II GSK 632/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku O. w K. o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w sprawie ze skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2025 r. sygn. akt VI SA/Wa 884/25 w sprawie ze skargi D. S.A. w B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 30 grudnia 2024 r. nr BP.502.287.2024.2334.ML6.655621 w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia postanawia: odmówić dopuszczenia O. w K. do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika.

Pismem z 4 maja 2026 r., O. z siedzibą w K. (dalej: Stowarzyszenie, Wnioskodawca) zgłosiło swój udział w postępowaniu ze skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: GITD) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 listopada 2025 r., sygn. akt VI SA/Wa 884/25, którym uwzględnił skargę D. S.A. w B. (dalej: Spółka) i uchylił zaskarżoną decyzję GITD z 30 grudnia 2024 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z 16 maja 2024 r. w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia oraz zasądził od organu na rzecz Spółki zwrot kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniosek Stowarzyszenia o dopuszczenie do udziału w postępowaniu nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 dalej: p.p.s.a.) udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Dopuszczając organizacje społeczne do udziału w postępowaniach sądowoadministracyjnych ustawodawca postawił te organizacje w szczególnej pozycji ustrojowej. W sprawach sądowoadministracyjnych mogą one występować w interesie własnym jako skarżący (art. 50 § 1 p.p.s.a.), mogą jednak również występować w obronie interesu publicznego. W orzecznictwie wskazuje się, że istotą udziału organizacji społecznej zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i sądowoadministracyjnym, nie jest zaspokojenie partykularnych interesów samej organizacji, ale zapewnienie szeroko pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem. Niezależnie od tego, że ustawodawca w art. 33 § 2 p.p.s.a. jako przesłankę dopuszczenia do udziału organizacji społecznej sformułował wyłącznie warunek, aby sprawa dotyczyła zakresu statutowej działalności takiej organizacji, musi on służyć kontroli społecznej nad postępowaniem. Powinność działania w interesie publicznym (zbiorowym) organizacji społecznej wynika już z samej istoty tej organizacji (por. postanowienie NSA: z 28 września 2009 r., sygn. akt II GZ 55/09; z 15 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 55/12 – te i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie bowiem z treścią art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2020 r., poz. 2261) stowarzyszenia mają prawo wypowiadania się w sprawach publicznych, co jest formą realizacji gwarantowanej przepisami Konstytucji wolności zrzeszania się oraz prawa czynnego uczestniczenia w życiu publicznym. Należy zatem przyjąć, że badając wniosek stowarzyszenia o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sąd powinien wziąć pod uwagę, czy spełnione są warunki formalnoprawne, tzn. czy stowarzyszenie jest organizacją powołaną zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa powszechnie obowiązującego, a zakres działalności statutowej musi uwzględniać charakter rozstrzyganej sprawy sądowoadministracyjnej oraz czy przemawia za tym interes społeczny (por. postanowienie NSA z 11 października 2013 r., sygn. akt II OZ 874/13). Stowarzyszenie wykazać powinno, że nie działa w interesie własnych członków, lecz ogólnospołecznym (postanowienie NSA z 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OZ 941/15). Wnioskując o dopuszczenie do udziału w postępowaniu zainicjowanym skargą kasacyjną organu, Stowarzyszenie podnosiło, że nie brało udziału w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organy Inspekcji Transportu Drogowego, a jego wynik dotyczy kwestii istotnej dla wszystkich członków Stowarzyszenia [...]. Ustalenie powyższego dotyczy jego interesu prawnego Stowarzyszenia. Na poparcie swojego stanowiska Wnioskodawca powołał się na zapisy statutu dotyczące sposobów realizacji jego celów, poprzez m.in. udział w postępowaniach sądowych i sądowoadministracyjnych toczących się w stosunku do i z udziałem członków Stowarzyszenia. Wobec tak sformułowanego wniosku, w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że nie jest dopuszczalna taka wykładnia art. 33 § 2 p.p.s.a., według której sąd administracyjny byłby zobowiązany do uwzględnienia wniosku organizacji społecznej o dopuszczenie do udziału w postępowaniu tylko z tego powodu, że jest ona formalnie organizacją społeczną, a charakter rozpoznawanej sprawy sądowoadministracyjnej jest zgodny z zakresem jej statutowej działalności (por. postanowienie składu siedmiu sędziów NSA z dnia 28 września 2009 r., sygn. II GZ 55/09, ONSAiWSA z 2010 r. nr 2, poz. 23). Mając na względzie przywołane powyżej regulacje i orzecznictwo, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można stosować niejako swoistego automatyzmu, polegającego na umożliwieniu udziału organizacji społecznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym (tu: kasacyjnym), gdy tylko zostanie wskazana tożsamość celów organizacji z przedmiotem tego postępowania. Na gruncie bowiem konkretnej indywidualnej sprawy rola określonej organizacji społecznej, która zabiega o dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu, musi być jednoznaczna. Z lektury zapisów statutu Wnioskodawcy wynika, że Stowarzyszenie jest dobrowolną organizacją społeczną, zrzeszającą osoby związane z [...]. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, tak zaprezentowane cele statutowe Stowarzyszenia mają w istocie charakter partykularny, polegający na ochronie interesów podmiotów związanych z [...], na co wskazują wprost przywołane powyżej zapisy statutu, jak również uzasadnienie złożonego wniosku, co w konsekwencji wyłącza możliwość przystąpienia Wnioskodawcy jako organizacji społecznej chroniącej interesy o znaczeniu ogólnospołecznym, do niniejszego postępowania w charakterze jego uczestnika. Przypomnieć bowiem należy, że udział organizacji społecznej w danym postępowaniu nie może służyć partykularnym celom samej organizacji społecznej, lecz musi odpowiadać wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad danym postępowaniem. Tym samym, nie ma przesłanek ku temu, by uznać, że wnioskujące Stowarzyszenie ma rzeczywistą zdolność do pełnienia funkcji rzecznika interesu społecznego w tej konkretnej sprawie. Nie ulega również wątpliwości, że w argumentacji zawartej we wniosku w ogóle nie podjęto próby wykazania, na czym ochrona obiektywnego porządku prawnego w niniejszej sprawie miałaby polegać, a doznałaby wzmocnienia właśnie poprzez udział Stowarzyszenia w postępowaniu. Sam charakter sprawy sądowoadministracyjnej, który jest zbieżny z zakresem statutowej działalności Wnioskodawcy, a dotyczy kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia nie może stanowić, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przesłanki przemawiającej za uwzględnieniem wniosku Stowarzyszenia. Wobec powyższego, należało uznać, że nie została wykazana zasadność dopuszczenia Wnioskodawcy do udziału w niniejszym postępowaniu w charakterze jego uczestnika z punktu widzenia zasadniczych celów i wartości sądowej kontroli administracji publicznej, to jest ochrony obiektywnego porządku prawnego (legalności) oraz ochrony interesu społecznego związanego z kontrolą społeczną działalności administracji publicznej (por. postanowienie NSA z 23 stycznia 2025 r., sygn. II GSK 1543/21, postanowienie NSA z 3 lipca 2014 r., sygn. II OZ 662/14). Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.