II GSK 469/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Marek Sachajko Protokolant Anna Zapała po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 525/19 w sprawie ze skargi Z.S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 29 marca 2019 r. nr 3201-IOA.4246.9.2019.10.IW w przedmiocie kary pieniężnej dla posiadacza zależnego lokalu, w którym znajduje się niezarejestrowany automat do gier postanawia: umorzyć postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji) wyrokiem z 21 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 525/19 oddalił skargę Z.S. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (dalej: Dyrektor IAS) z 29 marca 2019 r. utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie z 28 stycznia 2019 r. o wymierzeniu skarżącemu kary pieniężnej 100 000 zł jako posiadaczowi zależnemu lokalu w W. [...], w którym w dniu 22 września 2017 r. w wyniku kontroli stwierdzono niezarejestrowany automat do gier [...]. Skargę kasacyjną wniósł Z.S. domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych i rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie,. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Pismem z 13 czerwca 2023 r. pełnomocnik skarżącego poinformował, że Z.S. zmarł, natomiast z uwagi na brak kontaktu z rodziną nie ma możliwości uzyskania aktu zgonu mocodawcy. W odpowiedzi na zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II Izby Gospodarczej NSA z 19 czerwca 2023 r. Urząd Stanu Cywilnego w P. nadesłał odpis skrócony aktu zgonu nr USC/OS/3 z którego wynika, że skarżący zmarł 29 maja 2021 r. Pismem z 30 czerwca 2023 r. odpowiadając na wezwanie sądu Dyrektor IAS poinformował, że organ nie posiada informacji o spadkobiercach zmarłego Z.S., jednak w Rejestrze Spadkowym znajduje się informacja o sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia w dniu 21 czerwca 2021 r. Jednocześnie organ poinformował sąd, że z zapisów w systemie ZEFIR2 nie wynika, aby kara nałożona zaskarżoną decyzją Dyrektora IAS została uiszczona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 161 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest decyzja Dyrektora IAS w Szczecinie z 29 marca 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie z 28 stycznia 2019 r. o wymierzeniu skarżącemu – na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. z 2019 r. poz. 847 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym po 1 kwietnia 2017 r. – kary pieniężnej 100 000 zł jako posiadaczowi zależnemu lokalu, w którym w wyniku kontroli stwierdzono niezarejestrowany automat do gier. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że do spadku nie należą prawa i obowiązki wynikające ze stosunków karnoprawnych, administracyjnoprawnych, finansowoprawnych (E. Skowrońska-Bocian, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki, Warszawa 2005, str. 10; podobnie J.S. Piątkowski, H. Witczak, A. Kawałko [w]: System Prawa Prywatnego, Tom 10; Prawo spadkowe, pod. red. B. Kordasiewicza, Warszawa 2009, str. 50-51; zob. również wyroki SN: z 7 kwietnia 2004 r., sygn. IV CK 215/03, z 26 marca 2002 r., sygn. III CZP 14/02, opubl. OSNC 2002/12/148, a także postanowienie NSA z 11 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GSK 1438/14; dostępne w CBOSA). W świetle powyższego stwierdzić należy, że w prawie administracyjnym nie występuje generalna zasada następstwa prawnego w odniesieniu do praw i obowiązków regulowanych normami tego prawa. Innymi słowy, prawa i obowiązki o charakterze administracyjnoprawnym nie podlegają dziedziczeniu na zasadach określonych w kodeksie cywilnym. Przejście tych praw i obowiązków na następców prawnych, którzy są jednocześnie spadkobiercami w rozumieniu prawa cywilnego mogą przewidywać wyłącznie przepisy szczególne z zakresu szeroko rozumianego prawa administracyjnego, co nie oznacza jednak, że te prawa i obowiązki wchodzą w skład spadku (por. wyrok NSA z 18 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 524/10). Jeśli chodzi o kary pieniężne wymierzane przez organ administracji publicznej w drodze decyzji to zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że kary te nie wchodzą do spadku, ponieważ nie posiadają "charakteru należności cywilnoprawnej" (por. uchwała SN z 24 czerwca 1992 r., sygn. akt III CZP 70/92, z glosą Z. Leońskiego, opubl. OSP 1993/3/56; a także E. Kruk, Sankcja administracyjna, Wyd. UMCS, Lublin 2013, str. 240). Przyjmuje się, że obowiązek uiszczenia kary pieniężnej w związku z naruszeniem przepisów prawa materialnego administracyjnego ma charakter publicznoprawny. Tego rodzaju odpowiedzialność administracyjna konkretyzuje się w przypadku naruszenia prawa lub obowiązków nałożonych na określony podmiot. W przypadku stwierdzenia naruszenia tego prawa przez dany podmiot, organ jest zobligowany nałożyć przewidzianą przepisami prawa karę pieniężną. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, obowiązek uiszczenia kary pieniężnej w związku z naruszeniem przepisów ustawy o grach hazardowych ma bez wątpienia charakter publicznoprawny. Powstanie tego obowiązku jest bowiem konsekwencją stwierdzenia naruszenia prawa przez określony podmiot. Kara pieniężna nałożona na skarżącego decyzją administracyjną dotyczy wyłącznie praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego Z.S.. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 w związku z art. 193 p.p.s.a. umorzył postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.