II GSK 3434/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała (spr.) Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia del. WSA Bartłomiej Adamczak Protokolant Anna Ważbińska-Dudzińska po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 3717/14 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. K. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 900 (dziewięćset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z 12 maja 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 3717/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: W dniu [...] stycznia 2014 r., w miejscowości T., na drodze krajowej nr [...], zatrzymano do kontroli pojazd członowy składający się z dwuosiowego ciągnika marki R. o nr rej. [...] oraz trzyosiowej naczepy marki S. o nr rej. [...]. Przedmiotowym zespołem pojazdów kierował C. G., który wykonywał na trasie B. – G. przejazd drogowy z ładunkiem płyt kartonowo-gipsowych umieszczonych na paletach (ładunek podzielny), w imieniu skarżącego przedsiębiorcy M. K.. W wyniku ważenia przy pomocy wag statycznych typu SAW 10C/II o nr. fabr. [...] i [...] ustalono nacisk na pojedynczej osi napędowej pojazdu członowego wynoszący 10,4 t, co w konsekwencji (po odjęciu 2% zaokrąglonych do 0,1 t w górę) świadczyło o przekroczeniu dopuszczalnej normy o 0,4 t, ustalono jednocześnie, że podmiot wykonujący przejazd nie miał zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym. Przebieg kontroli utrwalono protokołem z [...] stycznia 2014 r. Decyzją z [...] marca 2014 r. Małopolski Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 5.000 zł za wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii IV. Organ uznał, że mając na względzie całość zebranego w sprawie materiału dowodowego, należy przyjąć, brak jest podstaw do umorzenia wszczętego postępowania administracyjnego na podstawie art. 140aa ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm.; dalej p.r.d.). Decyzją z [...] sierpnia 2014 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy powyższą decyzję. Organ odwoławczy uznał, że z całokształtu materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że doszło do naruszenia obowiązku w zakresie posiadania zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym. Odwołując się z kolei do art. 64d ust. 1 p.r.d. oraz do treści lp. 7 załącznika nr 1 do p.r.d., organ uznał, że - wbrew zarzutom strony skarżącej - organ pierwszej instancji prawidłowo dokonał kwalifikacji stwierdzonego podczas kontroli naruszenia, jako wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii IV z naruszeniem zakazu przewozu ładunku innego, niż ładunek niepodzielny. Odnosząc się do argumentacji skarżącego dotyczącej zadeklarowanej wagi ładunku wynikającej z treści okazanego przez kierowcę listu przewozowego, organ odwoławczy podkreślił, że o wystąpieniu naruszenia mogą decydować jedynie pomiary dokonane podczas kontroli w miejscu do tego typu czynności zatwierdzonym, przy zastosowaniu wag posiadających ważne świadectwa legalizacji, lecz nie dane zawarte w dokumencie przewozowym. Zdaniem Głównego Inspektora Transportu Drogowego, zastosowany w sprawie sposób ważenia jest zgodny z instrukcją producenta i w związku z tym Inspekcja Transportu Drogowego stosuje go podczas pomiarów masy całkowitej pojazdu oraz nacisków kół pojazdu. Pojazd jest ważony przy pomocy dwóch wag. Pomiar wygląda w ten sposób, że pojazd najeżdża po kolei poszczególnymi osiami na parę wag. Wyniki pomiarów poszczególnych osi są sumowane, w wyniku czego otrzymuje się naciski na osiach wielokrotnych oraz masę całkowitą pojazdu. Odnosząc się do argumentacji skarżącego dot. błędnego oznakowania drogi, organ uznał, że to przepisy prawa materialnego, poprzez zamieszczenie w nich odpowiednich wykazów dróg, decydują o tym, do jakiej kategorii obciążenia została zakwalifikowana dana droga publiczna i nie jest tutaj wymagane oznaczenie jej w terenie odpowiednim znakiem. Organ uznał jednocześnie, że organ pierwszej instancji nie naruszył przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także wypełnił obowiązek wynikający z art. 7 oraz art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; dalej k.p.a.), albowiem zgromadził w aktach sprawy dowody, które są konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy oraz dopuścił jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem. Ponadto, zdaniem organu odwoławczego, zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji zawiera niezbędne elementy określone w przepisie art. 107 k.p.a., zaś uzasadnienie umożliwia organowi odwoławczemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia. Zdaniem organu nie zaszły w sprawie przesłanki umorzenia postępowania administracyjnego, na podstawie 140aa ust. 4 p.r.d. Strona skarżąca nie dostarczyła dowodów, z których wynikałoby wyłączenie jej odpowiedzialności za brak zezwolenia, w oparciu o art. 140aa ust. 4 p.r.d. WSA w Warszawie oddalił skargę na powyższą decyzję. Zdaniem Sądu, organy obu instancji, wydając sporne decyzje administracyjne, nie dopuściły się naruszenia zarówno przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności przepisów art. 7 k.p.a., art. 75 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a., jak również przepisów prawa materialnego, w tym w szczególności art. 64 ust. 1 i ust. 2, art. 140aa ust. 1-4 oraz art. 140ab ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, a także art. 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. W działaniu organów administracji publicznej, wydających wskazane powyżej decyzje, Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa materialnego. Ponadto, Sąd uznał, że w uzasadnieniu obu spornych rozstrzygnięć organów Inspekcji Transportu Drogowego wyjaśnione zostały w sposób dostatecznie jasny i przekonywujący motywy ich podjęcia, zaś przytoczona w tym zakresie argumentacja jest wyczerpująca i w pełni odnosząca się do stanowiska strony skarżącej. Zdaniem Sądu, skoro do pomiarów nacisków osi oraz masy całkowitej kontrolowanego zespołu pojazdów użyto przenośnych wag do pomiarów statycznych typu SAW 10C/II, zasadne jest wskazanie, że miejsce, w którym przeprowadzano przedmiotowe pomiary, nie musiało podlegać ocenie pod kątem spełniania warunków zawartych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 25 września 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu, oraz szczegółowego zakresu badań i sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych. Miejsce przeprowadzenia spornego ważenia legitymowało się dokumentem zatwierdzającym, wydanym po przeprowadzeniu pomiarów przez uprawnionego geodetę. Sąd uznał, że ważenie kontrolowanego zespołu pojazdów odbyło się z zachowaniem procedury określonej w instrukcji obsługi przeznaczonej dla wag SAW 10C/II. Sąd I instancji uznał, że Inspektor Wojewódzkiego Inspektoratu Transportu Drogowego przeprowadził prawidłową procedurę ważenia, co znalazło pełne odzwierciedlenie zarówno w protokole kontroli, jak i uzasadnieniu decyzji. Wbrew sugestiom strony skarżącej - z treści protokołu kontroli w żaden sposób nie wynika, jakoby nacisk na osi pojazdu został ustalony przez dodanie oddzielnych wskazań poszczególnych wag, a strona skarżąca nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów na poparcie tezy o wadliwym sposobie przeprowadzenia ważenia, ograniczając się jedynie do zakwestionowania sposobu pomiarów. Nie bez znaczenia jest również to, iż kierowca kontrolowanego zespołu pojazdów nie wniósł żadnych zastrzeżeń do treści protokołu kontroli. WSA podzielił stanowisko organów, że mimo braku możliwości uzyskania przez skarżącego zezwolenia kategorii IV, z uwagi na fakt, iż ładunek był podzielny, organ - zgodnie z treścią art. 140ab ust. 2 p.r.d. - ustalił w sposób prawidłowy i nałożył karę pieniężną, jak za przejazd pojazdem bez zezwolenia kategorii IV. Ustosunkowując się do zastrzeżeń strony odnoszących się do kwestii wadliwego oznakowania drogi krajowej znakiem E-15a, Sąd przyjął, że z punktu widzenia interesu kierowców, a tym samym przewoźników drogowych, byłoby lepiej, gdyby na drogach publicznych umiejscowione zostały wyraźne oznaczenia wskazujące na możliwość poruszania się po nich pojazdów o danym parametrze nacisku na pojedynczą oś napędową pojazdu. Niemniej, zdaniem Sądu, organ odwoławczy zasadnie przyjął, że o zaliczeniu kategorii drogi publicznych, pod kątem dopuszczalnych nacisków osi na danej drodze, rozstrzygają przepisy prawa, tj. stosowne rozporządzenie wykonawcze określające wykaz dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 ton oraz sama ustawa o drogach publicznych. W konsekwencji, to wyłącznie stosowne przepisy prawa materialnego, poprzez zamieszczenie w nich odpowiednich wykazów dróg, decydują o tym, do jakiej kategorii obciążenia została zakwalifikowana dana droga publiczna, a więc nie jest tutaj wymagane oznaczenie jej w terenie odpowiednim znakiem. Zdaniem Sądu, nie sposób uznać, że strona skarżąca dochowała należytej staranności w realizacji czynności związanych ze spornym przejazdem z [...] stycznia 2014 r., więc organy nie naruszyły art. 140aa ust. 4 p.r.d. WSA stwierdził, że skarżący nie wykazał przesłanki uwolnienia od odpowiedzialności przewoźnika w postaci dołożenia należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem, w związku z czym organy Inspekcji Transportu Drogowego obu instancji, wydając w niniejszej sprawie sporne decyzje administracyjne, nie naruszyły art. 140aa ust. 4 p.r.d. WSA uznał, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego brak jest jakichkolwiek uzasadnionych podstaw do stawiania zarzut naruszenia przepisów art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. z uwagi na rzekomo wadliwy brak przeprowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu wyjaśnienie roli załadowcy w doprowadzeniu do zaistnienia naruszenia. Z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych niniejszej sprawy nie wynika, by skarżący przewoźnik (jego kierowca) podjął choćby próbę skorzystania z prawa sprawdzenia przesyłki, wynikającego z art. 48 ust. 1-3 ustawy - Prawo przewozowe. Ponadto, kierowca nie zgłosił również [...] stycznia 2014 r. żadnych uwag do przyjmowanego ładunku, a z całą pewnością nie sposób uznać go za osobę, na której działania przewoźnik nie ma wpływu. Zdaniem Sądu, uznać należy, że kwestia zachowania przez skarżącego należytej staranności w realizacji czynności związanych ze spornym przewozem towaru nie może być badana pod kątem wykonania przez załadowcę ustaleń wynikających z zawartej ze skarżącym umowy (kontraktu cywilnoprawnego), albowiem przedmiotem rozważań może być wyłącznie kwestia przestrzegania norm wyrażonych w p.r.d. Zatem, nie może stanowić jakiegokolwiek usprawiedliwienia dla strony skarżącej ewentualna okoliczność świadomego, czy też nieświadomego przeprowadzenia wadliwych czynności załadowczych przez podmiot dokonujący ładunku towaru na pojazd strony skarżącej. W tej sytuacji, WSA uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dawał wystarczające podstawy do podjętych przez organy rozstrzygnięć, co oznacza również, że organ odwoławczy, utrzymując w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji - nie naruszył przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania w obydwu instancjach oraz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed NSA. Zarzuciła naruszenie: na podstawie art. 174 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c), art. 134 § 1 i art. 151 p.p.s.a. z art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skargi, a w konsekwencji nieuchyleniu weryfikowanych decyzji, mimo iż przy wydaniu tych decyzji nie rozważono całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, co doprowadziło do pominięcia kwestii oznakowania drogi krajowej nr [...] znakiem E-15a, tj. znakiem wskazującym na możliwość poruszania się po drodze pojazdów o nacisku pojedynczej osi na drogę do 11,5 tony, mimo iż dopuszczalny nacisk osi na drogę wynosił 10 t; naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ gdyby wzięto pod uwagę, że kierowca prowadzący pojazd, a w rezultacie podmiot wykonujący przewóz, nie posiadał prawidłowej informacji o istniejącym ograniczeniu na tej drodze nacisku osi (wskutek wprowadzającego w błąd oznakowania i braku prawidłowego oznaczenia ograniczenia dopuszczalnego nacisku osi na drogę), winno to skutkować stwierdzeniem, że skarżący nie miał wpływu na powstanie naruszenia i w rezultacie umorzeniem postępowania na podstawie art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit. a i b p.r.d. na podstawie art. 174 pkt. 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego: 1) art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit. a i b p.r.d. poprzez jego niezastosowanie i niestwierdzenie podstaw do umorzenia postępowania w sprawie nałożenia kary, w sytuacji gdy w świetle okoliczności sprawy i zgromadzonych dowodów podmiot wykonujący przewóz dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem i nie miał wpływu na powstanie naruszenia, do którego doszło na drodze, która nie została właściwie oznaczona co do istniejącego ograniczenia nacisku osi pojazdów do 10 ton, a i samo naruszenie było nieznaczne i nie uprawniało do zastosowania niewspółmiernie wysokiej sankcji w odniesieniu do skali przekroczenia dopuszczalnej wartości nacisku pojedynczej osi napędowej w wyniku błędnego zakwalifikowania stwierdzonego stanu faktycznego pod obowiązek legitymowania się zezwoleniem kategorii IV na przejazd pojazdu nienormatywnego; 2) art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, poprzez przyjęcie, że interpretacja przepisów p.r.d. w zakresie przewozu drogowego pojazdami nienormatywnymi zastosowana przez organy Inspekcji Transportu Drogowego nie narusza zasady stosowania sankcji, bezwzględnie oznaczonych; 3) art. 31 ust. 1 Konstytucji poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że interpretacja przepisów ustawy p.r.d. w zakresie przewozu drogowego pojazdami nienormatywnymi zastosowana przez organy Inspekcji Transportu Drogowego nie narusza zasady proporcjonalności w stosowaniu sankcji administracyjnych; 4) art. 87 ust. 1 i art. 93 ust. 1 i 2 Konstytucji poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że zarządzenia Głównego Inspektora Transportu Drogowego stanowią źródła powszechnie obowiązującego prawa i mogą one stanowić podstawę decyzji wydawanych wobec obywateli, osób prawnych oraz innych podmiotów. W uzasadnieniu przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje konkretną sprawę w granicach zarzutów skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny zostały wymienione w § 2 powołanego artykułu. W niniejszej sprawie nie występuje jednak żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania sądowego prowadzonego przez WSA w Warszawie. Odnosząc się do powołanych w ramach środka odwoławczego zarzutów naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ oraz art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. wskazać przede wszystkim należy, że w myśl zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 i skonkretyzowanej w art. 77 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej mają obowiązek podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, zobowiązane są w sposób wyczerpujący nie tylko zebrać ale i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Celem powyższego jest dokonanie ustaleń pozwalających na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Tym samym to normy prawa materialnego decydują o tym, jakie fakty mają znaczenie dla sprawy, wyznaczają zakres ustaleń faktycznych koniecznych do jej załatwienia. Jak trafnie zauważył Sąd I instancji o zaliczeniu danej kategorii drogi publicznej pod kątem dopuszczalnych nacisków osi na danej drodze rozstrzygają przepisy prawa, tj. stosowne rozporządzenie wykonawcze określające wykaz dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą się poruszać pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 ton oraz sama ustawa o drogach publicznych. Na podstawie art. 41 u.d.p. zostało bowiem wydane rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z 6 września 2012 r., które w załączniku wymienia kategorie dróg publicznych z uwzględnieniem dopuszczalnych nacisków na osie. Stąd też okoliczność, iż droga, po której poruszał się sporny pojazd nie była oznaczona stosownym znakiem, nie miała wpływu dla rozpoznawanej sprawy, ponieważ na zarządcę drogi nie został nałożony obowiązek jej oznakowania. Podmiot odpowiedzialny za przejazd powinien zapoznać się z wykazem zawartym w wymienionym wyżej rozporządzeniu i uwzględniwszy wskazane w nim drogi – odpowiednio zaplanować trasę przejazdu. W konsekwencji nie można podzielić zarzutu skargi kasacyjnej, iż Sąd I instancji naruszył art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit. a/ i b/, gdyż zostały spełnione przesłanki egzoneracyjne określone w tym przepisie, tj. że dochował on należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem i nie miał wpływu na powstanie naruszenia. Podkreślić należy, że to na przewoźniku ciąży co do zasady odpowiedzialność za nienormatywny przejazd pojazdu, więc w celu uwolnienia się od niej powinien wykazać okoliczności świadczące niezbicie o braku wpływu na naruszenia oraz dochowaniu należytej staranności. Tymczasem okoliczności przedstawione przez skarżącego nie spełniają powyższych wymagań. Nie można bowiem uznać, że skarżący dochował należytej staranności, jeżeli nie sprawdził, czy droga, po której poruszał się pojazd, była tej kategorii, na której mogły poruszać się pojazdy o nacisku na oś przekraczającym 10 ton. Sąd I instancji nie naruszył też powołanych w skardze kasacyjnej przepisów Konstytucji RP. Jeżeli chodzi o zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 87 ust. 1 i art. 93 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię, to stwierdzić należy, iż Sąd nie dokonywał wykładni tych przepisów. Nie stwierdził też, aby źródłem powszechnie obowiązującego prawa było zarządzenie Głównego Inspektora Transportu Drogowego, a jedynie w ślad za organem przytoczył stan faktyczny sprawy, który powołując się na instrukcję odjął 2% tolerancji od wskazań wagi. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej Sąd I instancji nie naruszył też art. 31 ust. 1 Konstytucji poprzez jego niezastosowanie. Należy bowiem stwierdzić, iż sądy administracyjne nie są uprawnione do dokonywania kontroli przepisów prawa pod względem ich proporcjonalności lecz jedynie badają legalność zastosowania tych przepisów w toku postępowania administracyjnego. Wobec powyższego nie mogły odnieść zamierzonego skutku zarzuty dotyczące łamania przez organy Inspekcji Transportu Drogowego zasady proporcjonalności przy nakładaniu kary pieniężnej za wykonywanie przewozu bez wymaganego zezwolenia. Nie można też mówić o naruszeniu przez Sąd I instancji art. 2 i 7 Konstytucji RP, gdyż w przedmiotowej sprawie nałożenie na skarżącego kary administracyjnej nie pozbawiło go możliwości obrony i wykazania, że niedopełnienie było następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 tej ostatniej ustawy.