II GSK 764/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło –Chlabicz (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Marek Krawczak Protokolant Jarosław Poturnicki po rozpoznaniu w dniu 30 października 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 marca 2020 r. sygn. akt III SA/Po 841/19 w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 2 października 2019 r. nr 3001-IOA.4246.22.2019.AL w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier hazardowych na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M.R. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 11 marca 2020 r., sygn. akt III SA/Po 841/19, oddalił skargę M. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 2 października 2019 r. nr 3001-IOA.4246.22.2019.AL w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia. I W dniu 22 lipca 2016 r. funkcjonariusze celni przeprowadzili kontrolę przestrzegania przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 471 ze zm.; dalej: u.g.h.) w lokalu Punkcie Gier W. , PI. [...], O. Podczas kontroli stwierdzono obecność siedmiu automatów podłączonych do sieci elektrycznej i gotowych do gry. Na jednym automacie Energy Hot Fun nr [...] przeprowadzono eksperyment procesowy. Co do pozostałych automatów wypowiedział się biegły z zakresu informatyki. W trakcie prowadzonego postępowania organ dopuścił jako dowody w sprawie m.in. kserokopie ekspertyz biegłego sądowego z oględzin automatów, na których w trakcie kontroli nie przeprowadzono eksperymentu, a z których wynika, że gry oferowane przez te automaty, były również grami na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Za urządzającego gry uznano M. R. (dalej: skarżący, strona). Organ na podstawie zebranego materiału dowodowego i analizy akt postępowania przygotowawczego prowadzonego pod sygnaturą akt [...] ustalił, że skarżący i zatrudnieni w jego lokalu pracownicy współdziałali ze O. Sp. z o.o., która wynajmowała od strony pomieszczenie w celu posadowienia w nim przedmiotowych automatów. W związku z ustaleniami kontroli, Naczelnik Wielkopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu decyzją z dnia 10 grudnia 2018 r. - działając m.in. na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. - wymierzył skarżącemu karę pieniężną w wysokości 84.000 zł za urządzanie gier na 7 automatach o podanych w decyzji numerach poza kasynem gry. Decyzją z dnia 2 października 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: DIAS, organ odwoławczy) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy zaakceptował stanowisko Naczelnika Wielkopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu w zakresie uznania skarżącego za urządzającego gry na automatach w rozumieniu u.g.h. W tym kontekście DIAS odwołał się do treści zeznań osoby grającej w kontrolowanym lokalu oraz pracownicy tego lokalu. Mianowicie świadek (gracz) zeznał: "Jeśli uzyskało się wygraną wtedy wołało się obsługę. Ustawienie zostawiało się na planszy, obsługa spisywała dane z monitora, ile tam było i po odczytaniu można było dostać pieniądze od obsługi lokalu. Jeżeli ktoś nie wiedział, jak grać, obsługa pomagała i pokazywała jaki guzik nacisnąć. Po skończonej grze obsługa kasowała wynik kluczem". Natomiast pracownica skarżącego, zatrudniona w lokalu zeznała: "(...) przy otwieraniu lokalu włączaliśmy je przyciskiem z tyłu obudowy i na koniec wyłączaliśmy tym samym przyciskiem (...) mieliśmy telefon do serwisu i w razie potrzeby informowaliśmy o awarii". W ocenie DIAS przedstawione powyżej dowody wskazują, że czynności, które strona podejmowała, nie sprowadzały się wyłącznie do wydzierżawienia powierzchni lokalu podmiotowi władającemu automatami. W rzeczywistości, to właśnie wydzierżawiający umożliwiał funkcjonowanie spornych automatów i korzystanie z nich przez grających, czerpiąc z tego tytułu zyski. W związku tym DIAS stwierdził, że w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki do nałożenia na skarżącego kary pieniężnej w oparciu o przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Wskazanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę strony. Według WSA zasadnie organy obu instancji przyjęły, że skarżący był podmiotem współpracującym, co najmniej współorganizującym gry, podejmując czynności i przyjmując obowiązki pozostające w związku z działalnością obejmującą urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Skarżący w lokalu, którego część wynajmował O. Sp. z o.o. celem postawienia tam przedmiotowych automatów, prowadził działalność gospodarczą i zatrudniał pracowników, w tym M.P. Pracownica zeznała, że przy otwieraniu lokalu, w którym sprzedawała kawę i herbatę włączała przycisk znajdujący się z tyłu obudowy automatów i na koniec pracy wyłączała przyciskiem ich pracę. Młodych ludzi informowała, że raczej nie wolno grać na przedmiotowych automatach, sporadycznie ktoś wymieniał pieniądze (wrzucało się do automatów monety), w razie potrzeby informowano serwis o awarii automatów. Tak więc nie sposób nie zauważyć, że bez czynności podejmowanych przez skarżącego (osób, którymi się posługiwał) nie byłaby możliwa gra na przedmiotowych automatach. Sąd uznał wobec tego, że organy nie naruszyły przepisów prawa materialnego przez zastosowanie wobec strony art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. W sprawie niniejszej nie było sporne, że skarżący nie legitymował się którymkolwiek z dokumentów legalizujących jego działania (art. 6 i 7 u.g.h.), a jednocześnie nie wykazał, że przed udostępnieniem urządzeń grającym zadośćuczynił obowiązkowi ich rejestracji stosownie do art. 23a u.g.h. Nie ulega przy tym wątpliwości, że skontrolowane automaty były automatami do gier w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Odnosząc się do zarzutów naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa unijnego, WSA wskazał na uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z dnia 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16, w której stwierdzono, że art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE, którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy. Jak uznał NSA, przepis ten może zatem stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów u.g.h. Dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w omawianym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny – w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE – charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy. Podsumowując WSA stwierdził, że decyzje organów obu instancji zostały wydane zgodnie z przepisami prawa procesowego i materialnego, regulującymi przypadki urządzania gier na automatach poza kasynem gry. II Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz uchylenie orzeczeń organów I i II instancji, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., a to poprzez brak uchylenia kwestionowanej decyzji i decyzji poprzedzającej mimo oczywistego naruszenia prawa materialnego, co ma postać uznania za urządzającego gry na automatach takiego podmiotu, który owych gier z całą pewnością nie urządzał, gdyż nie przejawił jakiejkolwiek takiej aktywności, która pozwoliłaby przypisać mu tego rodzaju działalność; 2) naruszenie 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 189a i nast. k.p.a poprzez całkowite pominięcie tych przepisów w sprawie, mimo iż przepisy te znajdują pełne zastosowanie do kar takich jak przedmiotowa. W odpowiedzi na skargę kasacyjną DIAS wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw. W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli NSA. A zatem wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed sądem drugiej instancji nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz na kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej. Odnosząc powyższe uwagi natury ogólnej do rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że zamierzonego skutku nie mógł odnieść zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 189a k.p.a. i nast. k.p.a., ponieważ zarówno w petitum skargi kasacyjnej, jak i w jej uzasadnieniu nie wskazano konkretnej jednostki redakcyjnej art. 189a k.p.a., który to przepis zawiera kilka jednostek redakcyjnych (paragrafów). Uzasadniając natomiast naruszenie następnych, po art. 189a, przepisów Działu IVa k.p.a., autor skargi kasacyjnej wskazuje przykładowo treść art. 189d i art. 189f k.p.a. bez konkretnego wskazania – w odniesieniu do zaskarżonego wyroku Sądu I instancji – jaki istotny wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy miałoby mieć naruszenie tych przepisów. Wobec związania NSA granicami skargi kasacyjnej, prawidłowe (tzn. jasne i niebudzące wątpliwości) sformułowanie zarzutów kasacyjnych jest warunkiem niezbędnym dla uznania, że zarzut jest usprawiedliwiony. Zgodnie z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawidłowe określenie podstaw kasacyjnych oznacza obowiązek wnoszącego skargę kasacyjną powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem autora skargi kasacyjnej uchybił sąd pierwszej instancji w zaskarżonym orzeczeniu oraz uzasadnienia ich naruszenia. Przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu, czy strona skarżąca zarzuca naruszenie prawa materialnego, czy naruszenia przepisów postępowania, czy też oba te naruszenia łącznie. Konieczne jest przy tym wskazanie konkretnych przepisów naruszonych przez sąd, z podaniem jednostki redakcyjnej (numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu). Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno szczegółowo określać, do jakiego naruszenia przepisów prawa doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej ma za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych (zob. np. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt II GSK 1143/21). Wielokrotnie NSA podkreślał w swoim orzecznictwie, że sąd nie może domyślać się argumentacji, czy intencji strony skarżącej. Zatem obowiązek nałożony cytowanym przepisem oznacza, że autor skargi kasacyjnej nie może ograniczyć się tylko do wskazania przepisu prawa, który w jego ocenie został naruszony, ma bowiem obowiązek uzasadnić w czym upatruje uchybienia wskazanej normie prawnej. Na usprawiedliwienie nie zasługuje również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., sformułowany w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej. Istota tego zarzutu sprowadza się do kwestionowania stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że organy zasadnie przypisały skarżącemu przymiot urządzającego gry na automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Ustawa o grach hazardowych nie zawiera legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługuje się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń; przystosowanie go do danego rodzaju działalności; umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy; utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającej ich sprawne funkcjonowanie; wypłacanie wygranych; obsługa urządzeń; zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze (por. np. wyroki NSA z dnia: 14 marca 2019 r., sygn. akt II GSK 125/17; 9 stycznia 2019 r., sygn. akt II GSK 4236/16; 2 sierpnia 2018 r., sygn. akt II GSK 132/18; 19 lipca 2018 r., sygn. akt II GSK 4707/16). Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, warunkiem odpowiedzialności administracyjnoprawnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z zasadniczo komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Nie wyklucza to oczywiście możliwości współdziałania wielu podmiotów w nielegalnym procederze urządzania gier, np. właściciela automatu i właściciela – bądź dysponenta – lokalu, którzy umownie dokonują podziału zadań i funkcji związanych z procesem organizacji gier (zob. wyroki NSA z dnia: 26 czerwca 2019 r., sygn. akt II GSK 1775/17; 13 marca 2018, sygn. akt II GSK 3745/17). W rezultacie, za urządzanie gier hazardowych uznaje się takie zachowanie, które ma na celu umożliwienie sprawnego funkcjonowania automatu lub automatów do gier hazardowych, zgodnie z ich przeznaczeniem, w miejscu dostępnym dla potencjalnych odbiorców tego rodzaju rozrywki (por. wyrok NSA z dnia 21 maja 2019 r., sygn. akt II GSK 1140/17). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak jest podstaw do skutecznego zakwestionowania stanowiska WSA odnośnie zasadności uznania skarżącego za podmiot urządzający gry poza kasynem gry i przypisania mu odpowiedzialności z tego tytułu. Tym bardziej, że uzasadnienie skargi kasacyjnej, mające podważać to stanowisko, nie koresponduje z argumentacją prezentowaną przez WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Według autora skargi kasacyjnej "Wystarczy przecież zauważyć, że przypisane skarżącemu atrybuty rzekomego urządzania owych gier, wymienione w kwestionowanym wyroku, a to np. dostarczenie zasilania elektrycznego lub dbanie o porządek w lokalu, są typowe dla tego rodzaju umów i znajdują zastosowanie do praktycznie każdego urządzenia elektrycznego, które może zostać umieszczone na dzierżawionej powierzchni" (str. 3 skargi kasacyjnej). Tym czasem z lektury uzasadnienia zaskarżonego wyroku w żadnym razie nie wynika, aby wskazywane przez kasatora okoliczności (dostarczenie zasilania elektrycznego lub dbanie o porządek w lokalu) miały stanowić podstawę uznania skarżącego za urządzającego gry na automatach. Organy celne, jak i WSA wyraźnie wskazali, na podstawie jakich okoliczności uznano skarżącego za podmiot urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. W tym miejscu wymaga podkreślenia, że zarzut naruszenia prawa materialnego z pkt 1 petitum skargi kasacyjnej nie został powiązany z właściwymi przepisami postępowania. Zatem autor skargi w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. zarzutów naruszenia przepisów postępowania - nie podważył skutecznie poczynionych przez organy ustaleń. Z ustaleń tych wynika zaś, że skarżący prowadząc działalność gospodarczą, wynajął część powierzchni kontrolowanego lokalu spółce O., celem postawienia tam spornych automatów do gier. W toku prowadzonego postępowania, M.P. (pracownik skarżącego) zeznała, że przy otwieraniu ww. lokalu, w którym sprzedawała kawę i herbatę, włączała przycisk znajdujący się z tyłu obudowy automatów i na koniec pracy wyłączała przyciskiem ich pracę. Młodych ludzi informowała, że raczej nie wolno grać na przedmiotowych automatach, sporadycznie ktoś wymieniał pieniądze, w razie potrzeby informowano serwis o awarii automatów (k. 182 akt administracyjnych). Natomiast R. S. (osoba grająca w kontrolowanym lokalu) zeznał, że "Jeśli uzyskało się wygraną wtedy wołało się obsługę. Ustawienie zostawiało się na planszy, obsługa spisywała dane z monitora ile tam było i po odczytaniu można było dostać pieniądze od obsługi lokalu. Jeżeli ktoś nie wiedział jak grać obsługa pomagała i pokazywała jaki guzik nacisnąć. Po skończonej grze obsługa kasowała wynik kluczem"(k. 151 akt administracyjnych). Mając na uwadze przedstawione wyżej rozumienie "urządzania gier", dokonana przez organy i zaakceptowana przez Sąd I instancji subsumcja zachowania skarżącego (osób, którymi się posługiwał) pod regulację wynikającą z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest prawidłowa, gdyż ogół ustaleń dotyczących roli skarżącego w organizowaniu przedsięwzięcia hazardowego pozwalał na przyjęcie, że był on urządzającym gry w rozumieniu u.g.h., a tym samym stał się podmiotem podlegającymi karze, stosownie do art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. W tym stanie rzeczy, skoro żaden z zarzutów nie może być uznany za usprawiedliwiony, wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku nie mógł zostać uwzględniony. Wobec powyższego, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). Zasądzona kwota stanowi zwrot kosztów za sporządzenie i wniesienie w terminie przewidzianym w art. 179 p.p.s.a. odpowiedzi na skargą kasacyjną przez profesjonalnego pełnomocnika organu, który występował przed Sądem I instancji.