II GSK 8/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. K. P. w Sz. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 sierpnia 2024 r., sygn. akt VI SA/Wa 773/24 w sprawie ze skargi Z. K. P. w Sz. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 10 stycznia 2024 r., nr 22/2024/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego postanawia: zawiesić postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2024 r., oddalił skargę Z. K. P. w Sz. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 10 stycznia 2024 r., w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Szczecinie zwrócił się do Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym B. M. z tytułu wykonywania pracy na podstawie trzech umów o dzieło, które zostały zakwalifikowane na podstawie postępowania wyjaśniającego jako umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu. Umowy dotyczyły: "[...]" z terminem wykonania w dniu 5 kwietnia 2009 r. (umowa nr [...]); "[...]" z terminem wykonania w dniu 31 maja 2009 r. (umowa nr [..]) oraz "[...]" z terminem wykonania w dniu 14 czerwca 2009 r. (umowa nr [...]). Decyzją z 14 kwietnia 2016 r. Dyrektor Zachodniopomorskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Szczecinie, stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Pana B. M. z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług na rzecz płatnika składek w dniach 5 kwietnia 2009 r., 31 maja 2009 r. i 14 czerwca 2009 r. Zaskarżoną decyzją Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ uznał, że wypełnianie zadań w ramach zawartych umów stanowiło co do istoty "prowadzenie warsztatów", przy czym nie określono w ich treści, w jaki sposób czynności powinny zostać wykonane ani czego będzie wymagał zamawiający od wykonawcy przy weryfikacji rezultatu. Zdaniem organu wykonywanie tego typu czynności nie mogło zostać zakwalifikowane, jako praca wykonywana na podstawie umów o dzieło, gdyż polegała ona na dokonywaniu czynności z należytą starannością, co potwierdzała również treść spornych umów. W ocenie organu, sporne umowy sprowadzały się do starannego działania uczestnika postępowania bez możliwości weryfikacji rezultatu po jego wykonaniu, zwłaszcza, że prowadzenie warsztatów wymagało udziału innych osób, których zachowania nie można było przewidzieć w momencie zawierania umów, zatem ich rezultat nie był całkowicie zależny od działań uczestnika, wobec czego na wykonawcy spoczywała jedynie odpowiedzialność za staranne wykonanie powierzonych czynności, nie zaś za rezultat. Sąd I instancji oddalając skargę na decyzję Prezesa NFZ stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do rozstrzygnięcia, czy uczestnik postępowania podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonania spornych umów. WSA stwierdził, że kwestią sporną był charakter trzech umów zawartych przez skarżącego z uczestnikiem postępowania. Organy przyjęły bowiem, że w były to umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, skarżący natomiast podnosił, że umowy te stanowiły umowy o dzieło. W ocenie Sądu I instancji organy dokonały prawidłowej oceny, że łączące skarżącego oraz uczestnika postępowania trzy umowy przedstawione wraz z wnioskiem ZUS, stanowiły umowy o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, a nie umowy o dzieło jak je określiły ich strony. Dokonując analizy spornych umów WSA uznał, że wynikającym z nich zadaniem uczestnika było wykonywanie czynności faktycznych w postaci prowadzenia warsztatów artystycznych (muzycznych) z zakresu śpiewu ludowego oraz dodatkowo przygotowanie kryteriów oceny prezentacji. Taki zakres czynności wynikał z określenia obowiązków uczestnika w umowach, gdzie określano sposób świadczenia jako "[...]"; "[...]"; "[...]". W ocenie Sądu czynności, do których wykonania zobowiązywał się uczestnik miały prowadzić do przekazania wiedzy i umiejętności w zakresie wyznaczonym przedmiotem każdej z umów, a więc śpiewu ludowego, jednakże w żadnym razie nie były one charakterystyczne dla umowy o dzieło. Wynikały z podjęcia określonych czynności niewymagających cech indywidualizacji, lecz staranności działania. Nie miały charakteru czynności przynoszących konkretny materialny rezultat, gdyż były one w istocie realizowane w ramach umowy starannego działania, mających charakter umów o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Odnosząc się do części umów, które obejmowały swym zakresem przygotowanie kryteriów oceny prezentacji, to zdaniem Sądu, nie sposób było przyjąć, że doszło do przyjęcia odpowiedzialności za rezultat w zakresie "przygotowania kryteriów ocen". Zastosowanie słowa "przygotowanie", bez dalszego sprecyzowania na czym miałby polegać ich rezultat, nakazywało potraktować, zdaniem Sądu I instancji, te czynności jako przejaw starannego działania uczestnika postępowania. Sąd zgodził się ze stanowiskiem organu, że sporne umowy nie przewidywały określonego rezultatu w postaci zindywidualizowanego dzieła w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego, czy też utworów w rozumieniu przepisów prawa autorskiego. Wynikające z umów świadczenia ich wykonawcy stanowiły, w ocenie Sądu, ciąg czynności faktycznych poddanych reżimowi starannego działania, zmierzających do przedstawienia uczestnikom warsztatów wiedzy i umiejętności śpiewu ludowego oraz interpretacji tradycyjnych utworów. Sąd zwrócił uwagę, że na podstawie spornych umów, w ramach których uczestnik mógł się jedynie zobowiązać się do starannego prowadzenia warsztatów artystycznych (muzycznych), w istocie nie przyjmował on na siebie odpowiedzialności za rezultat. Brak było także podstaw, zdaniem Sądu I instancji od przyjęcia, że w wyniku wykonania spornych umów powstał weryfikowalny i jednorazowy rezultat, posiadający samoistny byt oraz będący obiektywnie osiągalny i pewny, mający ponadto charakter indywidualny i twórczy. Sąd zwrócił w tym zakresie uwagę na charakter warsztatów artystycznych z zakresu śpiewu ludowego, który nieodłącznie związany jest z interakcją ich uczestników i ich osobistymi predyspozycjami, umiejętnościami oraz zainteresowaniami, których uczestnik postępowania nie mógł z całą przewidzieć, ani zaplanować. Okoliczność ta wyłączała wystąpienie cechy wyłącznego wpływu wykonawcy na osiągnięcie rezultatu. Sąd zwrócił również uwagę, że tego rodzaju warsztaty nie pozostawiały ucieleśnionego lub nieucieleśnionego, ale postrzegalnego, pozwalającego na zindywidualizowanie, rezultatu. Brak określonego rezultatu wykluczał również odpowiedzialność wykonawcy warsztatów za wady dzieła. Prowadzenie warsztatów artystycznych nie poddaje się bowiem weryfikacji pod względem istnienia wad fizycznych. Prowadzący warsztaty artystyczne (muzyczne) nie może zobowiązać się do tego, że ich adresaci nabędą umiejętność z nich wynikającą. Podsumowując, Sąd I instancji nie dopatrzył się w działaniu organów NFZ nieprawidłowości w zakresie ustalenia, że sporne umowy były umowami o świadczenie usług, a zatem wykonując je, uczestnik postępowania podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W podstawie prawnej wyroku podano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, 1705, 1860, dalej: p.p.s.a.). Z. K. P. w Sz., skargą kasacyjną zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu: 1. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a mianowicie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi pomimo istniejących podstaw do jej uwzględnienia, co wyrażało się w pominięciu przez Sąd I instancji, że organ w toku postępowania administracyjnego oparł się wyłącznie na niepełnym materiale dowodowym zgromadzonym przez inny organ administracji publicznej i tym samym uchylił się od obowiązku samodzielnego przeprowadzenia postępowania dowodowego, a w konsekwencji oparł decyzję na niekompletnym materiale dowodowym; 2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a mianowicie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 i 107 § 1 pkt 6 k.p.a. poprzez oddalenie skargi mimo istniejących podstaw do jej uwzględnienia, co wyrażało się w pominięciu przez Sąd I instancji, że organ nie wyjaśnił w pełni stanu faktycznego i nie zebrał całości materiału dowodowego; 3. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a mianowicie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku powodów, dla których Sąd nie uwzględnił zawartych w skardze zarzutów naruszenia art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 1 pkt 6 k.p.a; 4. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez bezpodstawne zastosowanie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e oraz art 85 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (dalej u.ś.o.z.) w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.) przejawiające się w mylnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że zainteresowany był osobą objętą obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym, rentowym i wypadkowym, umowy łączące skarżącego i zainteresowanego stanowiły tytuł obowiązkowego ubezpieczenia, zainteresowany był osobą wykonującą pracę na podstawie umów o świadczenie usług, a skarżący, jako płatnik, miał obowiązek pobrania z dochodu zainteresowanego składki; 5. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez bezpodstawne zastosowanie art. 734 w zw. z art. 750 Kodeksu cywilnego, przejawiające się w mylnym zakwalifikowaniu przez Sąd I instancji umów łączących skarżącego z zainteresowanym jako umów o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia, podczas gdy wskazane umowy spełniają przesłanki umów o dzieło; 6. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 627 Kodeksu cywilnego, przejawiające się w mylnym przyjęciu przez Sąd I instancji, iż przepis ten nie powinien być zastosowany w sprawie, podczas gdy umowy łączące skarżącego z zainteresowanym miały charakter umów o dzieło; 7. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 65 § 2 Kodeksu cywilnego, przejawiającego się w niewzięciu pod uwagę woli stron wyrażonej w treści umowy. Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 10 stycznia 2024 roku nr 22/2024/Ub, a także poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia. Strona wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej, według norm przepisanych. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie od kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: postepowanie wywołane skargą kasacyjną skarżącego wniesioną od powołanego na wstępie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podlega zawieszeniu. Zgodnie z art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w przedmiotowej sprawie podziela pogląd wyrażony w orzeczeniu NSA z 26.08.2011 r., sygn. akt II OZ 682/11, że regulacja zawarta w art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. obliguje sąd do zawieszenia postępowania w sprawie w przypadku śmierci stron (uczestników postępowania) i to niezależnie od podjęcia ewentualnych czynności mających na celu doprowadzenie do zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłej strony. Śmierć uczestnika postępowania, do którego przez art. 12 p.p.s.a. ma zastosowanie art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a., obliguje sąd z urzędu do zawieszenia postępowania z chwilą uzyskania informacji o tym zdarzeniu. Wyjątek od tej zasady określa art. 124 § 3 p.p.s.a. wskazujący, że nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. W konsekwencji, kierunek procedowania przez sąd administracyjny po powzięciu informacji o śmierci strony zależy od oceny, czy przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, czy też nie. Zgodnie z informacją z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych, dołączoną do akt administracyjnych, uczestnik zmarł 14 października 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd zawarty w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt II UZ 22/17 dotyczący postępowania w związku ze składkami na ubezpieczenia społeczne. W ocenie NSA, śmierć innej osoby, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja, nie powoduje, że rozstrzygnięcie sprawy między płatnikiem składek a organem rentowym staje się niedopuszczalne albo bezprzedmiotowe, gdyż śmierć tej osoby nie dezaktualizuje obowiązku zapłaty zaległych składek przez płatnika – pracodawcę. W związku z faktem, że kwestią sporną w przedmiotowej sprawie jest podleganie przez uczestnika obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie trzech umów o dzieło, a w konsekwencji obowiązek uiszczenia składek na ubezpieczenie zdrowotne należy uznać, że przedmiotowa sprawa nie odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego uczestnika. W takim stanie sprawy zaistniały podstawy, o których mowa w powołanym art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a., do obligatoryjnego zawieszenia toczącego się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym postępowania. Postępowanie to podlega zawieszeniu do dnia zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego albo do dnia ustanowienia we właściwej drodze kuratora spadku (art. 128 § 1 pkt 1 oraz art. 128 § 2 p.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 w związku z art. 193 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.