II GSK 604/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Protokolant Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 14 września 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 1588/19 w sprawie ze skargi R. T. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od R. T. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

I Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 1588/19, działając na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej jako: "p.p.s.a.") oddalił skargę R. T. (dalej jako: "skarżąca") na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2019 r. w przedmiocie kary pieniężnej. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 19 kwietnia 2018 r. o godzinie 21:20:30 na odcinku drogi krajowej nr [...] W. (skrzyżowanie z drogą krajową nr [...]) - granica miasta K., urządzenie kontrolne zarejestrowało przejazd pojazdu samochodowego marki SCANIA o numerze rejestracyjnym [...]. W toku przeprowadzonej kontroli stacjonarnej stwierdzono, że ww. pojazd nie został wyposażony w urządzenie pokładowe [...] służące do uiszczania opłat elektronicznych, a ponadto pojazd ten nie został zarejestrowany w krajowym systemie elektronicznego poboru opłat. Tym samym za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata elektroniczna. Na podstawie danych z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców ustalono, że dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego pojazdu wynosiła 26 000 kg a właścicielem pojazdu w dniu odnotowania naruszenia była D. B., zaś posiadaczem aktualnej umowy ubezpieczenia OC R. T. . Pismem z 16 października 2018 r. organ zawiadomił D. B. oraz skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas przejazdu, jaki odbywał się w dniu 19 kwietnia 2018 r., pouczając jednocześnie o treści art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. 2018 poz.; dalej jako: "k.p.a."). Decyzją z dnia [...] maja 2019 r. organ umorzył prowadzone wobec D. B. postępowanie w sprawie naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas przejazdu wykonywanego pojazdem o nr rejestracyjnym [...] w dniu 19 kwietnia 2018 r. Z ustaleń organu wynikało, że D. B. w dniu popełnienia naruszenia o godzinie 21:20:30 nie była właścicielem kontrolowanego pojazdu. Decyzją z dnia [...] maja 2019 r. organ nałożył na skarżącą karę pieniężną w kwocie 1 500 złotych za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas przejazdu wykonywanego pojazdem w dniu 19 kwietnia 2018 r. Zaznaczył, że w treści umowy kupna-sprzedaży pojazdu zawartej w dniu 19 kwietnia 2018 r. nie zawarto zastrzeżenia własności zbywanego pojazdu na rzecz sprzedającego, co oznacza, że własność sprzedawanego pojazdu przeszła na nabywcę z chwilą zawarcia przez strony umowy, a nie później. W ocenie organu, okoliczności faktyczne sprawy potwierdzają, że do przeniesienia posiadania pojazdu doszło przed stwierdzonym naruszeniem, a skarżąca stała właścicielem pojazdu przed godziną 21:20:30. Wydanie pojazdu jak i zapłata były zdarzeniami będącymi wyłącznie przejawem wykonania umowy zgodnie z istotą umowy konsensualnej. Skargę na powyższą decyzję organu złożyła skarżąca. Sąd pierwszej instancji skargę oddalił. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że z ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę wydania zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynikało, że przejazd odcinkiem drogi płatnej bez uiszczenia opłaty elektronicznej był wykonywany przez właściciela pojazdu. W toku postępowania strony zgodnie oświadczyły, że umowa kupna-sprzedaży pojazdu marki SCANIA została zawarta w dniu 19 kwietnia 2018 r. w trakcie spotkania (zbywcy z nabywcą), jakie odbyło się na placu zlokalizowanym przy ul. [...] w T., gdzie znajdował się pojazd będący przedmiotem sprzedaży. Treść umowy nie zawierała zastrzeżenia własności zbywanego przedmiotu na rzecz sprzedającego, co w świetle powyższych rozważań oznacza, że własność sprzedanego pojazdu przeszła na nabywcę (skarżącą) z chwilą zawarcia umowy. Przeniesienie posiadania nastąpiło przed stwierdzeniem naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej a nie później. Organ prawidłowo zatem przyjął, że skarżąca stała się właścicielem pojazdu przed godziną 21:20:30, a wydanie pojazdu jak i zapłata były zdarzeniami będącymi wyłącznie przejawem wykonania umowy zgodnie z istotą umowy konsensualnej. II Od przedmiotowego wyroku skarżąca złożyła skargę kasacyjną, zaskarżając orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła: 1. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez nieuchylenie decyzji administracyjnej naruszającej przepisy postępowania, tj. opartej o postępowanie niewyjaśniające wszystkich okoliczności poprzez sprawy, w którym: – zaniechano zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, – zaniechano podjęcia wszelkich niezbędnych działań celem wyjaśnienia okoliczności stanu faktycznego sprawy i pominięto konieczność przeprowadzenia dowodu mającego istotne znaczenie dla sprawy; 2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego, tj. art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2068; dalej jako: "u.d.p.") poprzez błędne uznanie, że karę pieniężną należało nałożyć na skarżącą jako właściciela pojazdu marki SCANIA, podczas gdy w chwili odnotowania naruszenia skarżąca i L. T. nie byli ani właścicielami, ani posiadaczkami ww. pojazdu. Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ww. Sądowi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i wydanie orzeczenia reformatoryjnego, uwzględniającego skargę z dnia [...] czerwca 2019 r. i uchylającego decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2019 r. oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. Jednocześnie, stosownie do art. 176 § 2 p.p.s.a skarżąca wniosła rozpoznanie niniejszej sprawy na rozprawie. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu. Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Z akt sprawy wynika, że istota sporu prawnego jaki zaistniał w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów dotyczących obowiązku uiszczania opłat elektronicznych. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że - najogólniej rzecz ujmując - niewadliwe przeprowadzone przez organ administracji ustalenia faktyczne uzasadniały - zdaniem Sądu pierwszej instancji - po pierwsze, przyjęcie ich za podstawę wyrokowania w rozpatrywanej sprawie, a po drugie, zaakceptowanie dokonanej na ich podstawie oceny, że skarżąca jako właściciel pojazdu marki SCANIA o numerze rejestracyjnym [...] winna ponosić odpowiedzialność za przejazd tego pojazdu na odcinku drogi krajowej numer [...] W. - granica miasta K. bez uiszczenia opłaty elektronicznej. Zgodności z prawem kontrolowanego wyroku Sądu pierwszej instancji nie podważa - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - oparty na podstawie z pkt 2 art. 174 p.p.s.a., zarzut naruszenia przepisów postępowania szczegółowo wymienionych w punkcie II podpunkt 1 petitum skargi kasacyjnej. Przystępując do oceny zasadności zarzutów procesowych, opartych na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., należy przypomnieć, że formułując takie zarzuty autor skargi kasacyjnej powinien nie tylko wskazać, jakie przepisy postępowania zostały naruszone, lecz również uzasadnić jaki wpływ na wynik sprawy miało to naruszenie. Przez "wpływ", o którym mowa w tym przepisie, rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej a zaskarżonym orzeczeniem sądu pierwszej instancji, który to związek przyczynowy nie musi być realny, jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy (por. np. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2010 r., sygn. akt II FSK 1333/09). Oznacza to, że podstawą skargi kasacyjnej nie może być każde uchybienie przepisom postępowania, a jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie. Tego wymogu skarga kasacyjna nie spełnia. Nie wykazano w niej wpływu zarzucanych naruszeń procesowych na orzeczenie wydane przez Sąd pierwszej instancji. Wobec zaś związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, prawidłowe sformułowanie zarzutów kasacyjnych jest warunkiem niezbędnym dla uznania, że zarzuty są usprawiedliwione. W tym stanie rzeczy należy także podkreślić, że z art. 13k ust. 4 u.d.p., który współstanowił materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanej przez Sąd pierwszej instancji decyzji wynika, że karę pieniężną za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, wymierza się właścicielowi pojazdu samochodowego (jeśli pojazdem jest zespół pojazdów to właścicielowi pojazdu złączonego z przyczepą lub naczepą), zaś jeżeli właściciel nie jest posiadaczem pojazdu to karę nakłada się na podmiot, na rzecz którego przeniesiono posiadanie tego pojazdu. Oznacza to najogólniej rzecz ujmując, że odpowiedzialność za wskazany delikt może być egzekwowana wobec właściciela pojazdu lub - w warunkach określonych omawianym przepisem - wobec jego posiadacza. Z akt sprawy wynika, że w dniu 19 kwietnia 2018 roku doszło do zawarcia umowy przeniesienia własności pojazdu samochodowego marki SCANIA o numerze rejestracyjnym [...]. W wyniku zawartej umowy własność wskazanego wyżej pojazdu samochodowego została przeniesiona z D. B. na rzecz skarżącej. Poza sporem winna również pozostawać okoliczność, że wskazana wyżej umowa została zawarta w Trzciance, a nabycie urządzenia pokładowego [...] nastąpiło w znacznej odległości od miejsca zawarcia umowy, w punkcie dystrybucji [...] o numerze [...] L. w dniu 19 kwietnia 2018 roku o godzinie 21:57 w drodze powrotnej do O. Natomiast przejazd pojazdu samochodowego SCANIA numer rejestracyjny [...] został zarejestrowany przez urządzenie kontrolne o godzinie 21:20:30, na odcinku drogi krajowej numer [...] W. (skrzyżowanie z drogą krajową numer [...]) - granica miasta K. Odległość od miejscowości T. do miejscowości W. (w zależności od wybranej drogi) wynosi ponad 120 kilometrów. Zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, że okoliczności sprawy nie wskazują, aby w tym czasie i na tym odcinku drogi przed zawarciem umowy przenoszącej własność pojazdu odbywała się jazda próbna. Wbrew twierdzeniom strony wnoszącej skargę kasacyjną Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uzasadniał stanowisko organów, iż do zawarcia umowy przenoszącej własność samochodu doszło przed opuszczeniem przez samochód miejscowości Trzcianka a tym samym w chwili popełnienia deliktu właścicielem opisanego wyżej samochodu była skarżąca. W związku z powyższym przypomnieć także należy, że zgodnie z art. 155 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 ze zm.) - przy braku odmiennych zastrzeżeń stron - własność rzeczy oznaczonej co do tożsamości przechodzi na kupującego mocą samej umowy sprzedaży. Umowa sprzedaży rzeczy oznaczonych co do tożsamości ma w polskim prawie charakter umowy konsensualnej. Do przeniesienia własności dochodzi już zatem na podstawie samego porozumienia stron. Podkreślenia wymaga również i to, że przedmiot postępowania (przedmiot sprawy) determinują normy prawa materialnego, które wyznaczają zakres postępowania wyjaśniającego w sprawie i koniecznych do przeprowadzenia w nim ustaleń. W rozpoznawanej sprawie nie ma podstaw, aby twierdzić, że przyjęty za podstawę wyrokowania w sprawie stan faktyczny zawiera zarzucany przez stronę deficyt, co w konsekwencji - to jest wobec niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji tego deficytu - miałoby skutkować niewłaściwym zastosowaniem przywołanych przepisów prawa materialnego. Powyższe oznacza, że zarzuty opisane w punkcie II podpunkt 1 petitum skargi kasacyjnej okazały się niezasadne. Ponadto wskazać należy, że odpowiedzialność za naruszenie określonego w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. obowiązku ponoszenia przez korzystającego z dróg publicznych opłat za przejazd po drogach krajowych pojazdu samochodowego ma charakter obiektywny. Nie jest warunkowana jakimikolwiek dodatkowymi okolicznościami natury podmiotowej czy przedmiotowej. W szczególności nie ma znaczenia przy wymierzaniu kierującemu na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 1 tej ustawy kary za przejazd bez uiszczenia opłaty elektronicznej jego świadomość dopuszczenia się tego naruszenia. W świetle art. 13k ust. 1 pkt 1 organ wymierzający karę nie bierze również pod uwagę kwestii dotyczących prawidłowości działania urządzenia służącego uiszczaniu opłat (tzw. [...]). Przesłankami tej odpowiedzialności są bowiem jedynie: 1) przejazd po drodze krajowej objętej obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej i 2) nieuiszczenie opłaty za ten przejazd. W rozpatrywanej sprawie obie te okoliczności są niesporne. Nie zostały również skutecznie zakwestionowane przez skarżącą kasacyjnie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oraz art. 204 pkt 1 p.p.s.a orzekł, jak w sentencji wyroku.