II GSK 255/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 października 2017 r., sygn. akt I SA/Bk 784/17 w sprawie ze skargi D. T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od D. T. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 18 października 2017 r., sygn. akt I SA/Bk 784/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę D. T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] czerwca 2017 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że Naczelnik [...] Urzędu Celno - Skarbowego w B. decyzją z dnia [...] marca 2017 r. wymierzył D. T., karę pieniężną w wysokości 12 000 zł z tytułu urządzania gier na automacie Apollo Games Quizomat nr [...] poza kasynem gry, tj. w lokalu [...] przy ul. S. [...] w F. Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I Instancji, o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 471, ze zm.; dalej: u.g.h.). Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wniósł skarżący. Sąd I instancji uzasadniając oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), wskazał m.in., że podstawę podjętych w sprawie ustaleń stanowiły w szczególności: protokół z kontroli przeprowadzonej w lokalu niebędącym kasynem gry, eksperyment gry testowej na spornym automacie oraz opinia biegłego - Jednostka Badająca Wydział Laboratorium Celne Izby Celnej w B. W oparciu o te dowody ustalono, że kontrolowany a wyżej opisany automat jest urządzeniem elektronicznym, umożliwiającym uzyskiwanie wygranych pieniężnych i rzeczowych, zaś gry zawierają element losowości, bowiem uzyskiwane wyniki gry są nieprzewidywalne i niezależne od woli ani zręczności gracza. WSA zgodził się z organami, że gra na tym automacie wypełniła definicję gry na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h. Ponadto, Minister Rozwoju i Finansów w decyzji z dnia [...] grudnia 2016 r. rozstrzygnął, że gry pod nazwą "Konkurs Wiedzy Powszechnej" rozgrywane na automatach Apollo Games Quizomat, są grami na automatach w rozumieniu przepisów u.g.h. Automaty te są tożsame co do oprogramowania z automatami będącymi przedmiotem niniejszego postępowania. Sąd miał również na uwadze, że sam automat był użytkowany poza kasynem gry. Skład orzekający WSA w pełni podzielił także ocenę organów w zakresie uznania skarżącego za podmiot urządzający gry na automatach. Zdaniem Sądu organ zasadnie opowiedział się za językową definicją "urządzającego grę", która pozwala stwierdzić, że jest nim ten podmiot, który zapewnia (stwarza, organizuje) komuś warunki umożliwiające udział w loterii pieniężnej, loterii fantowej, bingo fantowe, grze hazardowej, turnieju pokera, grze liczbowej, grze hazardowej prowadzonej bez koncesji lub zezwolenia, czy w grze na automatach prowadzonej poza kasynem gry. W okolicznościach przedmiotowej sprawy uznał, że urządzającym gry na automatach poza kasynem gry był Skarżący, gdyż to on będąc posiadaczem automatu o nazwie Apollo Games Quizomat nr [...] urządzał na nim gry w dzierżawionej części lokalu, którym dysponowało [...] M. W. Zgodnie z umową dzierżawy powierzchni z [...] września 2016 r. zawartą pomiędzy [...] M. W. a [...] D. T. Skarżący wydzierżawił część powierzchni lokalu użytkowego (3 m²) oświadczając, że jest dysponentem urządzeń, które mają być postawione na powierzchni będącej przedmiotem umowy. Skarżący zobowiązał się płacić czynsz dzierżawny w kwocie 500 zł miesięcznie powiększony o podatek VAT. W aktach sprawy znajdują się trzy faktury wystawione przez [...] M. W. na rzecz Skarżącego z tytułu dzierżawy przedmiotowej powierzchni. W piśmie z [...] stycznia 2017 r. pełnomocnik [...] M. W. oświadczył, że zatrzymane w lokalu urządzenia "Quizomat" zostały zainstalowane przez firmę [...] D. T. na podstawie zawartej umowy dzierżawy z dnia [...] września 2016 r., rozliczenia z tą firmą odbywały się na podstawie wystawianych faktur. W konsekwencji w świetle zebranych dowodów, organ zasadnie uznał, że Skarżący był podmiotem urządzającym gry na automatach albowiem w kontrolowanej lokalizacji stało urządzenie do gier hazardowych wstawione przez Skarżącego, którego Skarżący był dysponentem. Skarżący tym samym zorganizował warunki umożliwiające korzystanie ze spornego automatu. Stąd za niezasadny i niezrozumiały WSA uznał zarzut naruszenia "art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" jako obejmującego również podmiot, którego czynności sprowadzały się wyłącznie do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty do gier, bez dokonywania, zgodnie z materiałem zebranym w sprawie, żadnych innych czynności, a tym samym niezasadne objęcie Strony zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h. i niezasadne nałożenie na Stronę kary pieniężnej za "urządzanie gier na automatach poza kasynem gry"". Wyjaśniając kwestię, czy powyższe przepisy mają charakter przepisów technicznych i czy możliwe było oparcie na nich rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie, WSA zwrócił uwagę na fakt, że w świetle uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16, przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE. L z 1998 r. Nr 204, s. 37, ze zm.), którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE - charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie oraz rozpoznanie skargi co do istoty na mocy art. 188 p.p.s.a., alternatywnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie należnych kosztów postępowania. Strona skarżąca zrzekła się rozprawy. Powyższemu orzeczeniu zarzucono naruszenie prawa materialnego: 1) art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" w świetle okoliczności faktycznych sprawy, jako obejmującego również podmiot, którego czynności sprowadzały się do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty, bez dokonywania, zgodnie z materiałem zebranym w sprawie, żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier, a tym samym niezasadne objęcie Skarżącego zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h. i niezasadne nałożenie na Skarżącego kary pieniężnej za "urządzanie" gier na automatach; 2) art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459 ze zm.; dalej: k.c.) w zw. z art. 693 k.c. poprzez pominięcie umowy zawartej pomiędzy A. Sp. z o.o. oraz Skarżącym, podczas gdy z umowy tej wynikają dla Skarżącego prawa i obowiązki niewykraczające poza typowe i zwykłe obowiązki wydzierżawiającego, a treść umowy nie świadczy o podejmowaniu przez Skarżącego jakiejkolwiek działalności możliwej do określenia mianem "urządzania gier", ani też nie powodują odmiennej kwalifikacji umowy niż jako umowy dzierżawy powierzchni oraz poprzez oparcie się wyłącznie o umowę zawartą między D. T. a M. W.; 3) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na wadliwym uznaniu, że quizomaty szczegółowo wskazane w zaskarżonej decyzji stanowią w istocie "automaty do gier losowych", co miało uzasadniać wymierzenie stronie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach do gry poza kasynem, podczas gdy quizomaty wyszczególnione w decyzji nie są automatami losowymi i nie były na nich prowadzone gry losowe, zaś strona dysponuje opinią podmiotu posiadającego status Jednostki Badającej upoważnionej przez Ministra Finansów potwierdzającej tą okoliczność. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z treści zarzutu postawionego w punkcie 1. petitum skargi kasacyjnej wynika, że w istocie jej autor zmierza do zakwestionowania zarówno dokonanej w postępowaniu sądowoadministracyjnym wykładni przepisów art. 89 ust. 1 pkt 2 ust. 2 pkt 2 u.g.h., jak i w konsekwencji zasadności ich zastosowanie. W tej sytuacji w pierwszej kolejności należy ocenić prawidłowość odkodowania wskazanych norm prawnych przez Sąd I instancji, a następnie - w przypadku uznania prawidłowości tego procesu - stwierdzić, czy normy te zostały prawidłowo zastosowane do niewadliwie - z punktu widzenia zarzutów skargi kasacyjnej - poczynionych ustaleń faktycznych sprawy. I tak, prawnie istotną kwestią w świetle możliwości stosowania kary z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest ocena prawidłowości odkodowania i zastosowania normy wynikającej z literalnego brzmienia treści tego przepisu, w zakresie zwrotu “urządzający gry". Na wstępie należy wyjaśnić, że stan prawny rozpatrywanej sprawy kształtują przepisy ustawy o grach hazardowych w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88), która wprowadziła do art. 89 ust. 1 u.g.h. osobną podstawę do wymierzenia kary posiadaczowi lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier (art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4). Na gruncie omawianej regulacji - w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie wspomnianej nowelizacji - Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie przyjmował, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach" jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Sama ustawa o grach hazardowych nie zawierała legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługiwała się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. W tym stanie rzeczy za trafne uznać należy stanowisko Sądu I instancji, że "urządzającym grę", jest ten podmiot, który zapewnia (stwarza, organizuje) warunki umożliwiające udział w loterii pieniężnej, loterii fantowej, bingo fantowe, grze hazardowej, turnieju pokera, grze liczbowej, grze hazardowej prowadzonej bez koncesji lub zezwolenia, czy w grze na automatach prowadzonej poza kasynem gry. Takie rozumienie “urządzającego grę" w istocie skargą kasacyjną w tej sprawie kwestionowane nie jest. Jak zaś wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku - wbrew zarzutom skargi kasacyjnej - Sąd I instancji nie twierdził, że urządzającym gry jest również podmiot, którego czynności sprowadzały się wyłącznie do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty i który nie dokonywał żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier. Mając na uwadze przedstawione wyżej, a skutecznie niezakwestionowane rozumienie “urządzania gier" - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - dokonana przez organy i zaakceptowana przez Sąd I instancji, subsumcja zachowania strony skarżącej pod regulację wynikającą z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest prawidłowa, gdyż ogół ustaleń dotyczących roli skarżącego w organizowaniu przedsięwzięcia hazardowego pozwalał na przyjęcie, że był on urządzającym gry w rozumieniu u.g.h. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadny zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego sformułowany w punkcie 1. petitum skargi kasacyjnej w zakresie ich błędnego zastosowania w ustalonym stanie faktycznym sprawy, który w omawianym obecnie zakresie nie został skutecznie zakwestionowany. Sąd kasacyjny miał na uwadze, że w punkcie 2. petitum skargi kasacyjnej kwestionowano wprawdzie okoliczność, że to skarżący był urządzającym gry na automatach. Autor skargi kasacyjnej zarzucił m.in. pominięcie umowy zawartej pomiędzy A. Sp. z o.o. oraz skarżącym, z której mają wynikać dla skarżącego prawa i obowiązki niewykraczające poza typowe i zwykłe obowiązki wydzierżawiającego, oraz oparcie się wyłącznie o umowę zawartą między D. T. a M. W. Podniesionych argumentów, dotyczących - co szczególnie warte podkreślenia - ustaleń faktycznych sprawy, autor skargi kasacyjnej nie powiązał jednak z naruszeniem konkretnych przepisów postępowania, co w konsekwencji oznacza, że w istocie w podstawach kasacyjnych nie wskazano, jakim czynnościom normatywnym zdaniem skarżącego Sąd I instancji oraz pośrednio organy uchybiły. Objęty podstawami skargi kasacyjnej art. 65 § 2 Kodeksu cywilnego nie znajdował bowiem zastosowania w sprawie. Ocena - na podstawie całego materiału dowodowego - czy dana okoliczność została udowodniona jest w tego rodzaju sprawach dokonywana na zasadach określonych w Ordynacji podatkowej (art. 191 tej ustawy w związku art. 8 u.g.h.). Jednakże należy podkreślić, że związanie NSA granicami skargi kasacyjnej - wynikające z powołanego na wstępie rozważań art. 183 § 1 p.p.s.a. - prowadzi do tego, że Sąd ten odnosi się wyłącznie do zarzutów prawidłowo, a więc konkretnie i precyzyjnie sformułowanych, jak tego wymaga art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Samodzielnie Sąd kasacyjny nie może więc wyręczać w tym wnoszącego skargę kasacyjną, domyślać się i ustalać, który konkretnie przepis został naruszony ani w jaki to sposób został naruszony. W skardze kasacyjnej został również sformułowany zarzut błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na wadliwym uznaniu, że urządzenie wskazane w zaskarżonej decyzji stanowi w istocie automat do gier losowych. Nie budzi wątpliwości Sądu kasacyjnego, że tego rodzaju zarzutem autor skargi kasacyjnej dąży do kwestionowania pewnego faktu, a dokładniej ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie w procesie administracyjnym i zaaprobowanym w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jednakże również w tym przypadku podważenie prawidłowości ustaleń nie może być uznane za skuteczne, gdyż żadnego konkretnego przepisu postępowania w zakresie omawianego zarzutu (punkt 3. petitum skargi kasacyjnej) nie podniesiono. Nie wynika on również z uzasadnienia skargi kasacyjnej. Stąd też nie wiadomo, w jaki - zdaniem autora skargi kasacyjnej - normatywnie ujęty sposób organy, a za nimi akceptujący ustalenia faktyczne Sąd I instancji, uchybiły postępowaniu wyjaśniającemu, którego wynikiem są ustalenia faktyczne. Naczelny Sąd Administracyjny - związany granicami skargi kasacyjnej - nie jest zaś uprawniony do powtórnego badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego (ad meritum) w jego całokształcie. Wobec powyższego tak sformułowany zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, jak w punkcie 3. petitum rozpoznawanej skargi kasacyjnej, musi być uznany za nieskuteczny. Należy przy tym zauważyć, że skoro z zaakceptowanych i niepodważonych ustaleń faktycznych rozpatrywanej sprawy wynika, że sporny automat służył urządzaniu gier zawierających element losowości, a z perspektywy art. 2 ust. 3 u.g.h. bez znaczenia pozostaje okoliczność, w jakim stopniu wskazany element wpływał na wynik gry, a w jakim wynik ten zależał od wiedzy i umiejętności grającego, to zastosowanie wskazanego przepisu było prawidłowe. Zwrócenia uwagi wymaga też, że to skarżący był dzierżawcą, dysponentem urządzeń, które postawiono na powierzchni będącej przedmiotem umowy dzierżawy i to on za każdy miesiąc użytkowania powierzchni miał płacić czynsz w wysokości 500 zł powiększony o podatek od towarów i usług. Tym samym wywody - zawarte w uzasadnieni skargi kasacyjnej - że oddanie w dzierżawę innemu podmiotowi części powierzchni lokalu oraz otrzymywanie procentowo ustalonego czynszu wypełnia pojęcie “urządzającego gry", nie przystają do stanu faktycznego sprawy. Wobec powyższego, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).