II GSK 313/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Zbigniew Czarnik po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 grudnia 2018 r. sygn. akt III SA/Po 406/18 w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. R. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

I. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem objętym skargą kasacyjną oddalił skargę A. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] maja 2018 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy. Naczelnik Urzędu Celnego decyzją z dnia [...] maja 2016 r. nałożył na A. R. karę pieniężną w kwocie 24.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] maja 2018 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę A. R.. W podstawie prawnej wyroku Sąd powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.). II. Wyrok WSA w Poznaniu zaskarżony został w całości przez A. R.. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie: I. Na zasadzie art. 174 ust. 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na uchybieniu art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137, dalej: p.u.s.a.) przez nieuwzględnienie skargi strony skarżącej pomimo naruszenia przez organ w toku postępowania przepisów prawa, mającego istotny wpływ na wynik sprawy oraz przedstawienia stanu sprawy niezgodnie z rzeczywistym; uwzględnienie skargi skutkowałoby odmiennym wynikiem sprawy; 1) W szczególności: art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 w związku z art. 235, art. 229 oraz 200a § 1-3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 z późn. zm., dalej: O.p.). w związku z art. 8 i 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 612 z późn. zm., dalej: u.g.h.), poprzez zaniechanie podjęcia przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym zebrania całego materiału dowodowego, co oczywiście miało istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy, gdyż skutkowało niewyjaśnieniem kluczowych okoliczności niniejszej sprawy - jaki podmiot jest faktycznie urządzającym gry na przedmiotowych urządzeniach - co oczywiście miało istotny wpływ na wynik zaskarżonego rozstrzygnięcia organu. 2) W szczególności: art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 191 w związku z art. 235 O.p. w związku z art. 8 i 91 u.g.h., poprzez wybiórczą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dokonaną z uchybieniem zasadom prawidłowego, logicznego rozumowania, wskazaniom wiedzy i doświadczenia życiowego oraz oczywiście błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia, pozostające w opozycji do zgromadzonych materiałów, iż strona skarżąca urządzała gry na przedmiotowych urządzeniach. Wskazać zatem należy, iż każe pieniężnej podlega urządzanie gry na automatach poza kasynem gry. W doktrynie i orzecznictwie natomiast jednoznacznie przyjmuje się, że przez osobę urządzającą grę rozumienie się osobę, która układa system gry, określa wysokość wygranych, zatrudnia i szkoli pracowników (por. Kodeks karny skarbowy. Komentarz, dr Leszek Wilk, dr Jarosław Zagrodnik, Warszawa 2007 r., Wydawnictwo C.H.Beck; Kodeks karny skarbowy. Komentarz Kurzępa Bolesław, Kotowski Wojciech, Warszawa 2007 r" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis). Mając na względzie powyższe z całą stanowczością stwierdzić należy, iż wynajęcie powierzchni użytkowej określonemu przedsiębiorcy, na której ustawił on określone urządzenia, do jakich to urządzeń dostęp posiada tylko i wyłącznie wynajmujący przedsiębiorca - nie stanowi urządzania gry na danych urządzeniach. Strona skarżąca - nie układała jakiegokolwiek systemu gry, - nie określała wysokości wygranych, - nie zatrudniała i nie szkoliła pracowników w celu prowadzenia gry, - nie organizowała gry, - nie rozliczała przedsięwzięcia. Nadto, co należy podkreślić zgodnie z treścią umowy zawartej z K. P. Sp. z o.o., strona skarżąca nie była uprawniona do dysponowania i rozporządzania przedmiotowymi urządzeniami, ani w ogóle do urządzania i prowadzenia gier na automatach. Zatem faktycznie strona skarżąca nie prowadziła jakiejkolwiek działalności dotyczącej urządzania gier hazardowych, w tym gier na automatach, czy w ogóle jakichkolwiek gier. Podmiotem urządzającym gry na przedmiotowych urządzeniach był podmiot, który był najemcą powierzchni w lokalu użytkowym, a który ustawił na wynikającej z tej umowy powierzchni przedmiotowe urządzenia - K. P. Sp. z o.o. Rzeczona spółka eksploatowała przedmiotowe urządzenia, do jakich wyłącznie wskazana spółka miała prawo, na powierzchni, jaką również wyłącznie dysponowała przedmiotowa spółka. Recypując powyższe rozważania do stanowiska organu, stwierdzić należy, że ustalenia poczynione przez organ prowadzący niniejsze postępowanie - wadliwie skontrolowane przez Sąd pierwszej instancji - w żaden sposób nie wynikają ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, na który powołuje się organ. 3) W szczególności: art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 210 § 4 w związku z art. 235 O.p. w związku z art. 8 i 91 u.g.h. poprzez niesprostanie wymogowi sporządzenia wnikliwego i logicznego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia wraz z uzasadnieniem podstawy faktycznej, między innymi przez lakoniczne ustosunkowanie się do kwestii w jaki sposób zakwalifikować stronę skarżącą, jako urządzającą gry - w kontekście zakresu działalności odnośnie urządzenia gier K. P. Sp. z o.o. II. Na zasadzie art. 174 ust. 2 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. w z związku z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na uchybieniu art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niesprostanie wymogowi sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego wyroku z podaniem i wyjaśnieniem podstawy prawnej - co oczywiście miało wpływ na wynik postępowania, poprzez uniemożliwienie kontroli prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz pozbawienie strony informacji o przesłankach rozstrzygnięcia - między innymi przez niewystarczające i pobieżne ustosunkowanie się do kwestii w jaki sposób zakwalifikować stronę skarżącą, jako urządzającą gry - w kontekście zakresu działalności odnośnie urządzania gier K. P. Sp. z o.o. Powyższe oczywiście miało wpływ na wynik postępowania, poprzez: 1) zaniechanie rozpoznania istoty sprawy - ustalenia, kto w okolicznościach niniejszej sprawy jest faktycznie urządzającym gry - a tylko i wyłącznie taki podmiot ponosić może odpowiedzialność administracyjną, gdyż nie przewiduje się nawet karalności administracyjnej pomocy w urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry, 2) uniemożliwienie kontroli prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia, 3) pozbawienie strony informacji o przesłankach rozstrzygnięcia - w szczególności, w jaki sposób informowanie o awariach, uszkodzeniach, nieprawidłowościach, próbach ingerencji - stanowi urządzanie gier na przedmiotowych urządzeniach. III. Na zasadzie art. 174 ust. 1 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. w z związku z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. naruszenie prawa materialnego poprzez dokonanie wadliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, przez niewłaściwe zastosowanie w konsekwencji błędnej wykładni przepisów art. 2 ust. 3 i 5 w związku z art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2 i ust. 2 pkt 1 i 2 w związku z art. 8 i 90 ust. 1 u.g.h., skutkujące ich zastosowaniem w okolicznościach niniejszej sprawy, wbrew istotnemu stanowi rzeczy, gdy strona skarżąca nie była podmiotem urządzającym gry. Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł, po pierwsze, o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie, po drugie, o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz po trzecie, o zasądzenie na rzecz strony skarżącej należnych kosztów postępowania według norm przepisanych z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego w wysokości według norm przepisanych. III. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. IV. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. Postawione w skardze kasacyjnej zarzuty, zarówno naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, w swojej istocie sprowadzają się do zakwestionowania przez stronę ustaleń organów, zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji, które stały się podstawą uznania skarżącej za podmiot "urządzający gry" na automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., czego skutkiem było nałożenie na stronę kary za urządzanie gier na automatach poza kasynem. Wobec powyższego zarzuty skargi kasacyjnej rozpoznane zostaną łącznie. O ile przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., stanowiący, że karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem nie definiuje pojęcia "urządzającego grę", ani też pojęcie to nie zostało zdefiniowane w żadnym innym przepisie cytowanej ustawy, to w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęta została jednolicie wykładnia oparta o systematykę jego użycia w innych regulacjach. Interpretacja pojęcia urządzania gry oparta została przede wszystkim na doktrynie prawa karnoskarbowego w szczególności na gruncie art. 107 §1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 859, dalej: k.k.s) W świetle tego przepisu sankcjonowane jest urządzanie lub prowadzenie wbrew przepisom ustawy lub warunkom koncesji lub zezwolenia gier losowych, gier na automacie lub zakładów wzajemnych. Obejmuje on zatem część czynności sprawczych wskazanych także w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Na tej podstawie przyjmuje się, że pojęcie urządzania obejmuje między innymi układanie systemu gry czy określanie wysokości wygranych, podobnie jak wynajęcie i przystosowanie lokalu, zatrudnienie i przeszkolenie pracowników, organizowanie gry itp. Natomiast "prowadzenie" gry jest pojęciem ograniczonym zazwyczaj do wykonywania bezpośrednich czynności przy grze (por. S. Radowicki [w:] Ustawa o grach hazardowych. Komentarz, red. M. Wierzbowski, Warszawa 2019, art. 89, publ. LEX). Podkreślenia wymaga, że wykładnia art. 107 §1 k.k.s. prowadzi do wniosku, że "urządzanie" jest pojęciem obszerniejszym treściowo od pojęcia "prowadzenia". "Urządzanie" obejmuje całość podjętych działań, jak np. układanie systemu i zasad gry, określanie wygranych, zatrudnienie i przeszkolenie pracowników, innymi słowy, zorganizowanie gry, a nie tylko jej prowadzenie (por. I. Zgoliński [w:] A. Bułat, V. Konarska-Wrzosek, T. Oczkowski, I. Zgoliński, Kodeks karny skarbowy. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2021, art. 107, publ. LEX). Sądy administracyjne orzekając wielokrotnie w sprawach, w których przedmiotem były kary pieniężne za urządzanie gier hazardowych poza kasynem gry, przyjęły jednolite stanowisko, które Sąd w obecnym składzie w pełni podziela, że urządzanie gier hazardowych to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze (por. przykładowo wyroki NSA z dnia: 13 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 3111/17, z 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt II GSK 368/19, te i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dalej rozwijając to zagadnienie, w orzecznictwie podnosi się również, że warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Nie wyklucza to oczywiście możliwości współdziałania wielu podmiotów w nielegalnym procederze urządzania gier, a więc np. właściciela automatu i właściciela lokalu, którzy na podstawie zawartej umowy (porozumienia, niekoniecznie pisemnego) dokonują podziału zadań i funkcji związanych z procesem organizacji gier (por. wyrok NSA z dnia 13 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 3745/17). "Urządzającym gry" będzie zatem podmiot wypełniający swoim faktycznym działaniem którąkolwiek, część lub wszystkie z wymienionych powyżej przesłanek. Innymi słowy przez działania podmiotu urządzającego gry hazardowe rozumieć należy działania mające na celu umożliwienie sprawnego funkcjonowania automatu lub automatów do gier hazardowych zgodnie z ich przeznaczeniem w miejscu dostępnym dla potencjalnych odbiorców tego rodzaju rozrywki. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, brak jest podstaw do stwierdzenia, że Sąd pierwszej instancji dokonał wadliwej kontroli wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów administracji, które w ocenie skarżącego kasacyjnie obarczone były brakami w zakresie zgromadzonego materiału dowodowego i jego oceny, skutkującej niezasadnym przyjęciem, że skarżący, jako wynajmujący część swojego lokalu Spółce urządzał lub współpracował przy urządzaniu gier na umieszczonych w jego lokalu automatach. Zgodnie z niepodważanymi dotychczas w toku postępowania ustaleniami poczynionymi przez organy administracji i zaaprobowanymi przez Sąd pierwszej instancji, skarżący kasacyjnie odpowiadał wobec K. P. Sp. z o.o. (dalej: Spółka), będącej najemcą, za niezakłócone funkcjonowanie miejsca zorganizowanego do urządzania gier na automatach. Na podstawie wspomnianej umowy wiążącej skarżącego kasacyjnie i Spółkę, skarżący kasacyjnie zobowiązany był do dbania o nieprzerwane dostarczanie energii elektrycznej niezbędnej dla funkcjonowania automatów, czuwania, aby automaty były aktywne oraz niezamykania lokalu pod rygorem obniżenia czynszu. Był ponadto zobowiązany do niezwłocznego powiadamiania Spółki o wszelkich okolicznościach skutkujących lub mogących skutkować zaprzestaniem, zaniechaniem lub zmianą charakteru funkcjonowania lokalu albo eksploatacją automatów. Taka konstrukcja umowy, przede wszystkim zaś szereg wymienionych obowiązków, jakie skarżący kasacyjnie na siebie przyjął w związku z tą umową i jej faktycznym przedmiotem – umieszczeniem w lokalu automatów, świadczy o tym, że skarżący kasacyjnie był podmiotem nie tylko żywotnie zainteresowanym w niezakłóconym działaniu urządzeń, ale wręcz był zobowiązany do sprawowania nad nimi pieczy zapewniającej ich niezakłócone i sprawne działanie. Powyższe, w świetle przywołanego znaczenia pojęcia "urządzającego gry", przesądza o prawidłowości zaklasyfikowania skarżącego kasacyjnie jako urządzającego gry na automatach, umieszczonych w jego lokalu przez Spółkę w związku z łączącą go ze Spółką umową. Podsumowując, materiał dowodowy zgromadzony w rozpoznawanej spawie, w szczególności zaś umowa współpracy, pozwalały w sposób jednoznaczny zaklasyfikować skarżącego kasacyjnie jako podmiot, o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Skoro zaś, jak wynika z analizy uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd pierwszej instancji poddał kontroli omówioną umowę w aspekcie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jako podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów administracji, uznając stanowisko organu za prawidłowe, co zostało w sposób klarowny i jednoznaczny uzasadnione, brak jest podstaw do stwierdzenia, że doszło do naruszenia podniesionych w petitum skargi kasacyjnej przepisów prawa materialnego i procesowego. Mając powyższe na uwadze, uznając skargę kasacyjną za niezasadną, Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 p.p.s.a., orzekał jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego w punkcie 2 sentencji wyroku orzeczono stosownie do art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 265).