II GSK 10/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal (spr.) Sędzia NSA Joanna Zabłocka Sędzia del. WSA Szymon Widłak po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 19 września 2017 r. sygn. akt I SA/Bk 576/17 w sprawie ze skargi D.T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od D. T. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku 1500 (tysiąc pięćset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 19 września 2017 r., sygn. akt I SA/Bk 576/17 oddalił skargę D. T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 3 października 2016 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego w Ł. przeprowadzili w lokalu przy ul. [...] w miejscowości R. kontrolę, w trakcie której stwierdzili, że w lokalu tym użytkowane są urządzenia do gier Apollo Games Quizomat nr [...] i nr [...]. W wyniku eksperymentu kontrolujący ustalili, że mają do czynienia z urządzeniem elektronicznym, umożliwiającym uzyskanie wygranej pieniężnej, a gra na nim zawiera element losowości. Ustalenia te potwierdziła opinia biegłego sądowego powołanego w postępowaniu karno - skarbowym. Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w Łomży wymierzył D.T. karę pieniężną w wysokości 24 000 zł. z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 471 (powoływana jako: ustawa o grach hazardowych) utrzymał w mocy powyższą decyzję. W ocenie organu odwoławczego, ustalenia dokonane przez organ I instancji dowiodły, że wskazane urządzenie spełnia kryteria automatu do gier określone w art. 2 ust. 3 ustawy o grach hazardowych, w szczególności zawiera element losowości. Wprowadzenie elementu odpowiedzi na pytanie nie wpływa w żaden sposób na wynik gry i ma na celu jedynie stworzenie pozoru, że wygrana jest zależna od wiedzy gracza a nie od przypadku. Odnosząc się do przedłożonej przez skarżącego opinii technicznej z dnia 5 sierpnia 2016 r., organ stwierdził, że nie stanowi ona o tym, czy urządzenie może zostać uznane za automat do gier w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Negatywny wynik opinii oznacza jedynie, że badane urządzenie nie może zostać zgodnie z prawem zarejestrowane i eksploatowane jako automat do gier. Organ wskazał, że Minister Rozwoju i Finansów w decyzji z dnia 30 grudnia 2016 r. nr PS3.6871.150.2016 rozstrzygnął, że gry pod nazwą “Konkurs Wiedzy Powszechnej" rozgrywane na automatach Apollo Games Quizomat o wskazanych nr fabrycznych są grami na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że gra na ujawnionych w wyniku kontroli urządzeniach przebiega w taki sam sposób, jak opisany w powołanej decyzji Ministra Rozwoju i Finansów. Organ odwoławczy zgodził się z organem I instancji, że skarżący jest urządzającym gry na objętym kontrolą automacie i podlega w związku z tym karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Wskazał, że skarżący był dysponentem automatów i w ramach prowadzonej działalności gospodarczej zawarł umowę dzierżawy powierzchni lokalu z M.R. celem umieszczenia w nim wskazanych automatów i ich eksploatacji. Według ustaleń organu, skarżący nie posiadał w dniu kontroli koncesji na prowadzenie kasyna gry, jak również zezwolenia na urządzanie gier na automatach urządzanych w salonach gier lub automatach o niskich wygranych, w rozumieniu art. 129 ust. 1 ustwy o grach hazardowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaaprobował stanowisko organu, iż w świetle dokonanych ustaleń gry na wskazanym urządzeniu odpowiadały definicji gier na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Gracz nie był bowiem w stanie przewidzieć rezultatu gry, jak również nie miał wpływu na odpowiednie ustawienie bębnów. Skoro rezultat gry był nieprzewidywalny dla grającego, to gra miała charakter losowy, zawierając jednocześnie element losowości (art. 2 ust. 3 i ust. 5 ustawy o grach hazardowych). Potwierdziły to wyniki kontroli oraz opinia biegłego sądowego. Sąd I instancji wskazał ponadto, że przedstawiona przez skarżącego opinia prof. M. W. z dnia 8 listopada 2016 r. stanowi m.in. o tym, czy urządzenie może zostać uznane za automat do gier w rozumieniu ustawy o grach hazardowych podczas gdy kwestia ta została rozstrzygnięta przez Ministra Rozwoju i Finansów decyzją z dnia 30 grudnia 2016 r. wydaną na podstawie art. 2 ust. 6 ustawy o grach hazardowych. Automaty, których dotyczyła decyzja Ministra są tożsame co do oprogramownaia z automatami będącymi przedmiotem niniejszego postępowania. Sąd I instancji zaaprobował ponadto stanowisko organów w zakresie uznania skarżącego za podmiot urządzający gry na automatach. Zdaniem WSA, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy urządzającym gry na automacie poza kasynem gry był skarżący gdyż to on wydzierżawił część powierzchni lokalu, w którym posadowione zostały automaty, dokonał ich wstawienia, zapewnił też ciągłość gry poprzez udostępnienie do publicznego korzystania. Zgodnie z umową dzierżawy powierzchni zawartą w dniu 22 sierpnia 2016 r. "[...]" M. N. R. wydzierżawił na rzecz PHU "[...]" D. T. części powierzchni lokalu użytkowego. W § 2 umowy PHU "[...]" D. T. oświadcza, że jest dysponentem urządzeń, które mają być postawione na powierzchni będącej przedmiotem niniejszej umowy dzierżawy. Zgodnie z § 3 umowy PHU "[...]" D. T. za każdy miesiąc użytkowania powierzchni lokalu zapłaci na rzecz wydzierżawiającego czynsz dzierżawy w kwocie 300 zł powiększony o podatek od towarów i usług (VAT). Nadto - jak wynika z zeznań M. N. R. - skarżący wydzierżawił od niego część lokalu, wstawił tam dwa quizomaty, których obsługą zajmowali się pracownicy skarżącego. Skargę kasacyjną wywiódł D. T., zaskarżając powyższy wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; powoływana jako: p.p.s.a.) zarzucił Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego tj.: 1) art. 89 ust 1 pkt 2 i ust 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych przez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" w świetle okoliczności faktycznych sprawy, jako obejmującego również podmiot, którego czynności sprowadzały się do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty, bez dokonywania, zgodnie z materiałem zebranym w sprawie, żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier, a tym samym niezasadne objęcie skarżącego zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust 1 pkt 2 i ust 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych w związku z art 14 ust 1 tej ustawy i niezasadne nałożenie na niego kary pieniężnej za "urządzanie" gier na automatach; 2) art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (dalej: k.c.) w związku z art. 693 k.c. poprzez pominięcie umowy zawartej pomiędzy Hot Quiz Podlaskie sp. z o.o. oraz skarżącym, podczas gdy z umowy tej wynikają dla skarżącego prawa i obowiązki niewykraczające poza typowe i zwykłe obowiązki wydzierżawiającego, podczas gdy treść umowy nie świadczy o podejmowaniu przez skarżącego jakiejkolwiek działalności możliwej do określenia mianem "urządzania gier", ani też nie powodują odmiennej kwalifikacji umowy niż jako umowy dzierżawy powierzchni oraz poprzez "oparcie się" wyłącznie o umowę zawartą między D. T. a M. R.; 3) błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na wadliwym uznaniu, że "quizomaty" szczegółowo wskazane w zaskarżonej decyzji stanowią w istocie "automaty do gier losowych", co miało uzasadniać wymierzenie stronie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach do gry poza kasynem, podczas gdy “quizomaty" wyszczególnione w decyzji nie są automatami losowymi i nie były na nich prowadzone gry losowe, zaś strona dysponuje opinią podmiotu posiadającego status Jednostki Badającej upoważnionej przez Ministra Finansów potwierdzającej tą okoliczność. Wskazując na powyższe naruszenia strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi co do istoty na mocy art. 188 p.p.s.a., alternatywnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Białymstoku, a także o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W skardze kasacyjnej strona zawarła oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie tej skargi oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z treści zarzutu postawionego w punkcie 1. petitum skargi kasacyjnej wynika, że w istocie jej autor zmierza do zakwestionowania zarówno dokonanej w postępowaniu sądowoadministracyjnym wykładni przepisów art. 89 ust. 1 pkt 2 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, jak i w konsekwencji zasadności ich zastosowania. W tej sytuacji w pierwszej kolejności należy ocenić prawidłowość odkodowania wskazanych norm prawnych przez Sąd I instancji, a następnie - w przypadku uznania prawidłowości tego procesu - stwierdzić, czy normy te zostały prawidłowo zastosowane do niewadliwie - z punktu widzenia zarzutów skargi kasacyjnej - poczynionych ustaleń faktycznych sprawy. I tak, prawnie istotną kwestią w świetle możliwości stosowania kary z art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, jest ocena prawidłowości odkodowania i zastosowania normy wynikającej z literalnego brzmienia treści tego przepisu, w zakresie zwrotu "urządzający gry". Należy wyjaśnić, że stan prawny rozpatrywanej sprawy kształtują przepisy ustawy o grach hazardowych w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88), która wprowadziła do art. 89 ust. 1 ustawy o grach hazardowych osobną podstawę do wymierzenia kary posiadaczowi lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier (art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4). Na gruncie omawianej regulacji - w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie wspomnianej nowelizacji - Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie przyjmował, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach" jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Sama ustawa o grach hazardowych nie zawierała legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługiwała się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. W tym stanie rzeczy za trafne uznać należy stanowisko Sądu I instancji, że "urządzającym grę", jest ten podmiot, który zapewnia (stwarza, organizuje) warunki umożliwiające udział w loterii pieniężnej, loterii fantowej, bingo fantowe, grze hazardowej, turnieju pokera, grze liczbowej, grze hazardowej prowadzonej bez koncesji lub zezwolenia, czy w grze na automatach prowadzonej poza kasynem gry. Takie rozumienie "urządzającego grę" w istocie skargą kasacyjną w tej sprawie kwestionowane nie jest. Jak zaś wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku - wbrew zarzutom skargi kasacyjnej - Sąd I instancji nie twierdził, że urządzającym gry jest również podmiot, którego czynności sprowadzały się wyłącznie do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty i który nie dokonywał żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier. Mając na uwadze przedstawione wyżej, a skutecznie niezakwstionowane rozumienie "urządzania gier" - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - dokonana przez organy i zaakceptowana przez Sąd I instancji, subsumcja zachowania strony skarżącej pod regulację wynikającą z art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, jest prawidłowa, gdyż ogół ustaleń dotyczących roli skarżącego w organizowaniu przedsięwzięcia hazardowego pozwalał na przyjęcie, że był on urządzającym gry w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadny zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego sformułowany w punkcie 1. petitum skargi kasacyjnej. Sąd kasacyjny miał na uwadze, że w punkcie 2. petitum skargi kasacyjnej kwestionowano wprawdzie okoliczność, że to skarżący był urządzającym gry na automatach. Autor skargi kasacyjnej zarzucił m.in. pominięcie umowy zawartej pomiędzy [A] sp. z o.o. oraz skarżącym, z której mają wynikać dla skarżącego prawa i obowiązki niewykraczające poza typowe i zwykłe obowiązki wydzierżawiającego, oraz oparcie się wyłącznie o umowę zawartą między D.T. a M. N. R. Podniesionych argumentów, dotyczących - co szczególnie warte podkreślenia - ustaleń faktycznych sprawy, autor skargi kasacyjnej nie powiązał jednak z naruszeniem konkretnych przepisów postępowania, co w konsekwencji oznacza, że w istocie w podstawach kasacyjnych nie wskazano, jakim czynnościom normatywnym zdaniem skarżącego Sąd I instancji oraz pośrednio organy uchybiły. Ocena - na podstawie całego materiału dowodowego - czy dana okoliczność została udowodniona jest w tego rodzaju sprawach dokonywana na zasadach określonych w Ordynacji podatkowej (art. 191 tej ustawy w związku art. 8 ustawy o grach hazardowych). Działając zgodnie z tymi przepisami organy, a także kontrolujący ich działalność Sąd I instancji, nie dokonywały klasyfikacji umowy i analizy jej zgodności z przepisami prawa cywilnego, a prawidłowo zwróciły uwagę na te elementy umowy, które są istotne z punktu widzenia norm prawa administracyjnego. Związanie NSA granicami skargi kasacyjnej - wynikające z powołanego na wstępie rozważań art. 183 § 1 p.p.s.a. - prowadzi do wniosku, że Sąd ten odnosi się wyłącznie do zarzutów prawidłowo, a więc konkretnie i precyzyjnie sformułowanych, jak tego wymaga art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd kasacyjny nie może więc wyręczać wnoszącego skargę kasacyjną - domyślać się i ustalać, który konkretnie przepis został zdaniem strony naruszony i w jaki sposób. W skardze kasacyjnej został również sformułowany zarzut błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na wadliwym uznaniu, że urządzenia wskazane w zaskarżonej decyzji stanowią w istocie automaty do gier losowych. Nie budzi wątpliwości Sądu kasacyjnego, że tego rodzaju zarzutem autor skargi kasacyjnej dąży do kwestionowania pewnego faktu, a dokładniej ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie w procesie administracyjnym i zaaprobowanym w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jednakże również w tym przypadku podważenie prawidłowości ustaleń nie może być uznane za skuteczne, gdyż żadnego konkretnego przepisu postępowania w zakresie omawianego zarzutu (punkt 3. petitum skargi kasacyjnej) nie podniesiono. Nie wynika on również z uzasadnienia skargi kasacyjnej. Stąd też nie wiadomo, w jaki - zdaniem autora skargi kasacyjnej - normatywnie ujęty sposób organy, a za nimi akceptujący ustalenia faktyczne Sąd I instancji, uchybiły postępowaniu wyjaśniającemu, którego wynikiem są ustalenia faktyczne. Naczelny Sąd Administracyjny - związany granicami skargi kasacyjnej - nie jest zaś uprawniony do powtórnego badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego (ad meritum) w jego całokształcie. Wobec powyższego zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, sformułowany w punkcie 3. petitum rozpoznawanej skargi kasacyjnej, musi być uznany za nieskuteczny. Należy przy tym zauważyć, że skoro z zaakceptowanych i niepodważonych ustaleń faktycznych rozpatrywanej sprawy wynika, że sporne automaty służyły urządzaniu gier zawierających element losowości, a z perspektywy art. 2 ust. 3 ustawy o grach hazardowych bez znaczenia pozostaje okoliczność, w jakim stopniu wskazany element wpływał na wynik gry, a w jakim wynik ten zależał od wiedzy i umiejętności grającego, to zastosowanie wskazanego przepisu było prawidłowe. Zwrócenia uwagi wymaga też, że według dokonanych przez organy i przyjętych przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych, które nie zostały skutecznie podważone, to skarżący był dzierżawcą, dysponentem urządzeń, które udostępniono w kontrolowanym lokalu na podstawie umowy dzierżawy z dnia 22 sierpnia 2016 r. i to on za każdy miesiąc użytkowania powierzchni miał płacić wydzierżawiającemu czynsz w wysokości 300 zł powiększony o podatek od towarów i usług. Tym samym wywody - zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej - o błędnym przyjęciu, że oddanie w dzierżawę innemu podmiotowi części powierzchni lokalu oraz otrzymywanie procentowo ustalnego czynszu wypełnia pojęcie "urządzającego gry", nie przystają do stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy. Wobec powyższego, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 207 § 2 p.p.s.a. miarkując ich wysokość do kwoty 1500 zł, z uwagi na powtarzalny charakter sprawy i związany z tym niewielki nakład pracy pełnomocnika organu. ----------------------- 1 2