II GSK 585/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. Co. Ltd. w J. (I.) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2017 r.; sygn. akt VI SA/Wa 1050/17 w sprawie ze skargi R. Co. Ltd. w J. (I.) na postanowienie Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności zawieszających bieg terminu do złożenia tłumaczenia zmienionego patentu europejskiego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 19 października 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 1050/17 oddalił skargę R. Co. Ltd. z siedzibą w J. ([...]) na postanowienie Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z [...] marca 2017 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności zawieszających bieg terminu do złożenia tłumaczenia zmienionego patentu europejskiego. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przedstawił stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że wobec europejskiego patentu EP.1888024 (dalej Patent) wszczęto przed Europejskim Urzędem Patentowym postępowanie sprzeciwowe, w wyniku którego doszło do zmiany Patentu. Publikacja tej zmiany (B2) nastąpiła 15 lipca 2015 r. W konsekwencji zmiany i jej publikacji - zgodnie z art. 6 ust. 2 w zw. art 6 ust. 3 ustawy z dnia 14 marca 2013 r. o dokonywaniu europejskich zgłoszeń patentowych oraz skutkach patentu europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2003 r., nr 65, poz. 598 ze zm.), dalej u.e.p., skarżąca, jako uprawniona z Patentu, zobowiązana była złożyć do Urzędu Patentowego RP, w terminie trzech miesięcy od daty publikacji jego zmiany, tłumaczenie Patentu na język polski, tj. najpóźniej do 15 października 2015 r. W dniu 17 maja 2016 r. pełnomocnik skarżącej złożył w Urzędzie Patentowym RP tłumaczenie zmienionego Patentu wraz z wnioskiem o uznanie, że tłumaczenie to zostało złożone z zachowaniem terminu. Żądanie oparto na art. 243 ust. 6 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2013 r. poz. 1410 ze zm., dalej p.w.p.). z powołaniem się na wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności, które spowodowały, że tłumaczenie złożono dopiero 17 maja 2016 r. W uzasadnieniu tego żądania podano, że 28 września 2015 r. zagraniczny pełnomocnik skarżącej zwrócił się do rzecznika patentowego J. K. (polskiego reprezentanta skarżącej, ustanowionego w sprawie przedmiotowego Patentu) z prośbą o złożenie do Urzędu Patentowego RP tłumaczenia zmienionego opisu Patentu. W tym samym dniu polski pełnomocnik skarżącej potwierdził (również drogą elektroniczną) otrzymanie tego zlecenia. Następnie dnia 13 listopada 2015 r. pełnomocnik zagraniczny skarżącej ponownie zwrócił się do polskiego pełnomocnika skarżącej o potwierdzenie wykonania przez niego ponownej walidacji patentu. Tego samego dnia przedstawiciel kancelarii odpowiedział na powyższą korespondencję, informując jedynie o złym stanie zdrowia polskiego pełnomocnika skarżącej - rzecznika patentowego J. K., i o braku możliwości potwierdzenia dokonania czynności mu zleconej. W związku z brakiem dalszych informacji przedstawiciel zagraniczny skarżącej zwrócił się dnia 10 maja 2016 r. do kancelarii JWP Rzecznicy Patentowi z zapytaniem, czy jest możliwe zweryfikowanie informacji na temat stanu zdrowia rzecznika patentowego J. K. Ostatecznie ustalono, że w "Wiadomościach Urzędu Patentowego" nr [...] została ogłoszona decyzja Prezesa Urzędu Patentowego RP z [...] lutego 2016 r. o skreśleniu rzecznika J. K. z listy rzeczników patentowych z powodu jego śmierci. Informacja ta 11 maja 2016 r. została przekazana zagranicznemu pełnomocnikowi skarżącej. W ocenie pełnomocnika skarżącej wskazana ciężka choroba i śmierć rzecznika patentowego J. K., który został upoważniony do złożenia tłumaczenia zmienionego opisu Patentu, stanowią nadzwyczajne okoliczności, które przemawiają za uznaniem, że bieg terminu na złożenie tłumaczenia Patentu uległ zawieszeniu do momentu powzięcia przez jego właściciela informacji o powyższych, nadzwyczajnych okolicznościach. Postanowieniem z dnia 29 września 2016 r. Urząd Patentowy RP odmówił wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności zawieszających bieg terminu do złożenia tłumaczenia zmienionego patentu europejskiego. Organ ustalił, że w czasie, w którym wymagane było złożenie tłumaczenia patentu, umocowany w sprawie rzecznik patentowy co najmniej do końca listopada 2015 r. czynnie wykonywał swoje obowiązki zawodowe w sprawach innych patentów. W konsekwencji organ przyjął, że ww. rzecznik patentowy miał możliwość działania w imieniu swoich mocodawców (w tym skarżącej) i choroba nie wyłączyła go całkowicie z wykonywania obowiązków zawodowych. Nadto wskazał, że ów rzecznik patentowy nie ustanowił w sprawie substytuta, do czego uprawniało go pełnomocnictwo udzielone przez skarżącą. Urząd Patentowy RP stwierdził, że w sprawie nie zaszły nadzwyczajne okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie żądania, które zgłoszono w oparciu o art. 243 ust. 6 p.w.p. W jego ocenie w sprawie nie ma znaczenia ewentualny brak wpływu skarżącej na bierność pełnomocnika i niewykonanie powierzonych mu zadań. Zaskarżonym postanowieniem organ utrzymał w mocy swoje poprzednie postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Przede wszystkim za zasadne uznał stanowisko organu, że choroba pełnomocnika sama w sobie nie stanowi okoliczności nadzwyczajnej. Zwrócił też uwagę, że wprawdzie zlecenie złożenia tłumaczenia Patentu nastąpiło przed upływem trzymiesięcznego terminu na dokonanie tej czynności, jednakże miało to miejsce praktycznie tuż przed końcem tego terminu. Nadto w okresie od złożenia tego zlecenia – wrzesień 2015 r., do maja 2016 r., czyli do momentu zwrócenia się do kancelarii JWP, zagraniczny pełnomocnik skarżącej pozostawał bierny w sprawie. Dowiedziawszy się w listopadzie 2015 r. o bardzo złym stanie zdrowia polskiego pełnomocnika skarżącej i o tym, że nie wiadomo, czy tłumaczenie zostało złożone, nie podjął żadnych czynności, żeby wyjaśnić tą kwestię. Nie zwrócił się np. do organu o podanie, czy tłumaczenie zostało złożone. Przedstawione w sprawie okoliczności nie mogły zostać uznane za nagłe i niemożliwe do przewidzenia zdarzenia, którym to zagraniczny pełnomocnik nie mógł zaradzić. Po pierwsze polski pełnomocnik skarżącej był profesjonalistą i miał umocowanie do ustanowienia substytuta. Po drugie był świadomy doniosłości czynności przedłożenia do Urzędu Patentowego RP tłumaczenia Patentu. Dlatego powinien był, jako należycie dbający o interesy skarżącej albo ustanowić substytuta, albo powiadomić zagranicznego jej pełnomocnika o niemożności osobistego działania. Także zagraniczny pełnomocnik skarżącej winien był, jako należycie dbający o jej interesy, podjąć bardziej zdecydowane działania. Pozostawienie przez niego biernym w tej sprawie przez tak długi okres, po tym jak powziął wiedzę o bardzo złym stanie zdrowia polskiego pełnomocnika obciąża skarżącą i powoduje, że ciężka choroba polskiego pełnomocnika nie może być potraktowana jako okoliczność nadzwyczajna. Sąd wskazał także, że istotnie, z akt sprawy wynika, że o ustaleniach organu, co do wykonywania przez jej polskiego pełnomocnika czynności w innych sprawach skarżąca dowiedziała się dopiero z uzasadnienia postanowienia odmownego. Jednak uchybienie to pozostaje bez wpływu na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy. W skardze kasacyjnej skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1. art. 243 ust. 6 p.w.p. poprzez błędne uznanie, iż niedochowanie terminu do złożenia tłumaczenia zmienionego patentu europejskiego EP.1888024 nie było spowodowane nadzwyczajnymi okolicznościami, 2. art.141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak uzasadnienia dla stwierdzenia, iż rzekomo zagraniczny pełnomocnik miał podstawy do podjęcia wątpliwości, czy zostało złożone tłumaczenie w Urzędzie Patentowym RP, 3. art. 145 § 1 pkt. 1c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 9 oraz 77 § 1 i 4 zd. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2016.23 t.j. z dnia 2016.01.07 ze zm.; dalej jako k.p.a.) poprzez brak uchylenia zaskarżonego postanowienia w sytuacji, w której w toku postępowania administracyjnego organ nie zakomunikował skarżącej przed rozstrzygnięciem sprawy o faktach mających wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy, a które miały potwierdzać, iż J. K. co najmniej do końca listopada 2015 r. podejmował działania przed Urzędem Patentowym RP, czyli o faktach znanych organowi z urzędu, na które Urząd Patentowy RP powołał się dopiero na etapie wydawania postanowienia z dnia 29 września 2016 r., co stanowi naruszenie zasady pogłębienia zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, jak również zasady informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków stron będących przedmiotem postępowania administracyjnego, które winny być stosowane przez organy administracji w toku całego postępowania, a nie jedynie przy wydawaniu rozstrzygnięcia; 4. art. 145 § 1 pkt.lc p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak uchylenia zaskarżonego postanowienia w sytuacji, w której w toku postępowania administracyjnego organ w sposób nieuzasadniony przyjął, iż rzecznik patentowy J. K. miał możliwość działania w imieniu skarżącej w niniejszej sprawie, a choroba nie wyłączała go całkowicie z możliwości wykonywania zawodu; W oparciu o powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania zgodnie z normami przepisanymi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż wszystkie podniesione w niej zarzuty są nieusprawiedliwione. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze jedynie pod rozwagę nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie występuje. Odnosząc się do skargi kasacyjnej należało rozważyć poszczególne zarzuty procesowe, które miałyby podważyć ustalenia faktyczne stanowiące podstawę rozstrzygnięcia. W ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. skarżący postawił cztery zarzuty naruszenia przez Sąd I Instancji przepisów art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt.1 lit c p.p.s.a. w zw. z przepisami art. 7, 8, 9, 77 § 1 i 4 oraz art. 80 k.p.a , a także art. 243 ust. 6 p.w.p., które to naruszenie doprowadziło do błędnego ustalenia, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności w postaci poważnej choroby pełnomocnika strony, uniemożliwiające złożenie tłumaczenia patentu do organu w ustawowym terminie. Skoro Urząd Patentowy po przeprowadzeniu postępowania dowodowego z zachowaniem reguł należytego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności dla rozstrzygnięcia, wynikających ze wskazanych wyżej przepisów k.p.a. ustalił stan faktyczny w zasadzie bezsporny, że opóżnienie w złożeniu tłumaczenia patentu było znaczne i jedyną ewentualną przyczyną tego opóżnienia mogła być choroba pełnomocnika, to w tak ustalonym stanie faktycznym organ mógł przyjąć, że choroba ta nie kwalifikuje się do przesłanki nadzwyczajnych okoliczności usprawiedliwiającej uchybienie terminu w rozumieniu art. 243 ust. 6 p.w.p. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem choroba pełnomocnika, bez względu na jej przebieg, nie stanowi nadzwyczajnej okoliczności uzasadniającej zastosowanie przepisu art. 243 ust. 6 p.w.p., tym bardziej w tym przypadku, w którym pełnomocnik mimo choroby funkcjonował we wskazanym okresie poprzez składanie innych pism do Urzędu Patentowego w prowadzonych przez siebie sprawach, co wykazał organ. Powyższa okoliczność, jako dodatkowy argument przemawiający za stwierdzeniem, że sama ciężka choroba polskiego pełnomocnika zakończona jego śmiercią, ale po upływie okresu, w którym wymagane było wykonanie czynności procesowych, nie może być uznana jako przesłanka nadzwyczajnej okoliczności usprawiedliwiającej uchybienie terminu (vide: wyrok z dnia 2 grudnia 2020 r., sygn. akt II GSK 985/20). Przepis art. 243 ust. 6 p.w.p. odsyłając do procedury zawieszenia przedawnienia, odnosi się również do przesłanek siły wyższej, co nie oznacza, że utożsamia nadzwyczajne okoliczności wyłącznie z siłą wyższą. Nawet długotrwała choroba jednego pełnomocnika, który prowadzi sprawy w kraju podmiotu zagranicznego, nie może stanąć na przeszkodzie w dotrzymaniu terminu do złożenia żądanego dokumentu. Dlatego też Sąd I Instancji akceptując prawidłowo ustalony stan faktyczny nie naruszył przepisu 243 ust. 6 p.w.p. Zarzut naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. jest całkowicie chybiony, gdyż Sąd uzasadnił należycie swoje rozstrzygnięcie, odnosząc się do wszystkich zarzutów skargi oraz wszechstronnie przytoczył argumenty faktyczne i prawne przemawiające za jej nieuwzględnieniem. Strona ponosi konsekwencje działania lub zaniechania swoich pełnomocników i ich błędy obciążają stronę, i nie mogą być uznane za nadzwyczajne okoliczności. Niepowiadomienie o przeszkodach w dochowaniu terminu do wykonania określonej czynności postępowania patentowego należało do pełnomocników, jak również kontrola wykonania tego obowiązku. Pozostałe zarzuty procesowe oparte na przepisie art. 145 § 1 pkt. 1 lit .c p.p.s.a. co do niewyjaśnienia wszystkich okoliczności, bądź dokonania błędnych ustaleń, niezgodnie z rzeczywistym stanem faktycznym nie znajdują potwierdzenia w zaskarżonym wyroku, bowiem przyczyna uchybienia terminu ustawowego z art. 243 p.w.p. została określona i szczegółowo opisana w sprawie i niezakwalifikowanie tej przyczyny do nadzwyczajnych okoliczności zostało przez Sąd I Instancji w sposób przekonywujący uzasadnione, a zarzuty skargi kasacyjnej nie były w stanie tych stwierdzeń podważyć. Okoliczność, że strona mająca siedzibę za granicą nie orientowała się w sposobie działania lub zaniechaniu polskiego pełnomocnika spowodowanego jego chorobą nie stanowi dodatkowej nadzwyczajnej okoliczności w rozumieniu art. 243 p.w.p. Co do okoliczności przy stosowania przepisu art. 243 ust. 6 p.w.p. NSA wypowiadał się wielokrotnie, że muszą to być rzeczywiście nadzwyczajne okoliczności, na które strona nie ma wpływu, niezależne od woli, działania lub zaniechania strony. Nie mogą być wynikiem braku należytej staranności lub przewidywalności (vide: wyroki NSA i WSA w Warszawie w sprawach o sygn. akt: II GSK 2500/16, II GSK 715/20, VI SA/Wa 950/20, VI SA/Wa 911/20). Skoro okazało się, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, to należało skargę kasacyjną oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a.