II GSK 618/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A.K. zastępowanej przez kuratora od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2024 r. sygn. akt VI SA/Wa 1696/24 w sprawie ze skargi A.K. zastępowanej przez kuratora na decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 26 lutego 2024 r. nr DPS-DPSZA1.456.12.2022.ASS w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie obowiązków informacyjnych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

I. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2024 r., sygn. akt VI SA/Wa 1696/24, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.) odrzucił skargę A.K. zastępowanej przez kuratora (dalej: kurator skarżącej) na decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 26 lutego 2024 r. w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie obowiązków informacyjnych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia 11 czerwca 2024 r. kurator skarżącej został wezwany do usunięcia w terminie 7 dni braków formalnych skargi, po rygorem jej odrzucenia poprzez nadesłanie postanowienia, na mocy którego został ustanowiony kuratorem nieznanej z miejsca pobytu A.K. (dalej: skarżąca) lub zaświadczenia. Pismem z dnia 1 lipca 2024 r. kurator przedłożył postanowienie Sądu Rejonowego w P. z dnia 13 października 2023 r., o sygn. [...] w przedmiocie wyznaczenia kuratora dla nieobecnej A.K. W postanowieniu wskazano, iż został on ustanowiony w celu reprezentowania jej w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie nałożenia kary administracyjnej za naruszenie obowiązków informacyjnych. Sąd zauważył, że z akt administracyjnych wynika, iż 4 kwietnia 2024 r. skarżąca ustanowiła radcę prawnego do zapoznania się z aktami niniejszego postępowania, które nastąpiło w siedzibie organu w dniu 5 kwietnia 2024 r. Następnie pismem nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 18 kwietnia 2024 r. skarżąca reprezentowana przez radcę prawnego wniosła skargę na decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 26 lutego 2024 r. Skarga ta została z kolei zarejestrowana pod sygnaturą akt VI SA/Wa 1697/24. W konsekwencji Sąd I instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie odpadła przesłanka działania kuratora, gdyż został on ustanowiony dla nieobecnego celem działania w interesie i na rzecz osoby niemającej miejsca pobytu. W ocenie Sądu I instancji uchylenie kurateli następuje bowiem wówczas, gdy osoba nieobecna może już sama zająć się swoimi sprawami, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. W związku z powyższym zdaniem WSA skarga kuratora skarżącej była niedopuszczalna i należało ją odrzucić. II. Kurator skarżącej wniósł skargę kasacyjną na powyższe postanowienie żądając jego uchylenia w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał, że postanowienie Sądu Rejonowego w P. z 23 października 2023 r. o ustanowieniu kuratora nie zostało uchylone i w dalszym ciągu jest obowiązujące. Okoliczność ujawnienia się uczestniczki postępowania A.K. może natomiast stanowić jedynie asumpt do wniosku organu o uchylenie kurateli z powodu opadnięcia celu jej ustanowienia zgodnie z art. 180 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.; dalej: k.r.o.). III. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W badanej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji. Istota sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia problemu legitymacji do wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przez kuratora ustanowionego dla osoby nieobecnej (kurator absentis) w momencie, gdy osoba nieobecna, dla której reprezentacji został ustanowiony kurator dokonała czynności w sprawie. Należy zatem wskazać, iż zgodnie z art. 34 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.; dalej k.p.a.) organ administracji publicznej wystąpi do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony. Wyznaczenie przez sąd przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego na wniosek organu administracyjnego zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. następuje na podstawie art. 184 k.r.o. (zob. uchwała SN z dnia 9 lutego 1989 r., III CZP 117/88, OSNC 1990, nr 1, poz. 11.). Stosownie do art. 184 § 1 k.r.o. dla ochrony praw osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw, a nie ma pełnomocnika, ustanawia się kuratora. To samo dotyczy wypadku, gdy pełnomocnik nieobecnego nie może wykonywać swoich czynności albo gdy je wykonywa nienależycie. Zgodnie zaś z art. 184 § 2 k.r.o. kurator powinien przede wszystkim postarać się o ustalenie miejsca pobytu osoby nieobecnej i zawiadomić ją o stanie jej spraw. Zadaniem kuratora jest więc przede wszystkim poszukiwanie osoby nieobecnej, a poza tym sprawowanie zwykłego zarządu jego majątkiem, a więc dokonywanie koniecznych czynności faktycznych i prawnych, mających na celu zachowanie majątku, a czynności te podlegają kontroli sądu opiekuńczego, który może wydawać konieczne zarządzenia i w razie uchybień ze strony kuratora, pozbawia go tej funkcji (postanowienie SN z dnia 18 kwietnia 2000 r., III CKN 270/00). Ponadto zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych dla zapewnienia rzeczywistej reprezentacji nieobecnej strony i obrony jej interesów należy dopuścić możliwość podjęcia przez kuratora w imieniu strony czynności polegającej na wniesieniu do sądu administracyjnego skargi na ostateczną decyzję (zob. m.in. postanowienie NSA z dnia: 11 września 2012 r., sygn. akt II OZ 725/12; 23 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1796/12; 11 marca 2025 r., sygn. akt II OZ 289/25 oraz wyrok NSA z dnia 17 maja 2018 r., sygn. akt II GSK 20/18). Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy postanowieniem z dnia 13 października 2023 r., o sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w P. ustanowił dla nieobecnej A.K. kuratora celem reprezentowania w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków informacyjnych. Decyzją z dnia 26 lutego 2024 r. Komisja Nadzoru Finansowego nałożyła na A.K. karę pieniężną w wysokości 1 500 000 zł za naruszenie obowiązków informacyjnych określonych art. 19 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 596/2014 z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie nadużyć na rynku (Dz. U. UE. L. z 2014 r. Nr 173, str. 1 ze zm.). Decyzja ta została doręczona ustanowionemu w sprawie kuratorowi skarżącej. Następnie, jak wynika z zawartego w aktach administracyjnych oświadczenia z dnia 5 kwietnia 2024 r. pełnomocnik A.K. zapoznał się z aktami niniejszej sprawy przedkładając przy tym udzielone mu w dniu 4 kwietnia 2024 r. pełnomocnictwo. W dniu 12 kwietnia 2024 r. (data stempla pocztowego) kurator skarżącej wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 26 lutego 2024 r. Ze złożonej w niniejszym postępowaniu odpowiedzi organu na skargę wynika z kolei, że w dniu 24 kwietnia 2024 r. do organu wpłynęła skarga pełnomocnika skarżącej na tę samą decyzję Komisji Nadzoru Finansowego. Z tak zarysowanego stanu faktycznego sprawy jednoznacznie wynika, że skarżąca, dla której – jako nieobecnej – został ustanowiony kurator zaczęła działać w sprawie. Implikacją tej okoliczności nie jest jednak – wbrew twierdzeniom Sądu I instancji – ustanie kurateli dla nieobecnej z mocy prawa. W przypadku odnalezienia nieobecnego nie dochodzi bowiem do automatycznego ustania kurateli na podstawie art. 180 § 1 k.r.o., zgodnie z którym organ państwowy, który ustanowił kuratora, uchyli kuratelę, gdy odpadnie jej cel (zob. G. Jędrejek [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019, art. 184.). W doktrynie przyjmuje się jednolicie, że pojawienie się osoby, dla której ustanowiony został kurator absentis, nie powoduje ustania kurateli ex lege, a jedynie stanowi podstawę uchylenia kurateli przez sąd opiekuńczy (zob. A. Moszyńska [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, red. M. Fras, M. Habdas, LEX/el. 2023, art. 184.). To bowiem sąd ma kompetencje do tego, żeby ustalić, czy cel kurateli został zrealizowany (por. G. Jędrejek [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019, art. 180.). Wobec tego w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna kuratora nieobecnej była zasadna. Pogląd wyrażony przez Sąd I instancji, zgodnie z którym w okolicznościach niniejszej sprawy przesłanka działania kuratora ustała wobec czego skargę należało odrzucić jako niedopuszczalną, nie znajduje poparcia ani w obowiązujących przepisach ani w doktrynie. Należy ponownie podkreślić, że kuratela absentis nie ustaje ex lege – nawet w wypadku zjawienia się nieobecnego. Fakt ten oraz inne okoliczności powodujące, że kuratela absentis stała się zbędna, stanowi jedynie podstawę uchylenia kurateli przez sąd opiekuńczy (por. J. Gajda [w:] K. Pietrzykowski (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, wyd. 9, 2025, art. 184.). Ponadto należy zauważyć, że "w razie zaistnienia stosownych podstaw - kurator powinien przynajmniej zawiadomić sąd opiekuńczy o tym, iż odpadł cel kurateli w rozumieniu art. 180 § 1 k.r.o." (Haak, A. Haak-Trzuskawska, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz [w:] Opieka i kuratela. Komentarz do art. 145–184 KRO oraz związanych z nimi regulacji KPC (art. 516, 518, 520, 573–574, 590–598, 599–602, 604–605), wyd. 2, 2021, art. 184.) Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 193, orzekł jak w sentencji.