II GW 115/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Prezydenta Miasta Chorzowa z dnia 28 lipca 2025 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Chorzowa a Wójtem Gminy Lubaczów w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych postanawia: wskazać Wójta Gminy Lubaczów jako organ właściwy do rozpoznania sprawy.

Wnioskiem z dnia 28 lipca 2025 r. Prezydent Miasta Chorzowa zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego pomiędzy nim a Wójtem Gminy Lubaczów i wskazanie organu właściwego do załatwienia sprawy z wniosku Z. w Chorzowie w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, udzielonych M. P. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 19 czerwca 2024 r. do G. w Lubaczowie wpłynął wniosek Z. w Chorzowie o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dla M. P. W odpowiedzi G. w Lubaczowie poinformował, że M. P. nie zamieszkuje pod wskazanym adresem, tj. O. (miejscowość położona w gminie Lubaczów). Nie wydano żadnej decyzji administracyjnej ani nie podjęto działań́ w celu przekazania wniosku. Wobec powyższego, w dniu 20 września 2024 r. Z. w Chorzowie zwrócił się do O. w Chorzowie o rozpoznanie przedmiotowego wniosku. W tym czasie M.P. nie przebywał już w szpitalu, co uniemożliwiło nawiązanie z nim kontaktu. W związku z tym podjęto działania mające na celu ustalenie jego sytuacji życiowej i miejsca zamieszkania, kierując zapytania do szeregu instytucji. W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że miasto Chorzów było miejscem pobytu M.P. wyłącznie w okresie hospitalizacji. Ustalono również dane dotyczące jego ostatniego miejsca zamieszkania, potencjalnych należności oraz okresu podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Ponieważ kilkugodzinny pobyt w Izbie Przyjęć nie może być uznany za pobyt stały, stwierdzono, że Chorzów nie jest właściwy do rozpatrzenia sprawy. Z tego względu, uznano Gminę Lubaczów za właściwą miejscowo, bowiem na terenie tej gminy znajdowało się ostatnie miejsce zameldowania M.P. Wniosek wraz z dokumentacją został zatem przekazany do G. w Lubaczowie. Wójt Gminy Lubaczów nie zgodził się z tym stanowiskiem i zwrócił dokumentację do O. w Chorzowie. Ponieważ każdy z organów uznał się za niewłaściwy do rozpatrzenia sprawy, pismem z dnia 28 listopada 2024 r. Prezydent Miasta Chorzowa zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem rozstrzygnięcie sporu o właściwość. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2025 r. (sygn. akt II GW 139/24) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił ww. wniosek. NSA uznał, że organy pozostające w sporze nie dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych na tle przesłanki miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy. W związku z powyższym, Prezydent Miasta Chorzowa podjął kolejne działania zmierzające do ustalenia miejsca zamieszkania M.P. Zapytania skierowano m.in. do Urzędu Miasta w Chorzowie, Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ w Warszawie, Urzędu Skarbowego w Lubaczowie, Powiatowego Urzędu Pracy w Wieliczce, Urzędu Skarbowego w Krakowie, Krakowskiego Centrum Świadczeń, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie, Grodzkiego Urzędu Pracy w Krakowie, Miejskiego Ośrodka Pomocy społecznej w Krakowie. We wszystkich odpowiedziach, w których uzyskano dane, jako adres M.P. wskazywany była adres O. Nic nie wskazuje na to, by M.P. faktycznie zamieszkiwał w Chorzowie, ani by koncentrował tu swoje sprawy życiowe. W dokumentacji również jako ostatni adres zamieszkania widnieje Lubaczów. Pracownik O. w Chorzowie ustalił zaś, że do 15 sierpnia 2023 r. M. P. prowadził firmę o nazwie "M." zarejestrowaną w Krakowie przy ul. S. Działalność tej firmy jest obecnie zawieszona. Ponadto ustalono, że korzystał z usług Grodzkiego Urzędu Pracy w Krakowie oraz że urodził się w Krakowie. Jest osobą rozwiedzioną. W 2016 roku zarejestrowano na niego świadczenia wychowawcze w Miejsko-Gminnym OPS w Wieliczce. W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy Lubaczów stwierdził, że organem właściwym do rozpatrzenia sprawy przyznania ww. prawa do świadczeń zdrowotnych ze środków publicznych jest Prezydenta Miasta Chorzowa. W uzasadnieniu wskazał, że rzeczywiście M.P. ostatnio był zameldowany na pobyt stały pod adresem O. w okresie od 18.08.2021 r. do 26.01.2022 r. Następnie wymeldował się sam i wyjechał w celach zarobkowych. Czynności kontrolne przeprowadzone przez pracownika socjalnego G. w Lubaczowie wykazały, że uprawniony nie figuruje w ewidencji emerytalno-rentowej KRUS i ZUS, nie jest podatnikiem podatku rolnego, leśnego i nieruchomości na terenie Gminy Lubaczów. Ponadto nie korzystał i nie korzysta z pomocy G. w Lubaczowie. Pracownik socjalny kilkukrotne przebywał w miejscowości O. i nigdy nie zastał M.P. Pod wskazanym adresem zamieszkują jego rodzice. Przeprowadzono rozmowę z matką Z.P., która oświadczyła, że zamieszkuje z mężem w miejscowości O. od kilku lat, natomiast syn nigdy nie mieszkał z nimi, był zameldowany około 5 miesięcy i nie utrzymują, ani nie utrzymywali z nim kontaktów. M.P. nie wiąże i absolutnie nie wiązał swojej przyszłości z Gminą Lubaczów. Jednoznacznie z wywiadu wynika, że nie utrzymywał nawet będąc zameldowanym w O. kontaktu z rodzicami, gdyż nie pojawia się pod adresem O. Podjęcie przez niego aktywności na terenie województwa małopolskiego, następnie śląskiego jasno wskazuje iż ten region jest zamiarem stałego pobytu M. P., tym bardziej że uprawniony nie figuruje w ewidencji emerytalno-rentowej KRUS i ZUS, nie jest podatnikiem podatku rolnego, leśnego i nieruchomości na terenie Gminy Lubaczów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spory, o których mowa w art. 4 p.p.s.a., rozstrzyga Naczelny Sąd Administracyjny, orzekając na wniosek, w drodze postanowienia, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy. Do rozstrzygania powyższych sporów stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Przedmiotem administracyjnego sporu o właściwość lub sporu kompetencyjnego jest rozbieżność stanowisk co najmniej dwóch organów administracji publicznej w przedmiocie wykładni i stosowania regulacji wyznaczającej właściwość tych organów na tle tożsamej, konkretnej i indywidualnej sprawy administracyjnej, która stała się przedmiotem postępowania. Rozstrzygnięcie co do istoty tego rodzaju sporu administracyjnoprawnego polega na wskazaniu adresata kompetencji do załatwienia indywidualnej sprawy administracyjnej. Wniosek o rozstrzygnięcie tego rodzaju sporu nie może natomiast zmierzać do wyjaśnienia wątpliwości lub niepewności organów co do sposobu działania w sprawie na tle niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych regulacji kompetencyjnej, której treść organy rekonstruują jednakowo. Powstające między organami różnice poglądów co do sposobu stosowania danej regulacji kompetencyjnej, niebędące konsekwencją rozbieżności w wykładni tej regulacji, mogą świadczyć o określonych brakach w zakresie ustalenia podstawy faktycznej lub prawnej załatwienia sprawy albo o niepodjęciu koniecznych czynności procesowych zmierzających do określenia przedmiotu postępowania. Powstanie sporu o właściwość lub kompetencyjnego musi być zatem poprzedzone precyzyjnym, wnikliwym i szczegółowym ustaleniem stanu prawnego i faktycznego sprawy. Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 146 ze zm.; dalej: u.ś.o.z.) sprawa o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, należy do zakresu kompetencji organu wykonawczego gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest jednolite stanowisko, że art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. wprowadza regulację szczególną względem art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a., co skutkuje modyfikacją treściową zakresu zastosowania tego ostatniego przepisu (por. np. postanowienia NSA z dnia: 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GW 6/18; 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II GW 40/18; 27 lipca 2020 r., sygn. akt II GW 13/20; 10 listopada 2021 r., sygn. akt II GW 86/21; 21 czerwca 2022 r., sygn. akt II GW 8/22; 7 grudnia 2023 r., sygn. akt II GW 91/23). Znaczenie pojęcia miejsca zamieszkania podlega rekonstrukcji zasadniczo na podstawie art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, co pozwala na przyjęcie, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, a więc wykazuje z danym miejscem nie tylko związek zewnętrzny (corpus), lecz także wewnętrzny (wolicjonalny animus). Jeżeli nie można ustalić aktualnego w momencie wszczęcia postępowania w sprawie z art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, konieczne jest ustalenie ostatniego miejsca zamieszkania tego podmiotu (por. np. postanowienia NSA z dnia: 15 września 2022 r., sygn. akt II GW 35/22; 28 lutego 2023 r., sygn. akt II GW 68/22). Natomiast, jeżeli nie ma możliwości ustalenia ostatniego miejsca zamieszkania zgodnie z art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 54 ust. 1 u.ś.o.z., dopuszczalne jest sięgnięcie do wynikającego z art. 21 § 2 k.p.a. kryterium subsydiarnego ustalenia właściwości miejscowej, to jest kryterium miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postepowania (miejsce udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z.). Naczelny Sąd Administracyjny, rozstrzygając niniejszy negatywny spór o właściwość w sprawie o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, stwierdził na podstawie dokumentacji przedłożonej przez organ będący wnioskodawcą w sprawie powyższego sporu, że świadczeniobiorca, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z., jest osobą, której aktualne miejsce zamieszkania nie jest znane. Ostatnie znane miejsce zameldowania na pobyt stały ww. świadczeniobiorcy mieściło się natomiast pod adresem O., Gmina Lubaczów. Jednocześnie należy przyjąć, że jakkolwiek sam fakt formalnego zameldowania nie stanowi wyłącznego dowodu na okoliczność miejsca zamieszkania danej osoby fizycznej (por. postanowienia NSA z dnia: 28 września 2021 r., sygn. akt II GW 59/21; 2 czerwca 2017 r., sygn. akt II GW 12/17), to jednak nie jest uzasadnione podważanie poglądu, że zameldowanie stwarza wzruszalne domniemanie istnienia tego rodzaju okoliczności (por. art. 25 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności), które w braku wiarygodnych przeciwdowodów jest wiążące dla organów orzekających w sprawie o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (zob. postanowienia NSA z dnia: 25 listopada 2025 r., sygn. akt II GW 113/25 i II GW 107/25; 25 września 2025 r., sygn. akt II GW 103/25 i II GW 111/25). W świetle przedstawionych argumentów oraz okoliczności wynikających z akt sprawy, za w pełni uzasadnione trzeba uznać twierdzenie, że organem właściwym do rozpoznania sprawy o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, jest Wójt Gminy Lubaczów, albowiem ostatnie znane stałe miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy mieściło się pod adresem O., Gmina Lubaczów. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 15 § 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.