II GW 101/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Wojciech Maciejko Sędzia NSA Dariusz Zalewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Prezydenta Wrocławia z dnia 29 maja 2025 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Wrocławia a Burmistrzem Jarocina w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych postanawia: wskazać Burmistrza Jarocina jako organ właściwy do załatwienia sprawy.

Prezydent Wrocławia, pismem z dnia 29 maja 2025 r., na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.) wniósł o rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Wrocławia a Burmistrzem Jarocina i wskazanie Burmistrza Jarocina jako organu właściwego do rozpoznania wniosku 4. Wojskowego Szpitala Klinicznego z Polikliniką SPZOZ we W. dotyczącego potwierdzenia prawa J. O. do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że w wyniku przeprowadzonych czynności pracownik socjalny Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej ustalił, że J. O. nie przebywa w żadnej z placówek pomocowych działających na terenie Wrocławia, a ostatnie stałe zameldowanie posiadał w miejscowości Witaszyce [...], gmina Jarocin. W następstwie powyższych ustaleń, Prezydent Wrocławia, pismem z dnia 10 marca 2025 r. przekazał wniosek do załatwienia zgodnie z właściwością Burmistrzowi Jarocina, powołując się na przepisy dotyczące ustalenia właściwości miejscowej. Pismem z dnia 1 kwietnia 2025 r., Burmistrz Jarocina przekazał wniosek do Prezydenta Wrocławia wskazując, że to fakt zdarzenia na terenie Wrocławia ma przesądzać, że ta gmina jest właściwa do przeprowadzenia postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do świadczeń zdrowotnych dla J. O. Następnie pracownik MOPS we Wrocławiu ponownie podjął działania w celu ustalenia, czy świadczeniobiorca przebywa na terenie Wrocławia. Otrzymał informację, że taka osoba nigdy nie przebywała w schroniskach wrocławskich. Wobec tego, Prezydent Wrocławia, pismem z dnia 16 kwietnia 2025 r. ponownie przekazał ww. wniosek do Burmistrza Jarocina celem przeprowadzenia postępowania zgodnie z właściwością. Zawiadomieniem z dnia 7 maja 2025 r. korespondencję zwrócono. Prezydent Wrocławia wyjaśnił, że w wyniku czynności przeprowadzonych przez MOPS we Wrocławiu, ustalono, że świadczeniobiorca nie przebywa na terenie placówek pomocowych na terenie Wrocławia i nie jest znane miejsce jego pobytu, nie toczy się wobec niej żadne postępowanie w zakresie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, a ostatnim adresem zameldowania na pobyt stały J. O. były Witaszyce [...] w gminie Jarocin. Dodatkowo świadczeniobiorca został przyjęty w trybie nagłym na hospitalizację, nie było to leczenie planowe, które mogłoby wskazywać na jego dłuższe przebywanie na terenie Wrocławia. Ponadto, uczestnik postępowania nie przedstawił dowodów, które uprawdopodobniałyby fakt zamieszkiwania J. O. na terenie Wrocławia i koncentrowania przez niego czynności życiowych we Wrocławiu. Burmistrz Jarocina w odpowiedzi na wniosek stwierdził, że nie jest mu znany adres pobytu świadczeniobiorcy od 2022 r. J. O. nie korzysta z żadnej formy pomocy w Jarocinie. Zdaniem Burmistrza, właściwym w sprawie organem jest Prezydent Wrocławia, ponieważ w przypadku niemożności ustalenia właściwego organu w oparciu o ustalenie miejsca zamieszkania, uznaje się, że sprawa należy do organu właściwego dla miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Pojęcie sporu, którym w przywołanym przepisie posługuje się ustawodawca, odnosi się do sytuacji, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny) albo każdy z organów uważa się za niewłaściwy (spór negatywny). Innymi słowy, spór o właściwość ma miejsce wówczas, gdy rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów administracji publicznej dotyczy jednoczesnego przyjmowania lub wyłączania przez te organy własnych kompetencji do załatwiania indywidualnej sprawy administracyjnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.; dalej: k.p.a.), a więc sprawy, która w toku administracyjnego postępowania jurysdykcyjnego przed organem administracji publicznej podlega załatwieniu w drodze aktu administracyjnego, bądź w innej prawnej formie działania administracji publicznej podlegającej kontroli sądu administracyjnego (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 14 listopada 2006 r. sygn. akt II OW 51/06; 18 lutego 2009 r. sygn. akt I OW 14/09; 17 listopada 2009 r. sygn. akt I OW 180/09). Spory te Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga na wniosek przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy. Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146 ze zm.), dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, jest decyzja wójta (burmistrza, prezydenta miasta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy. Przepis ten stanowi lex specialis w stosunku do regulacji zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Nie zawiera on jednak unormowania sytuacji, w której aktualne miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy nie może zostać ustalone. W takim przypadku, dla określenia organu właściwego, zastosowanie mają przepisy art. 21 § 1 i 2 k.p.a., które przewidują, że w braku miejsca zamieszkania strony w kraju właściwość miejscową organu ustala się według miejsca pobytu strony, a jeżeli strona nie ma w kraju miejsca zamieszkania lub pobytu – według jej ostatniego miejsca zamieszkania lub pobytu w kraju. Pojęcie "miejsce zamieszkania" należy interpretować zgodnie z art. 25 k.c., który stanowi, iż miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Oznacza to, że dla ustalenia miejsca zamieszkania konieczne jest kumulatywne wystąpienie dwóch elementów: obiektywnego – faktycznego przebywania w określonej miejscowości, oraz subiektywnego – zamiaru stałego pobytu w tym miejscu. W niniejszej sprawie mamy do czynienia ze sporem negatywnym, gdyż zarówno Prezydent Wrocławia, jak i Burmistrz Jarocina uchylają się od rozpoznania wniosku 4. Wojskowego Szpitala Klinicznego z Polikliniką SPZOZ we W. dotyczącego potwierdzenia prawa J. O. do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zgromadzony materiał dowodowy w niniejszej sprawie nie pozwala na ustalenie, że J. O. przeniósł centrum swoich spraw życiowych do Wrocławia. Hospitalizacja w 4. Wojskowym Szpitalu Klinicznym miała charakter nagły i incydentalny, a czynności MOPS we Wrocławiu potwierdziły, że świadczeniobiorca nie korzysta z placówek pomocowych i nie przebywa w schroniskach na terenie tego miasta. Z kolei z dokumentacji wynika, że ostatnie znane miejsce stałego zameldowania J. O. znajdowało się w Witaszycach (gmina Jarocin). W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że w przypadku braku możliwości ustalenia aktualnego miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, dla określenia organu właściwego decydujące znaczenie ma jego ostatnie miejsce zamieszkania, przy czym w razie trudności dowodowych dopuszczalne jest posiłkowe odwołanie się do ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Samo miejsce zameldowania nie przesądza jeszcze o miejscu zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c., lecz w sytuacji braku innych dowodów dotyczących faktycznego centrum życiowego jednostki może stanowić istotny wskaźnik pomocniczy przy ustalaniu właściwości miejscowej organu administracji (por. postanowienia NSA z: 28 września 2021 r., sygn. akt II GW 59/21; 24 marca 2021 r., sygn. akt II GW 66/20; 12 lipca 2018 r., sygn. akt II GW 13/18). W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, iż organem właściwym do rozpoznania sprawy dotyczącej potwierdzenia prawa J. O. do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jest Burmistrz Jarocina, jako organ gminy, z którą skarżący był ostatnio faktycznie związany, co potwierdza jego ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 p.p.s.a.