świadczeniobiorca ostatni adres zameldowania posiadał na terenie gminy Zarszyn. Jednakże, jak podnosi wnioskodawca, bezspornym w sprawie jest to, że świadczeniobiorca skorzystał ze świadczeń na terenie Ostrowca Świętokrzyskiego; na terenie gminy Zarszyn nie przebywa od 12 lat oraz że pozostaje w kryzysie bezdomności. Tym samym w ocenie wnioskodawcy jako właściwy w sprawie wskazany powinien zostać organ właściwy dla miejsca zdarzenia bądź organ prawdopodobnie ostatniego miejsca pobytu świadczeniobiorcy, którym w okolicznościach tej sprawy jest ten sam organ, a więc Prezydent Miasta Ostrowiec Świętokrzyski. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Ostrowiec Świętokrzyski podtrzymał dotychczas zajęte stanowisko w sprawie. II Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W myśl art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: ppsa) w związku z art. 4 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w powyższych przepisach, należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w tej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość. Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 1461; dalej: ustawa o świadczeniach) sprawa o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, należy do zakresu kompetencji organu wykonawczego gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy. Stosownie do poglądu przyjmowanego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach wprowadza regulację szczególną względem art. 21 § 1 pkt 3 kpa, co skutkuje modyfikacją treściową zakresu zastosowania tego ostatniego przepisu (por. np. postanowienia NSA z 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GW 6/18; z 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II GW 40/18; z 27 lipca 2020 r., sygn. akt II GW 13/20; z 10 listopada 2021 r., sygn. akt II GW 86/21; z 21 czerwca 2022 r., sygn. akt II GW 8/22). Znaczenie pojęcia miejsca zamieszkania podlega rekonstrukcji zasadniczo na podstawie art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, co pozwala na przyjęcie, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, a więc wykazuje z danym miejscem nie tylko związek zewnętrzny (fakt przebywania), lecz także wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Jeżeli nie można ustalić aktualnego w momencie wszczęcia postępowania w sprawie z art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, konieczne jest ustalenie ostatniego miejsca zamieszkania tego podmiotu (por. np. postanowienia NSA z 15 września 2022 r., sygn. akt II GW 35/22; z 28 lutego 2023 r., sygn. akt II GW 68/22). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na skoncentrowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości. Tak rozumiane zamieszkanie nie sprowadza się zatem do zameldowania, choć w praktyce fakt meldunku na pobyt stały, w braku wiarygodnych przeciwdowodów, w istocie stanowi dowód potwierdzający, że dana osoba przebywa w danej miejscowości z zamiarem stałego pobytu (por. postanowienie NSA z 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GW 14/24). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z przedstawionej wraz z wnioskiem dokumentacji, w szczególności oświadczenia z 26 czerwca 2025 r. oraz wydruku z udostępnienia danych jednostkowych z PESEL z 12 maja 2025 r. wynika, że świadczeniobiorca od co najmniej 10 lat nie mieszka pod adresem zameldowania. Wskazać zatem należy, że w sprawie nie zachodzi konieczność odwoływania się do ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały (gmina Zarszyn), albowiem domniemanie wzruszalne istnienia wynikającej z zameldowania okoliczności faktycznej miejsca zamieszkania osoby fizycznej zostało w niniejszej sprawie obalone wskutek wyżej wskazanych dokumentów i wynikających z nich okoliczności (por. postanowienie NSA z 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt II GW 112/22). Biorąc pod uwagę powyższe, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, afirmując zarazem pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w postanowieniu z 4 września 2012 r., sygn. akt I OW 100/12, stwierdzić należy, że organem właściwym do załatwienia przedmiotowej sprawy jest Prezydent Miasta Ostrowiec Świętokrzyski, a więc organ, na terenie którego powstało zdarzenie prawne inicjujące postępowanie w sprawie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 2 ppsa jak w sentencji.