II GW 122/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Prezydenta Miasta Świdnica z dnia 12 sierpnia 2025 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Świdnica a Prezydentem Miasta Piekary Śląskie w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Piekary Śląskie jako organ właściwy do załatwienia sprawy.

I Wnioskiem z 12 sierpnia 2025 r. Prezydent Miasta Świdnica zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim, a Prezydentem Miasta Piekary Śląskie poprzez wskazanie tego ostatniego jako organu właściwego do rozpoznania wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo A. M. do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W uzasadnieniu Prezydent Miasta Świdnica wskazał, że pismem z 23 lipca 2025 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Piekarach Śląskich przekazał Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Świdnicy wniosek Piekarskiego Centrum Medycznego – Szpitala Miejskiego w Piekarach Śląskich z 26 maja 2025 r. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo A. M. do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, wskazując w zawiadomieniu, że A. M. przebywa w szpitalu w C., a jako adres swojego zamieszkania wskazał adres, pod którym znajduje się hostel, w którym nie ma możliwości stałego pobytu. Ponieważ ostatnim miejscem zameldowania jest Świdnica, organem właściwym jest Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Świdnicy. Jednakże zdaniem Prezydenta Miasta Świdnica z wywiadu środowiskowego wynika, że od półtora roku A. M. mieszka w hostelu robotniczym w Piekarach Śląskich, a po zakończeniu hospitalizacji nadal zamierza mieszkać w Piekarach Śląskich. Zatem to tam zlokalizowane jest jego centrum życiowe i z tym miejscem wiąże swoją przyszłość. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Piekary Śląskie wniósł o wskazanie wnioskodawcy jako właściwego w sprawie, ponieważ zamieszkiwanie w hostelu nie może świadczyć o tym, że świadczeniobiorca koncentruje swoje życie i ma zamiar stałego zamieszkiwania w Piekarach Śląskich. II Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W myśl art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: ppsa) w związku z art. 4 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w powyższych przepisach, należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w tej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość. Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 1461; dalej: ustawa o świadczeniach) sprawa o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, należy do zakresu kompetencji organu wykonawczego gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy. Stosownie do poglądu przyjmowanego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach wprowadza regulację szczególną względem art. 21 § 1 pkt 3 kpa, co skutkuje modyfikacją treściową zakresu zastosowania tego ostatniego przepisu (por. np. postanowienia NSA z 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GW 6/18; z 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II GW 40/18; z 27 lipca 2020 r., sygn. akt II GW 13/20; z 10 listopada 2021 r., sygn. akt II GW 86/21; z 21 czerwca 2022 r., sygn. akt II GW 8/22). Znaczenie pojęcia miejsca zamieszkania podlega rekonstrukcji zasadniczo na podstawie art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, co pozwala na przyjęcie, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, a więc wykazuje z danym miejscem nie tylko związek zewnętrzny (fakt przebywania), lecz także wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Jeżeli nie można ustalić aktualnego w momencie wszczęcia postępowania w sprawie z art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, konieczne jest ustalenie ostatniego miejsca zamieszkania tego podmiotu (por. np. postanowienia NSA z 15 września 2022 r., sygn. akt II GW 35/22; z 28 lutego 2023 r., sygn. akt II GW 68/22). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na skoncentrowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości. Tak rozumiane zamieszkanie nie sprowadza się zatem do zameldowania, choć w praktyce fakt meldunku na pobyt stały w istocie stanowi dowód potwierdzający, że dana osoba przebywa w danej miejscowości z zamiarem stałego pobytu (por. postanowienie NSA z 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GW 14/24). Z zawartego w aktach sprawy kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego z 25 czerwca 2025 r., a także wniosku o pomoc (zasiłek okresowy), skierowanego do MOPR Piekary Śląskie wynika, że świadczeniobiorca od półtora roku przebywa w Piekarach Śląskich i zamierza tam pozostać po zakończeniu hospitalizacji. Przed pobytem w szpitalu zamieszkiwał w hostelu robotniczym, a dochód uzyskiwał ze zbieractwa materiałów wtórnych. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że ostatnim miejscem zamieszkania, stanowiącym centrum aktywności życiowej świadczeniobiorcy są Piekary Śląskie. Wobec tego nie zachodzi konieczność odwoływania się do ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały (Świdnica), albowiem domniemanie wzruszalne istnienia wynikającej z zameldowania okoliczności faktycznej miejsca zamieszkania osoby fizycznej zostało obalone przeciwdowodem w postaci dokumentów potwierdzających ostatnie miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy (por. postanowienie NSA z 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt II GW 112/22). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 2 ppsa jak w sentencji.